Wallops Flight Facility — ośrodek badawczo-rozwojowy, kosmodrom i główny poligon rakietowy amerykańskiej agencji kosmicznej NASA, formalnie podlegający Goddard Space Flight Center. Zbudowany przez NACA, czyli przed powstaniem NASA, w celu przeprowadzania badań aeronautycznych za pomocą pojazdów z napędem rakietowym. Pierwszą rakietę wystrzelono z ośrodka 4 lipca 1945 roku, w Dzień Niepodległości Stanów Zjednoczonych. Do roku 2000 wystrzelono ich ponad 14 000.
W ośrodku pracuje ponad 1400 ludzi. Około tysiąca to pracownicy NASA. Ponad trzystu zatrudnia Marynarka Wojenna, a prawie 100 agencja NOAA.
W skład ośrodka wchodzi: 6 stanowisk startowych, budynki montażowe i oprzyrządowanie potrzebne do nadzorowania i śledzenia rakiet. Ośrodek posiada także mobilne stanowiska startowe i śledzenia umożliwiające naukowcom wystrzeliwanie i obserwacje rakiet z całego świata.
Na terenie WFF pracuje również komercyjny kosmodrom, Mid-Atlantic Regional Spaceport.
Z powodu obecności stanowisk startowych rakiet i lotniska badawczego, przestrzeń powietrzna nad ośrodkiem jest zamknięta dla ruchu lotniczego.
Położenie thumb|Położenie i okolica ośrodka Wallops Flight Facility Ośrodek położony jest na wschodnim wybrzeżu USA, w stanie Wirginia, 253 km od Waszyngtonu (273 km od Filadelfii, 230 km od Baltimore), na półwyspie Delmarva. Stanowiska startowe położone są na wyspie Wallops i są oddalone od głównych zabudowań i lotniska należącego do ośrodka. Te ostatnie leżą na terenie byłej bazy lotnictwa Marynarki Wojennej, Chincoteague Naval Air Station.
Historia statusu ośrodka thumb|Zdjęcia dwóch nieużywanych już w Wallops rakiet 1945–1957 – stacja badawcza samolotów bezzałogowych (ang. Pilotless Aircraft Research Station) – pierwsze 12 lat istnienia ośrodka, to badania nad aerodynamiką i fizyką przepływu ciepła. Ośrodek umożliwiał naukowcom badania niemożliwe do przeprowadzenia w ówczesnych tunelach aerodynamicznych. 1958–1974 – stacja (badawcza) Wallops (ang. Wallops Station) – ośrodek przechodzi pod zarząd nowo utworzonej NASA. Wallops bierze udział w badaniu i wytwarzaniu komponentów na potrzeby programu załogowych lotów kosmicznych, tj. technologia kapsuł powrotnych, testy ciśnieniowe, systemy odzyskiwania kapsuł. Ośrodek odgrywa znaczącą rolę w badaniach nad kontrolowanym wchodzeniem w atmosferę, systemami podtrzymywania życia i rakietami Scout. 1975–1981 – centrum lotów Wallops (ang. Wallops Flight Center) – ośrodek pozostaje kosmodromem dla lotów kosmicznych, suborbitalnych i atmosferycznych. Zakres przeprowadzanych tu badań rozszerza się na oceanografię oraz badania nad powierzchniami dla lotnisk i redukcji hałasu wytwarzanego przez samoloty. 1982 – ośrodek lotów Wallops (ang. Wallops Flight Facility) – ośrodek zostaje podporządkowany Goddard Space Flight Center i zmienia nazwę. Staje się głównym centrum lotów suborbitalnych i atmosferycznych NASA. Wallops zaczyna przyjmować komercyjne zlecenia badań naukowych dotyczących lotnisk, infrastruktury śledzenia i wystrzeliwania statków. Pozostaje ośrodkiem akademickim i rządowym dla projektów atmosferycznych rakiet sondażowych, balonów i samolotów naukowych, badających Ziemię, atmosferę i przestrzeń kosmiczną.
Zadania ośrodka thumb|Przebieg torów lotów rakiet nośnych wystrzeliwanych z Wallops Flight Facility na orbitę o danym nachyleniu nadzór nad Programem Rakiet Sondażowych NASA (NASA Sounding Rocket Program) nadzór nad Programem Balonów NASA (NASA Balloon Program) utrzymanie i prace inżynierskie nad zarządzaniem programem śledzenia orbitowania (Orbital Tracking Program Management) utrzymanie i eksploatacja samolotów naukowych odpowiedzialność za prowadzenie teoretycznych i eksperymentalnych badań nad szeroko pojmowanymi naukami o Ziemi odpowiedzialność za Projekty Małych Ładunków Wahadłowców (NASA Small Shuttle Payload Projects), tj. SPARTAN, i University Class Explorer Program utrzymanie i eksploatacja kosmodromu Wallops, lotniska do badań aeronautycznych, oraz podporządkowanych im stacji śledzenia, przetwarzania danych i kontroli
Ośrodek stanowi główny poligon rakietowy używany do wspierania badań prowadzonych przez NASA i inne agencje federalne (np. NOAA), a czasem także instytucje zagraniczne lub prywatne. Z WFF możliwe jest wystrzeliwanie ponad tuzina różnych typów rakiet sondażowych, atmosferycznych, balonów, oraz rakiet nośnych do lotów kosmicznych. WFF wspiera także badania i ćwiczenia przeprowadzane przez Marynarkę Wojenną Stanów Zjednoczonych w pobliskiej Zatoce Chesapeake.
W latach 1959–1961 miał swój udział w programie lotów załogowych Mercury. Używając rakiet Little Joe, testowano tutaj podzespoły statków Mercury, takie jak system powrotny, ewakuacyjny i podtrzymywania życia w kapsułach. W kosmos wysłano stąd również dwa rezusy, Sam i Miss Sam, które bezpiecznie powróciły z przestrzeni kosmicznej, przecierając szlak dla pierwszych amerykańskich astronautów.
Lotnisko WFF posiada również eksperymentalne lotnisko do badań aeronautycznych. Spełnia ono jednocześnie wymagania techniczne NASA i amerykańskiego ministerstwa obrony. Ma ono trzy pasy startowe: dł. 2667 m × szer. 45,7 m, oznaczenie: RW04/22; dł. 2438 m × szer. 61 m, oznaczenie: RW10/28; dł. 1466 m × szer. 45,7 m, oznaczenie: RW17/35.
Lotnisko posiada odcinki i place pokryte różnymi materiałami używanymi w celach badawczych.
SPANDAR Ze względu na profil swojej działalności, ośrodek potrzebuje bardzo dokładnych prognoz pogody. Do ich tworzenia używa najczulszego na świecie pozahoryzontalnego radaru naukowego, SPANDAR. Umożliwia on śledzenie obiektów odległych o 60 000 km. Jego czułość pozwala na wykrycie 3 mm kropli deszczu z odległości 10 km i pary wodnej o gęstości 1 g/m³.
Stanowiska startowe thumb|150px|Szczegółowy plan zabudowy ośrodka Wallops Nazwa: Launch Area 0; Położenie: 37,8315°N, 75,4901°W; Przeznaczenie: Conestoga 1620 Nazwa: Launch Area 1; Położenie: 37,8352°N, 75,4861°W; Przeznaczenie: Astrobee F, Little Joe Nazwa: Launch Area 2; Położenie: 37,8376°N, 75,4834°W; Przeznaczenie: Black Brant Nazwa: Launch Area 3; Położenie: 37,8503°N, 75,4725°W; Przeznaczenie: rodzina rakiet Scout, tj. Scout B, Scout D, Scout G, Scout X, Scout X-1, Scout X-2, Scout X-3, Scout X-4, Scout X-5 Nazwa: Launch Area 4; Położenie: 37,8508°N, 75,4702°W; Przeznaczenie: Blue Scout Junior, Journeyman, Little Joe Nazwa: Launch Area 5; Położenie: 37,8529°N, 75,4681°W; Przeznaczenie: Black Brant Nazwa: pas startowy RW04/22; Położenie: lotnisko badawcze Wallops Flight Facility; Przeznaczenie: Pegasus XL
Rakiety thumb|300px|Rodzaje rakiet sondażowych używane obecnie w Wallops Flight Facility thumb|Widok na plażę wyspy Wallops, gdzie mieści się kosmodrom thumb|Budynki do wykonywania czynności niebezpiecznych thumb|Mobilna stacja naziemna należąca do Wallops Flight Facility thumb|Główne zabudowania i lotnisko Wallops Flight Facility
Lista obejmuje rakiety wszystkich rodzajów (od małych pogodowych Super Loki, do wynoszących satelity, np. Minotaur), jakie były wystrzeliwane z ośrodka od początku jego istnienia. Kolejność alfabetyczna, podzielona na dekady. Podane przedziały czasowe oznaczają znany okres użytkowania danej rakiety. lata 40. XX wieku Deacon 1947–1952 Double Deacon 1949–1950 Double FFAR 1947–1957 HVAR 1947–1958 HVAR FFAR 1947 lata 50. XX wieku Arcas 1959–1963 Arcon 1958–1985 Deacon HVAR 1950–1954 Deacon Sidewinder 1953–1972 Double Cajun T40 1957–1958 Exos 1958–1960 Nike Ajax 1958 Nike T40 T55 1956–1957 Nike Recruit 1956–1959 HJ 1958–1963 HJ Nike 1955–1956 HJ Nike Nike 1957 HJ Nike Nike 20"SM 1959–1976 HJ Nike Nike Recruit 1958–1959 HJ Nike Nike Recruit T55 1956–1957 HJ Nike T40 1956–1976 HJ Nike T40 T55 1956 HJ Nike Tri-Deacon T40 1956 HPAG Deacon 1953 Jason 1958–1959 Javelin 1959–1984 Little Joe 1959–1964 Loki 1958–1960 Nike 1953–1955 Nike-Asp 1959–1961 Nike-Cajun 1956–1960 Nike-Deacon 1953–1978 Nike Nike 1954–1960 Quad Deacon 1953–1954 Sergeant 1958 – 5 członowy Shotput 1959–1961 Strongarm 1959–1970 Tandem Double Deacon 1956 Terrapin 1956–1961 Trailblazer 1 1959 Triple Deacon 1953–1954 lata 60. XX wieku Aerobee 150 1960 Aerobee 300 1960–1978 Aerobee 350 1964–1983 Astrobee 1500 1963–1966 Black Brant 1962–1964 Boosted Arcas 1964–1968 Boosted Dart 1966 HJ Nike Gosling 1960–1962 Hopi Dart 1963–1969 Iris 1960–1965 Journeyman 1962–1964 MT-135 1967–1968 Nike Apache 1961–1964 Nike Iroquois 1968–1969 Nike Tomahawk 1965–1971 Orion-1 1966–1967 RAM 1961–1973 Sandia Tomahawk 1964–1971 Scanner 1966 Scout B 1965–1966 Scout X 1960 Scout X-1 1960–1962 Scout X-2 1962–2001 Scout X-3 1962–1965 Scout X-4 1963–1971 Scout X-5 1968–1974 Sidewinder-Arcas 1969–1970 Trailblazer 2 1961–1962 Wasp 1966 lata 70. XX wieku Aerobee 170 1970 Astrobee D 1973–1997 Astrobee F 1972–1979 Athena 1973–1974 Blue Scout Junior 1970–2001 Bullpup Cajun 1970–1974 Nike Hawk 1975–1999 Nike Javelin 1972–1979 Nike Malemute 1974 Nike Orion 1979–1980 Orion 1974–1976 Paiute Tomahawk 1974–1975 Pedro Recruit 1975 Scout D 1972 Strypi 1975–1990 Super Chief II 1974–2001 Super Loki 1973–1975 Tater 1973–1977 Taurus Orion 1977–1978 Taurus Tomahawk 1978–2000 Terrier Malemute 1975 Ute Tomahawk 1974–1975 Viper-Dart 1971–1976 lata 80. XX wieku HJ Orion 1980–1991 Scout G 1985–1989 Sonda 3 1983–1985 Taurus Nike Tomahawk 1983 Taurus S 1989–1992 lata 90. XX wieku Aries 1992–1999 Conestoga 1620 1995–1999 HPB 1990–1997 Hyperion FPDP 1996–2000 LCLV Sounding Rocket 1991 Pegasus XL 1996–1997 Sergeant 1994–1995 Terrier 1991–1996 Terrier Orion 1994 po roku 2000 Terrier Oriole 2000 Terrier Lynx 2000
Obecnie ośrodek dysponuje 13 typami rakiet: Super Arcas, Viper Dart, Orion, Black Brant, Nike Orion. Taurus Orion, Terrier Malemute, Terrier Orion, Nike Black Brant, Black Brant IX, Black Brant X, Black Brant XI, Black Brant XII.
Chronologia najważniejszych wydarzeń thumb|Rakieta nośna Minotaur na stanowisku startowym komercyjnego kosmodromu leżącego na terenie WFF
1 kwietnia 1945 – zaaprobowanie działalności ośrodka na wyspie Wallops w wyniku rozszerzenia działalności Langley Laboratory (część ówczesnej NACA) o badania nad rakietami kierowanymi 4 lipca 1945 – wystrzelenie pierwszej rakiety (dwuczłonowej Tiamat) 24 sierpnia 1945 – pierwsze pomyślnie wystrzelenie rakiety i pierwsze pomyślne użycie telemetrii w rakiecie badawczej (Tiamat) 25 kwietnia 1947 – pierwsze badania z użyciem modelu (w skali) samolotu napędzanego silnikiem rakietowym 13 października 1948 – pierwsze badania z użyciem tunelu aerodynamicznego 11 stycznia 1949 – pierwsze testy rakiet ze skośną (canted) dyszą 9 czerwca 1949 – pierwsze użycie i testy małego impulsowego silnika rakietowego 24 marca 1950 – pierwszy pomyślny lot badawczego modelu silnika ramjet 8 listopada 1951 – pierwsze pomyślne wystrzelenie modelu badawczego przy pomocy katapulty helowej 29 kwietnia 1954 – pierwszy lot z Wallops trójstopniowej rakiety (Nike-Nike-Deacon) 14 października 1954 – lot pierwszej amerykańskiej rakiety czteroczłonowej 17 stycznia 1955 – pierwsze testy modeli holowanych przez rakietę 8 lipca 1958 – testy pierwszego sferycznego silnika rakietowego 18 kwietnia 1960 – pierwszy start rakiety serii Scout, Scout X 16 lutego 1961 – pierwszy satelita, Explorer 9, wystrzelony z ośrodka Wallops 4 listopada 1996 – wystrzelenie pierwszej rakiety nośnej Pegasus XL
Zwiedzanie Wallops Flight Facility' posiada własne centrum dla zwiedzających. Terminy należy ustalać przynajmniej dwa tygodnie wcześniej. Wstęp bezpłatny. Czynne od czwartku do poniedziałku, od 10 do 16.
Bibliografia Encyclopedia Astronautica
Linki zewnętrzne Strona domowa Wallops Flight Facility
zdjęcie satelitarne Wallops Flight Facility
Kategoria:Ośrodki NASA Kategoria:Wirginia