Andrea Camilleri (ur. 6 września 1925 w Porto Empedocle, zm. 17 lipca 2019 w Rzymie) – włoski reżyser teatralny oraz pisarz, autor powieści kryminalnych. Twórca postaci komisarza Salvo Montalbano.
Urodził się i wychował na Sycylii (gdzie w 1945 wstąpił do partii komunistycznej), jednak mieszkał i pracował w Rzymie. W latach 1948–1950 studiował reżyserię – spektakle (Becketta, Ionesco) wystawiał od wczesnych lat 50. Współpracował z telewizją RAI, wykładał na uczelniach teatralnych i filmowych. Był autorem wierszy, opowiadań i eksperymentalnych powieści, sławę przyniósł mu cykl powieści kryminalnych rozgrywających się w fikcyjnym sycylijskim miasteczku Vigata. Swego głównego bohatera, miejscowego komisarza policji, obdarzył nazwiskiem będącym włoską wersją nazwiska katalońskiego pisarza Manuela Vázqueza Montalbána. Pierwsza powieść z Montalbano ukazała się w 1994.
Główny bohater powieści kryminalnych – Salvo Montalbano – jest smakoszem. W każdej książce trafimy na opisy jego posiłków, a czasem nawet na skrótowy przepis na danie kuchni południowo-włoskiej. Montalbano jest w stanie nadłożyć sporo drogi do celu jeśli przy okazji odwiedzi mało znaną, ale „powalającą”, lokalną restaurację.
Polskie przekłady Seria z Montalbano Powieści Kształt wody (La forma dell’acqua, 1994) Pies z terakoty (Il cane di terracotta, 1996) Złodziej kanapek (Il ladro di merendine, 1996) Głos skrzypiec (La voce del violino, 1997) Wycieczka do Tindari (La gita a Tindari, 2000) Zapach nocy (L’odore della notte, 2001) Obietnica komisarza Montalbano (Il giro di boa, 2003) Cierpliwość pająka (La pazienza del ragno, 2004) Papierowy księżyc (La luna di carta, 2005) Sierpniowy żar (La vampa d’agosto, 2006) Skrzydła sfinksa (Le ali della sfinge, 2006) Ślad na piasku (La pista di sabbia, 2007) Pole garncarza (Il campo del vasaio, 2008) Wiek wątpliwości (L’età del dubbio, 2008) Taniec mewy (La danza del gabbiano, 2009) Polowanie na skarb (La caccia al tesoro, 2010) Uśmiech Angeliki (Il sorriso di Angelica, 2010) Gra luster (Il gioco degli specchi, 2011) Świetlne ostrze (Una lama di luce, 2012) Głosy nocy (Una voce di notte, 2012) Gniado źmij (Un covo di vipere, 2013) Morze błota (La piramide di fango, 2014) Karuzela pomyłek (La giostra degli scambi, 2015)
Opowiadania Miesiąc z komisarzem Montalbano (Un mese con Montalbano, 1998, zbiór 30 opowiadań) Pomarańczki komisarza Montalbano (Gli arancini di Montalbano, 1999, zbiór 20 opowiadań) Pierwsze śledztwa Montalbana (La prima indagine di Montalbano, 2004, zbiór 3 opowiadań) Śmierć na otwartym morzu (Morte in mare aperto, 2014, zbiór 8 opowiadań)
Poza cyklem z Montalbano Kryjówka (Il tuttomio, 2013) Z chłopa król (Il re di Girgenti, 2001) Zniknięcie Patò (La scomparsa di Patò: romanzo, 2000) Piwowar z Preston (Il birraio di Preston, 1995) Pensjonat „Ewa” (La pensione Eva, 2006) Kolor słońca (Il colore del sole, 2007) Szary kostium (Il tailleur grigio, 2011) Sezon łowiecki (La stagione della caccia, 1992) Królowa Pomorza (La Regina di Pomerania, 2012) Owce i pasterz (Le pecore e il pastore, 2007) Kobiety (Donne, 2014) Prywatna wojna Samuelego (La guerra privata di Samuele e altre storie di Vigàta, 2022)
Nietłumaczone na polski Seria z Montalbano Powieści Acqua in bocca (2010, z Carlo Lucarellim) L'altro capo del filo (2016) La rete di protezione (2017) Il metodo Catalanotti (2018) Il cuoco dell'Alcyon (2019) Riccardino (2020) Riccardino bis. Edizione speciale 2005-2016 (2020)
Opowiadania
Quindici giorni con Montalbano (1999, wybór 15 opowiadań ze zbioru: Miesiąc z komisarzem Montalbano) La paura di Montalbano (2002, zbiór 6 opowiadań) Racconti di Montalbano (2008, zbiór 19 opowiadań, w tym: 18 znanych z innych antologii, 1 nowe)
Tematyczne antologie opowiadań różnych autorów wydane w serii: ... in giallo
Capodanno in giallo (2012, motyw przewodni: zagadki kryminalne z okazji Nowego Roku, opowiadanie: Una cena speciale) Ferragosto in giallo (2013, motyw przewodni: zagadki kryminalne z okazji święta 15 sierpnia, opowiadanie: Notte di Ferragosto) Un anno in giallo (2017, motyw przewodni: zagadki kryminalne na każdy miesiąc roku, opowiadanie: La calza della befana) Una giornata in giallo (2018, motyw przewodni: zagadki kryminalne rozwiązywane w jeden dzień, opowiadanie: Ventiquattr'ore di ritardo)
Wydania zbiorcze powieści
Storie di Montalbano (2002, zbiór 6 pierwszych powieści z cyklu oraz 3 zbiorów opowiadań: Miesiąc z komisarzem Montalbano, Pomarańczki komisarza Montalbano, La paura di Montalbano)
Il commissario Montalbano. Le prime indagini (2008, zbiór 3 pierwszych powieści z cyklu: Kształt wody, Pies z terakoty, Złodziej kanapek) Ancora tre indagini per il commissario Montalbano (2009, zbiór 3 kolejnych powieści z cyklu: Głos skrzypiec, Wycieczka do Tindari, Zapach nocy) Altri casi per il commissario Montalbano (2011, zbiór 3 kolejnych powieści z cyklu: Obietnica komisarza Montalbano, Cierpliwość pająka, Papierowy księżyc) Tre indagini a Vigàta (2012, zbiór 3 kolejnych powieści z cyklu: Sierpniowy żar, Skrzydła sfinksa, Ślad na piasku) Altre storie di Montalbano 2003-2019 (2022, zbiór zawiera 6 powieści z cyklu: Obietnica komisarza Montalbano, Cierpliwość pająka, Pole garncarza, Gra luster, Il metodo Catalanotti, Riccardino, powieść spoza cyklu: La presa di Macallé, 4 opowiadania z tomów: Pierwsze śledztwa Montalbana, Śmierć na otwartym morzu oraz 2 opowiadania z antologii: ... in giallo) La coscienza di Montalbano (2022, zawiera 6 opowiadań opublikowanych wcześniej w antologiach ... in giallo: Notte di Ferragosto, Ventiquattr'ore di ritardo, La finestra sul cortile, Una cena speciale, La calza della befana, Il figlio del sindaco) Storie di Montalbano 1994-2019 (2023, dwutomowe wydanie wszystkich opowiadań z cyklu)
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Pisarze związani z Rzymem Kategoria:Urodzeni w 1925 Kategoria:Włoscy autorzy powieści kryminalnych i sensacyjnych Kategoria:Włoscy pisarze Kategoria:Włoscy reżyserzy teatralni Kategoria:Zmarli w 2019