Tadeusz Józef Makowski (ur. 29 stycznia 1882 w Oświęcimiu, zm. 1 listopada 1932 w Paryżu) – polski malarz działający w Paryżu, przedstawiciel École de Paris. thumb|240px|Most na Sekwanie (ok. 1913), Muzeum Narodowe w Warszawie thumb|240px|Kapela dziecięca (1922), Muzeum Narodowe w Warszawie thumb|240px|14 lipca na wsi (1928), Muzeum Narodowe w Warszawie thumb|240px|Maskarada (1928), Muzeum Narodowe w Poznaniu thumb|240px|Szewc (1930), Muzeum Narodowe w Warszawie thumb|240px|Troje dzieci pod drogowskazem (1930), Muzeum Śląskie w Katowicach thumb|240px|Palacze fajek (1931), Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Życiorys Urodził się w Oświęcimiu jako syn urzędnika kolejowego. W 1893 skończył szkołę powszechną w Wilamowicach z wynikiem celującym. Studiował w latach 1902–1906 filologię klasyczną i polską na Uniwersytecie Jagiellońskim, 1903–1908 malarstwo w ASP w Krakowie u J. Unierzyskiego, J. Stanisławskiego i J. Mehoffera. Na przełomie 1908/1909 wyjechał do Paryża, gdzie pozostał do końca życia. We wczesnych pracach był wierny swoim nauczycielom. W Paryżu malował początkowo pod wrażeniem fresków P. C. Puvis de Chavannes'a, a poznawszy grupę kubistów z Montparnasse'u, uległ ich wpływowi. Zaproszony przez W. Ślewińskiego, spędził okres wojny w Bretanii, dokąd później wracał kilkakrotnie. Od tego czasu datuje się jego odejście od kubizmu i zwrot ku studiom z natury. Malował pejzaże ze sztafażem w duchu naiwnego realizmu i podobnie stylizowane kompozycje figuralne. Wykorzystując i przetwarzając w poetyckiej wyobraźni wpływy dawnego malarstwa niderlandzkiego i holenderskiego, kubizmu, polskiej sztuki ludowej i współczesnych naiwnych realistów, wypracował indywidualny styl metaforyczny, emanujący lirycznym nastrojem. Częstym tematem jego obrazów były dzieci w scenach z życia wiejskiego, teatralnych, maskaradowych i karnawałowych, w prymitywizowanej i częściowo geometryzowanej formie. Uprawiał grafikę (m.in. drzeworytnicze ilustracje książkowe). W 1912–1931 prowadził dziennik (wydany w 1961 w Warszawie).

Zmarł na skutek wylewu krwi do mózgu. Został pochowany na cmentarzu Les Champeaux w Montmorency.

Za Wnętrze – jeden z trzech nieznanych obrazów Tadeusza Makowskiego, które sprzedano 20 marca 2011 roku podczas aukcji w Warszawie – prywatny nabywca zapłacił 620 tys. zł.

Wybrane dzieła Ananas na talerzu, ok. 1920, olej na płótnie, 24 × 33 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Astry i cynie w glinianym dzbanku, 1917, olej na płótnie, 73 × 42,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Autoportret z paletą i ptaszkiem, ok. 1919, olej na płótnie, 61 × 50 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Chłopcy z fujarkami, ok. 1928, olej na płótnie, 81 × 49 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie 14 lipca na wsi, 1928, olej na płótnie, 84 × 104 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Dziad i baba, 1930, olej na płótnie, 82 × 99 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Dzieci z turoniem, 1929, olej na płótnie, 80,5 × 100 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Dziecinne ZOO, ok. 1929, olej na płótnie, 32,5 × 46 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Jazz, 1929, olej na płótnie, 132 × 163 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Kapela dziecięca, 1922, olej na płótnie, 114 × 146 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Kolejarze, ok. 1930, olej na płótnie, 80 × 98,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Mali pierroci, 1930, olej na płótnie, 54,5 × 65 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Mała Gioconda, 1920, olej na płótnie, 73 × 50 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Maskarada, 1928, olej na płótnie, 80 × 100 cm, Muzeum Narodowe w Poznaniu Most na Sekwanie, ok. 1913, olej na płótnie, 64,5 × 80 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Na plaży, 1930, olej na płótnie, 65 × 81 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Odlot jaskółek, 1931, olej na płótnie, 39,5 × 26,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Palacze fajek, 1931, olej na płótnie, Muzeum Narodowe we Wrocławiu Portret malarza Marcela Gromaire z rodziną, ok. 1925, olej na płótnie, Muzeum Narodowe w Warszawie Portret męski z fajkami, ok. 1930, olej na płótnie, 81 × 66 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Promień słońca, ok. 1930, olej na płótnie, 72,5 × 50 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Rybak, 1930, olej na płótnie, 100 × 80 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Skąpiec, 1932, olej na płótnie, 117,5 × 89 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Słoneczniki, 1907, olej na płótnie, 120 × 135 cm, Muzeum Narodowe w Poznaniu Szermierze, ok. 1931, olej na płótnie, 100 × 81,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Szewc, 1930, olej na płótnie, 105,5 × 81,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Teatr dziecięcy, 1931, olej na płótnie, 54 × 65 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Troje dzieci pod drogowskazem, ok. 1930, olej na płótnie, 24,5 × 35,3 cm, Muzeum Śląskie w Katowicach Ukwiecone okno, ok. 1926, olej na płótnie, Muzeum Narodowe w Warszawie Vita brevis, ars longa, 1918, olej na płótnie, 62,5 × 95 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie W oberży, 1931, olej na płótnie, 46,5 × 55,2 cm, Muzeum Narodowe w Poznaniu Wiejskie podwórko, 1928, olej na płótnie, 81 × 100 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie

W oczach krytyków "Było w nim coś z niewinnego dziecka – jakaś świeżość, niewinność, a jednocześnie to był bardzo wykształcony człowiek". (Marcel Gromaire)K. Czerni, A. Szczerski, Tadeusz Makowski, Siechnice 2000, s. 3. "Makowski, prawdziwy talent malarski, jego kolor, to sama wrażliwość". (Guillaume Apollinaire)Tamże, s. 8. "Makowski sprowadza człowieka do brył i figur, ale pozostawia mu jego duszę". (Mieczysław Wallis)Tamże, s. 15. "O obrazach Tadeusza Makowskiego poeci piszą wiersze. Nie dziwię się temu. Każdy z jego obrazów jest bowiem jak wiersz, tyle w nim czystej poezji, czystego liryzmu i wzruszenia". (Ignacy Witz)Tamże, s. 25. "Jego płótna żyją przede wszystkim dziwnym światłem, które ożywia, światłem tajemniczym, feerycznym, świadczącym o mądrej technice, precyzyjnym warsztacie, o pracowitych i owocnych rozmyślaniach malarza nad wszystkimi środkami i możliwościami, nad wiecznym cudem koloru". (Roger Brielle)Tamże, s.23. "Malarstwo Makowskiego – to dokument doskonałego zespolenia „europejskości” z polskością, to szkoła niezawodna artystycznego sumienia". (Juliusz Starzyński)Tamże, s.31. "Pewno nie umiał bić się o swoje miejsce, nawet trudno mu było chyba z ludźmi obcować. Był pochłonięty swoim widzeniem świata, swoją poezją kameralną, której i dla której do śmierci szukał wyrazu". (Józef Czapski)Tamże, s. 6-7. "Zgeometryzowane formy postaci, przypominających wyciosane z drewna kukiełki, umiał nasycić ekspresją spojrzeń i gestów jak najbardziej ludzkich. Figurki Makowskiego zbudowane z kul, stożków, ostrosłupów i sześcioboków urzekają wdziękiem i poetyckim czarem". (Przemysław Trzeciak)Od Maneta do Pollocka. Słownik malarstwa nowoczesnego, wyd. 2, Warszawa 1995, s. 212

Przypisy

Bibliografia Krystyna Czerni, Andrzej Szczerski, Tadeusz Makowski, Siechnice: Eaglemoss Polska, 2000 (Wielcy Malarze ; nr 98) Władysława Jaworska, Tadeusz Makowski, Kraków: Kluszczyński, 1999, Władysława Jaworska, Tadeusz Makowski, polski malarz w Paryżu, Wrocław: Ossolineum, 1976. Władysława Jaworska, Tadeusz Makowski. Życie i twórczość, Wrocław: Ossolineum, 1964. Władysława Jaworska, Izabela Kania, Elżbieta Zawistowska, Tadeusz Makowski 1882-1932. Malarstwo, rysunek, grafika, Katowice: Muzeum Śląskie, 2002, Stanisław Ledóchowski, Tadeusz Makowski, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984 (ABC Sztuki), Irena Kossowska, Tadeusz Makowski (1882-1932), Warszawa: Edipresse Polska, 2006, (Ludzie, Czasy, Dzieła ; 8), Tadeusz Makowski, Pamiętnik, oprac. Władysława Jaworska, Warszawa: PIW, 1961.

Kazimierz Wyka, Makowski, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1963.

Zobacz też Jerzy Ficowski

Linki zewnętrzne

Dzieła Tadeusza Makowskiego w serwisie Wolne Lektury

Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Ludzie urodzeni w Oświęcimiu Kategoria:Malarze związani z Paryżem Kategoria:Pochowani na cmentarzu w Montmorency Kategoria:Polonia we Francji Kategoria:Polscy malarze Kategoria:Urodzeni w 1882 Kategoria:Zmarli w 1932