Niala

Niala (Tragelaphus) – rodzaj ssaków z podrodziny bawołów (Bovinae) w obrębie rodziny wołowatych (Bovidae).

Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce.

Morfologia Długość ciała 114–340 cm, długość ogona 19–90 cm, wysokość w kłębie 61–183 cm; długość rogów 23–123 cm; masa ciała samic 24–600 kg, samców 32–950 kg.

Systematyka Rodzaj (w randze podrodzaju w obrębie Cerophorus) zdefiniował w 1816 roku francuski zoolog i anatom Henri Marie Ducrotay de Blainville w artykule poświęconym kilku gatunkom przeżuwaczy opublikowanym na łamach Bulletin de la Société philomathique de Paris. De Blainville wymienił trzy gatunki – Antilope scripta , Antilope sylvatica i Antilope strepsiceros – nie wskazując gatunku typowego; w ramach późniejszego oznaczenia w 1900 roku angielscy zoolodzy Philip Lutley Sclater i Oldfield Thomas na typ nomenklatoryczny wyznaczyli Antilope sylvatica .

Etymologia Tragelaphus: tragelaphos ‘kozło-jeleń’, od τραγος tragos ‘kozioł’; ελαφος elaphos ‘jeleń’. Oreas (Orias): gr. ορειας oreias, ορειαδος oreiados ‘mieszkanka gór, nimfa górska’. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): Antilope oreas (= Antilope oryx ). Strepsiceros (Strepriceros, Strepticeros): gr. στρεψικερως strepsikerōs, στρεψικερωτος strepsikerōtos ‘krętoroga antylopa’, od στρεψις strepsis ‘obrót’, od στρεφω strephō ‘obrócić‘; κερας keras, κερατος keratos ‘róg’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Antilope strepsiceros . Calliope: gr. καλλος kallos ‘piękno’, od καλος kalos ‘piękny’; ωψ ōps, ωπος ōpos ‘wygląd, oblicze’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Antilope strepsiceros . Euryceros: gr. ευρυκερως eurukerōs ‘z rozłożystymi rogami’, od ευ eu ‘dobry’; κερας keras, κερατος keratos ‘róg’. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): Antilope eurycerus . Taurotragus: gr. ταυρος tauros ‘byk’; τραγος tragos ‘kozioł’. Gatunek typowy: Wagner wymienił trzy gatunki – Antilope depressicornis (= Antilope depressicornis ), Boselaphus derbianus i Antilope oreas (= Antilope oryx ) – z których typem nomenklatorycznym jest (późniejsze oznaczenie) Antilope oreas (= Antilope oryx ). Hydrotragus: gr. ὑδρο- hudro- ‘wodny-’, od ὑδωρ hudōr, ὑδατος hudatos ‘woda’; τραγος tragos ‘kozioł’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Tragelaphus spekii . Doratoceros: gr. δορυ doru, δορατος doratos ‘włócznia’; κερας keras, κερατος keratos ‘róg’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Antilope triangularis (= Antilope oryx ). Limnotragus: gr. λιμνη limnē ‘bagno’; τραγος tragos ‘kozioł’. Boocercus (Boocerus): gr. βους bous, βοος boos ‘byk, wół’; κερκος kerkos ‘ogon’. Strepsicerastes: gr. στρεψις strepsis ‘obrót’, od στρεφω strephō ‘obrócić’; κεραστης kerastēs ‘rogaty’, od κερας keras, κερατος keratos ‘róg’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Strepsiceros imberbis . Strepsicerella: rodzaj Strepsiceros ; łac. przyrostek zdrabniający -ella. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Strepsiceros imberbis . Ammelaphus: gr. αμμα amma, αμματος ammatos ‘węzeł’; ελαφος elaphos ‘jeleń’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Strepticeros imberbis . Nyala: nazwa nyala oznaczająca w języku tsonga nialę grzywiastą, prawdopodobnie od nazwy dzì-nyálà oznaczającej w bantu kozła niali. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Tragelaphus angasii .

Podział systematyczny W niektórych ujęciach systematycznych poszczególne podrodzaje są traktowane jako odrębne rodzaje (Nyala z gatunkiem N. angasii; Tragelaphus z gatunkami T. scriptus, T. phaleratus, T. bor, T. decula, T. meneliki, T. fasciatus, T. ornatus, T. sylvaticus, T. spekii, T. sylvestris, T. larkenii, T. gratus, T. selousi, T. eurycerus i T. buxtoni; Ammelaphus z gatunkami A. imberbis i A. australis; Strepsiceros z gatunkami S. strepsiceros, S. zambesiensis, S. chora i S. cottoni; oraz Taurotragus z gatunkami T. oryx i T. derbianus); tutaj klasyfikacja z podziałem na podrodzaje za Mammals Diversity Database i All the Mammals of the Worlds (2023) z następującymi występującymi współcześnie gatunkami: Podrodzaj Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNNyalaE. Heller, 1912centruj|150pxTragelaphus angasiiAngas, 1849niala grzywiastagatunek monotypowypołudniowe Malawi, Mozambik, północne i południowe Zimbabwe, wschodnia Południowa Afryka i Eswatini (reintrodukcja); introdukowany na rancza w Namibii i Południowej Afryki, skąd uciekły do wschodniej BotswanyDC: 132–198 cmDO: 24–47 cmMC: 55–126 kgTragelaphusde Blainville, 1816centruj|150pxTragelaphus scriptus(Pallas, 1766)buszbok subsaharyjski4 podgatunkiskrajnie południowa Mauretania, południowy Senegal i południowe Mali na wschód do Etiopii, na południe do skrajnie południowo-zachodniej Demokratycznej Republice Konga (na północ od rzeki Kongo) oraz zachodnia Uganda i Rwanda; zakres wysokości: 0–4000 m n.p.m.DC: 114–165 cmDO: 19–30 cmMC: 24–115 kgcentruj|150pxTragelaphus sylvaticus(Sparrman, 1780)4 podgatunkiod środkowej Etiopii i Somalii, na południe przez wschodnią Afrykę do południowej Demokratycznej Republiki Konga, Angola (z wyjątkiem południowo-zachodniej części), północno-wschodnia Namibia (Pas Caprivi), Botswana oraz wschodnia i południowa Południowa AfrykaDC: 114–145 cmDO: 19–24 cmMC: 24–80 kgcentruj|150pxTragelaphus spekii Speke, 1863sitatunga sawannowa5 podgatunkówrzadkie i miejscowe w zachodniej Afryce (Senegal, Gambia, Gwinea Bissau i Gwinea), rozpowszechnione od południowej Ghany i Beninu przez Kotlinę Konga na wschód do Kenii, na południe do Angoli i Botswany (Okawango)DC: 115–170 cmDO: 20–43 cmMC: 50–125 kgcentruj|150pxTragelaphus eurycerus(W. Ogilby, 1837)bongo leśnegatunek monotypowynizinny pas lasów deszczowych w zachodniej (Gwinea i Senegal na wschód do Beninu) i środkowej Afryce (Kotlina Konga w Kamerunie, Gabonie, Kongo, Demokratycznej Republice Konga, Republice Środkowoafrykańskiej i południowo-zachodnim Sudanie Południowym), góry w środkowe Kenii; zakres wysokości: do 3000 m n.p.m.DC: 220–235 cmDO: 46–65 cmMC: 210–405 kgcentruj|150pxTragelaphus buxtoni(Lydekker, 1910)niala górskagatunek monotypowyendemit Etiopii: ograniczony do 5 izolowanych obszarów w górach Bale i Arsi, na południowy i południowy wschód od Wielkich Rowów Afrykańskich; zakres wysokości: 1600–4300 m n.p.m.DC: 190–200 cmDO: 20–25 cmMC: 150–320 kgAmmelaphusE. Heller, 1912centruj|150pxTragelaphus imberbis(E. Blyth, 1869)kudu małe2 podgatunkiniziny środkowej i południowej Etiopii, Somalii, skrajnie południowo-wschodniego Sudanu, skrajnie północno-wschodniej Ugandy, północnej, środkowej i południowej Kenii oraz wschodniej TanzaniiDC: 140–178 cmDO: 28–46 cmMC: brak danychStrepsicerosC.H. Smith, 1827centruj|150pxTragelaphus strepsiceros (Pallas, 1766)kudu wielkie4 podgatunkiod południowo-wschodniego Czadu, zachodniego Sudanu i północnej Republiki Środkowoafrykańskiej, na wschód do Morza Czerwonego, na południe przez wschodnią Afrykę do środkowej Angoli i Południowej Afryki (Prowincja Przylądkowa Wschodnia); zakres wysokości: 0–2400 m n.p.m.DC: 193–248 cmDO: 32–75 cmMC: brak danychTaurotragusJ.A. Wagner, 1855centruj|150pxTragelaphus oryx (Pallas, 1766)eland zwyczajny3 podgatunkiwschodnia i południowa Afryka od południowo-wschodniego Sudanu Południowego, południowo-zachodniej Etiopii, Ugandy, Rwandy, Kenii i południowej Somalii na południe przez Tanzanię, południową Demokratyczną Republikę Konga i Angolę do Południowej Afryki; zakres wysokości: do 4600 m n.p.m.DC: 200–340 cmDO: 54–75 cmMC: 390–942 kgcentruj|150pxTragelaphus derbianus(J.E. Gray, 1847)oreas wielkigatunek monotypowyrozłączne populacje na 3 obszarach: południowo-wschodni Senegal, północna Gwinea, południowo-zachodnie Mali (być może Gwinea Bissau); północny Kamerun, południowo-zachodni Czad (być może Nigeria); Republika Środkowoafrykańska, południowo-wschodni Czad, zachodni Sudan Południowy (być może Demokratyczna Republika Konga i Uganda)DC: 220–290 cmDO: około 90 cmMC: 440–950 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunek zagrożony; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunki wymarłe: miocen Tragelaphus moroitu pliocen Tragelaphus gaudryi Tragelaphus kyaloae Tragelaphus lockwoodi Tragelaphus nkondoensis Tragelaphus pricei Tragelaphus saraitu pliocen–plejstocen Tragelaphus rastafari plejstocen Tragelaphus algericus Tragelaphus arkelli Tragelaphus maroccanus Tragelaphus nakuae

Uwagi

Przypisy f>

Nazwy zwyczajowe za:

Bibliografia

Kategoria:Wołowate