mały|Pomnik Karola Marcinkowskiego przed wejściem do szkoły I Liceum Ogólnokształcące im. Karola Marcinkowskiego, wchodzące wraz z I Liceum Ogólnokształcącym dla Dorosłych, a w latach 2001–2019 również Gimnazjum Dwujęzycznym im. Karola Marcinkowskiego, w skład Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 1 w Poznaniu – najstarsze państwowe liceum w Poznaniu, nazywane również „Marcinek”.
Zajmuje neogotycki budynek przy ul. Bukowskiej 16, wzniesiony w latach 1901–1903 dla niemieckiego Królewskiego Gimnazjum im. Augusty Wiktorii, którego powołanie miało służyć germanizacji terenów Wielkopolski. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, 1 maja 1919 przemianowano je na polskie Państwowe Gimnazjum im. Karola Marcinkowskiego. W czasie II wojny światowej budynek zajmowały szpitale wojskowe, kolejno: niemiecki i radziecki. Z tego względu szkoła odzyskała swój gmach dopiero z końcem 1945 roku, choć lekcje wznowiono w innych budynkach jeszcze przed wyzwoleniem miasta. W latach 60. szkołę stowarzyszono w UNESCO i rozpoczęto w niej rozszerzone nauczanie języka francuskiego, od 1991 roku prowadzone przez sekcję dwujęzyczną.
Od początku istnienia polskiej instytucji funkcjonuje przy niej szczep harcerski „Błękitna Czternastka”, a od 1989 również, pełniące funkcję pomocniczą Stowarzyszenie Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. K. Marcinkowskiego. Na przestrzeni lat szkoła wydawała liczne czasopisma, jest również organizatorem ogólnopolskiego festiwalu teatralnego oraz lokalnych konferencji TED.
Historia Do 1919 W 1899 roku, niecieszący się poparciem współpracowników, ostatni przewodniczący rady gminy Jeżyce Johann Frydrychowicz wydzierżawił leżący u zbiegu ulic Bukerstrasse (ob. Bukowska) i Cesarzowej Wiktorii (ob. Grunwaldzka) plac, będący częścią Établissement pobliskiej Willi Flory. Odbyło się to bez zgody dotychczasowego właściciela Bolesława Szermera, który tym samym utracił majątek o wartości ok. 5 tys. marek. Nowy właściciel – kupiec Max Lohmeyer handlujący bicyklami zagospodarował ten teren na boisko do nauki jazdy na pojazdach dwukołowych. Zimą zamieniano je w lodowisko. Po przyłączeniu Jeżyc do Poznania w 1900 roku władze pruskie podjęły decyzję o wzniesieniu w tym miejscu niemieckiego gimnazjum państwowego, które w zamierzeniu zwiększyło liczbę szkół średnich na terenie miasta (pod koniec XIX w. było ich osiem, w tym trzy gimnazja męskie: katolickie św. Marii Magdaleny, ewangelickie Fryderyka Wilhelma i realne Gotthilfa Bergera) i stało się istotnym ośrodkiem germanizacji terenów Wielkopolski.
W sierpniu 1901 rozpoczęto budowę budynku według projektu niemieckiego architekta Fuchsa z Ministerstwa Robót Publicznych, kierującego również pracami budowlanymi. Budowę ukończono w kwietniu 1903, a uroczyste poświęcenie gmachu nastąpiło 16 kwietnia 1903. Do odzyskania przez Polskę niepodległości funkcjonowało w nim ośmioletnie gimnazjum męskie Königliches Auguste-Victoria Gymnasium (Królewskie Gimnazjum Augusty Wiktorii). Pierwszymi uczniami byli chłopcy przeniesieni z Gimnazjum im. Gotthilfa Bergera przy ul. Strzeleckiej. Stamtąd też do Marcinka przyszła część kadry nauczycielskiej i pierwszy dyrektor Moritz Friebe, pełniący swój urząd w latach 1903–1911. Jego następcą został Paul Schultze, pełniący swoją funkcję do 30 marca 1919. Językiem wykładowym był niemiecki, a większość uczniów miała narodowość niemiecką. Mniejszość w szkole stanowili natomiast Polacy i Żydzi. 49 polskich gimnazjalistów, z inicjatywy tych przeniesionych z Gimnazjum Bergera, w czasie zaborów działało w konspiracyjnym Towarzystwie Tomasza Zana, gdzie uczyli się m.in. historii Polski, języka polskiego, musztry i władania bronią. Liczba uczniów w pierwszym roku działalności niemieckiej placówki (1903/04) wynosiła 489 osób (w tym 237 przeniesionych z Gimnazjum Bergera), natomiast w ostatnim (1918/19) – 569.
1919–1945 1 kwietnia 1919 Komisariat Naczelnej Rady Ludowej mianował Antoniego Borzuckiego na pierwszego dyrektora Państwowego Gimnazjum im. Karola Marcinkowskiego. Miesiąc później, 1 maja zainaugurowano pierwszy rok szkolny. Tę datę oraz symboliczne rozbicie przez polskich uczniów czarnego orła pruskiego, znajdującego się nad bocznym wejściem do budynku od strony boiska uznaje się za oficjalne rozpoczęcie działalności polskiej placówki. Podobnie jak jej poprzedniczka, pozostała ośmioletnią szkołą męską. Naukę rozpoczęło wówczas 358 uczniów narodowości polskiej i 299 – niemieckiej. Mniejszość niemiecka została wówczas podzielona na osiem jednolitych i trzy mieszane klasy. Z 31 niemieckich nauczycieli okresu rozbiorów na stanowiskach pozostało zaledwie siedmiu, przez co początkowo część zajęć odbywała się jeszcze w języku niemieckim. Część pierwszych polskich profesorów sprowadzana została przez polskie władze oświatowe z terenów Galicji. Uroczysta inauguracja roku szkolnego 1919/1920 nastąpiła 1 września 1919 w auli szkolnej. Naukę wznowiło wówczas 677 osób (zajmując tym samym drugie miejsce po gimnazjum Marii Magdaleny, od 1928 roku – pozycję czołową). Pierwsze matury odbyły się w grudniu 1919. Do polskiego egzaminu przystąpiło wówczas zaledwie trzech uczniów, a w kolejnym roku – czterech. Niemieccy uczniowie i nauczyciele ostatecznie opuścili mury szkoły z początkiem roku szkolnego 1920/21. Wtedy też liczba zdających egzamin polskojęzyczny gwałtownie wzrosła.
W związku ze zbyt dużą liczbą uczniów w październiku 1920 konieczne stało się przeniesienie 6 klas do osobnego budynku przy ul. Matejki. Po ich ponownych przenosinach do kamienicy przy ul. Wyspiańskiego we wrześniu 1921 utworzono tam samodzielne Gimnazjum im. Ignacego Paderewskiego. Dla osób które w 1920 roku brały udział w wojnie polsko-radzieckiej w latach 1920–1923 szkoła zorganizowała osobny tok nauczania. Z tego też względu (mimo odseparowania 6 klas) w roku szkolnym 1921/22 do Marcinka uczęszczało 706 uczniów.
W okresie dwudziestolecia międzywojennego Marcinek obok Gimnazjum św. Marii Magdaleny był jedną z najlepszych poznańskich szkół średnich. Podstawą do przyjęcia absolwentów czteroletnich szkół podstawowych był egzamin wstępny. Liczba kandydatów w tym czasie wynosiła 3–5 osób na miejsce. Każdego roku do szkoły uczęszczało około 450 uczniów uczonych średnio przez 30–40 nauczycieli. Przeważnie byli to mężczyźni (w całym okresie międzywojennym szkoła zatrudniła tylko dwie nauczycielki), często pracujący równolegle na Uniwersytecie Poznańskim. Funkcjonowały wówczas dwa profile klas: klasyczny i humanistyczny. Duży nacisk kładziono na naukę języka polskiego oraz innych języków obcych (w tym greki i łaciny). Tygodniowy wymiar zajęć, przy sześciu dniach nauki, nie przekraczał trzydziestu godzin. Większość społeczności uczniowskiej wywodziła się wówczas z inteligencji pracującej. W 1928 roku czesne wynosiło 110 złotych za półrocze, a trzy lata później już o 40 zł więcej. W przypadku problemów materialnych lub dobrych wyników w nauce niektórzy uczniowie byli zwalniani z uiszczania opłat.
Od 1919 przy szkole funkcjonuje szczep harcerski Błękitna Czternastka. 7 grudnia 1923 założono skupiające absolwentów i ich rodziny Towarzystwo Przyjaciół Gimnazjum im. Karola Marcinkowskiego, mające na celu wsparcie finansowe uczniów i doposażenie sal lekcyjnych. W 1921 rozpoczął działalność gabinet lekarski (prowadzony długookresowo przez Jana Adamskiego), a 8 lat później zakład dentystyczny. W pierwszych latach funkcjonowania polskiej szkoły wprowadzono nieobowiązkowe mundurki szkolne w postaci brązowej rogatywki z fioletowym otokiem i srebrnym (gimnazjum) lub złotym (liceum) sznurkiem. W połowie lat 30. XX wieku wprowadzono jednolite, obowiązkowe mundurki. Dla czteroletniego gimnazjum był to granatowy strój z niebieskimi wypustkami i tarczą z numerem 780 na niebieskim tle oraz granatowa czapka z niebieskim otokiem. W ubiorze licealistów barwę niebieską zastąpiono kolorem bordowym.
W 1938 przeprowadzono ostatnią maturę ośmioletniego cyklu nauczania. W kolejnym roku matura odbyła się już w cyklu sześcioletnim (czteroletnie gimnazjum i dwuletnie liceum, zwieńczone kolejno małą i dużą maturą). W roku szkolnym 1937/38 do szkoły uczęszczało 480 uczniów. Wybuch II wojny światowej spowodował przerwę w jej pracy. Na skutek działań wojennych i represji okupantów zginęło 14 przedwojennych nauczycieli oraz 119 wychowanków (w tym 10 absolwentów gimnazjum niemieckiego). W czasie wojny pomieszczenia budynku służyły początkowo jako niemieckie koszary wojskowe, następnie szpital wojskowy, a od lutego 1945 lazaret Armii Czerwonej.
Po 1945 Funkcjonowanie placówki w przedwojennym systemie organizacyjnym jako Gimnazjum i Liceum im. Karola Marcinkowskiego wznowiono 15 lutego 1945 roku, jeszcze w trakcie walk o miasto. Była to pierwsza szkoła w Poznaniu, która po II wojnie światowej wznowiła swoją działalność. Powołano wówczas przedwojennego polonistę (pracującego w Marcinku oraz Gimnazjum św. Marii Magdaleny) Czesława Latawca na stanowisko pierwszego dyrektora. Pełnił tę funkcję do swojego przeniesienia do Kuratorium 30 kwietnia 1945. Informację o wznowieniu nauki rozwieszano na ręcznie pisanych kartkach, rozwieszanych w mieście przez uczestników tajnych kompletów w czasie wojny. W ciągu pierwszych kilku dni zgłosiło się około 700 kandydatów, z czego ostatecznie przyjęto 509 osób. Początkowo, ze względu na funkcjonowanie szpitala radzieckiego w gmachu przy ul. Bukowskiej, lekcje odbywały się w budynkach kolejno przy ulicach Jarochowskiego, Matejki, Mylnej i Różanej.
Uroczyste rozpoczęcie roku szkolnego, zainaugurowane mszą w Kościele Matki Boskiej Bolesnej przy ulicy Głogowskiej, nastąpiło w czwartek 1 marca 1945. Ze względu na brak auli w budynku przy ul. Jarochowskiego, odbyło się ono w sali gimnastycznej w pobliżu Parku Wilsona. Każdorazowa przeprowadzka wiązała się z przenoszeniem przez uczniów sprzętów szkolnych, przechowywanych przez dwóch woźnych w czasie wojny w drewnianych szopach na terenie szkoły. Lekcje przy ul. Matejki odbywały się w godzinach 6:30–11:00, tak by następnie mogły wejść tam uczennice II LO. Jeszcze przed przenosinami na ul. Różaną uczniowie pod oknami ówczesnej siedziby kuratorium zorganizowali marsz z transparentem I Wędrowne Gimnazjum i Liceum w Poznaniu. Szkoła odzyskała własny budynek dopiero w grudniu 1945. Wymagał on jednak wysprzątania i wstawienia powybijanych w trakcie wojny okien. Naukę wznowiono ostatecznie po feriach zimowych. Ostatnią przeprowadzką kierował Feliks Załachowski – przedwojenny dyrektor placówki, który ostatnie lata wojny spędził w obozie koncentracyjnym, powracając na swoje stanowisko we wrześniu 1945.
Początkowo, by nadrobić czas wojny, naukę dla „opóźnionych” roczników realizowano w trybie przyspieszonym: materiał dwuletniego liceum omawiano w ciągu jednego roku. Wówczas do szkoły uczęszczali nawet 25-latkowie. Pierwsze powojenne egzaminy maturalne odbyły się w dniach 4–9 kwietnia 1945, kolejne w lipcu 1945 oraz styczniu i czerwcu 1946. W powojennym Marcinku istniały trzy profile klas: humanistyczny, matematyczno-fizyczny oraz matematyczno-przyrodniczy. W roku szkolnym 1945/46 do szkoły uczęszczało 610 osób. Od tego czasu większość społeczności uczniowskiej stanowiła młodzież z rodzin inteligenckich. W latach powojennych nie przykładano większej wagi do ubioru uczniów. Obowiązkowy mundurek próbowano nieskutecznie przywrócić jeszcze pod koniec lat 50. XX wieku. 30 października 1945 reaktywowano Błękitną XIV, a 7 listopada 1946, w setną rocznicę śmierci Karola Marcinkowskiego, ufundowano nowy sztandar szkoły. Po rozwiązaniu ZHP w 1949 roku, ponownie reaktywowano szczep dopiero w styczniu 1957. W 1967 rozpoczęto tradycję corocznych, odbywających się w ostatnią sobotę września, rajdów do Dąbrówki Ludomskiej – miejsca śmierci patrona. Od 1969 ich organizacją zajmowała się Błękitna XIV.