Maria Kownacka

thumb|Tablica pamiątkowa na budynku ul. Słowackiego 5/13 w Warszawie, w którym w latach 1931–1982 mieszkała Maria Kownacka thumb|Grób Marii Kownackiej na cmentarzu Powązkowskim Maria Ludwika Kownacka (ur. 11 września 1894 w Słupie, zm. 27 lutego 1982 w Warszawie) – polska pisarka, tłumaczka z języka rosyjskiego, autorka „Dziennika Dziecięcego” (pierwsze 5 numerów nosiło tytuł „Jawnutka“) redagowanego w czasie powstania warszawskiego, sztuk scenicznych i słuchowisk radiowych dla dzieci. Współpracowała z czasopismem „Płomyk”, na łamach którego debiutowała w 1919 rokuKownacka Maria, w: Słownik literatury dla dzieci i młodzieży, Warszawa 1964, s. 169..

Życiorys Córka Ludwiki z Lesznowskich i Jana Kownackiego przyszła na świat w dworze w Słupie. W wieku ośmiu lat została osierocona przez matkę. Ojciec, nie radząc sobie z wychowaniem pięciorga dzieci, oddał Marię na wychowanie rodzinie w Krakowie. Następnie Maria zamieszkała u siostry Zofii na Suwalszczyźnie, a potem uczęszczała na pensję Pauliny Hewelke w Warszawie.

W 1912 roku, m.in. z powodów finansowych, rozpoczęła pracę jako nauczycielka, nauczając m.in. w Dębowej Górze koło Kutna. W latach I wojny światowej przebywała w dworku swojej siostry Janiny Holnickiej-Szulc w Krzywdzie, organizując tam tajne nauczanie dla dzieci i dorosłych. W 1915 r. dworek został spalony, a jego mieszkańcy przesiedleni do Mińska, gdzie spędzili 4 lata. Po powrocie do Krzywdy Maria kontynuowała działalność oświatową.

Przełomem w jej życiu okazał się rok 1919, kiedy nawiązała kontakt z Heleną Radwanową – redaktorką „Płomyka”, co sprawiło, że zaczęła pisać artykuły do czasopism dla dzieci wydawanych przez Naszą Księgarnię. W 1929 przeprowadziła się do Warszawy. Zamieszkała w budynku V kolonii Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej na Żoliborzu przy ulicy Słowackiego 5/13 m. 74. Współpracowała z Teatrem Baj. Przyjaźniła się z Marią Dąbrowską. W 1939 r. nabyła plac pod dom letniskowy w Łomiankach przy ulicy Szpitalnej. W czasie II wojny światowej ponownie przebywała w Krzywdzie, nauczając i pisząc (powstały tu m.in. Kajtkowe przygody).

W latach 1955–1958 spędzała lato w Rytrze w Beskidzie Sądeckim. Mieszkała w leśniczówce dawnego nadleśniczego Konstantego Kowalczyka. Od córki nadleśniczego, Anny Stawowczyk, usłyszała historię o młodym koziołku sarny, która stała się kanwą jej opowiadania Rogaś z Doliny Roztoki. W tym czasie w 1956 r. złożyła wizytę w szkole podstawowej, która funkcjonowała na Niemcowej w latach 1937 do 1961 w prywatnym domu Nosalów. Była to najwyżej położona w Polsce szkoła (1026 m n.p.m.). Codzienne życie oraz rozmaite przygody nauczycieli i uczniów tej szkoły zainspirowały ją do napisania książki pt. Szkoła nad obłokami. Obie książki zilustrował artysta malarz i grafik Witold Chomicz.

Dopiero w 1958 r., po niesprzyjających czasach wojny i powojnia, na parceli w Łomiankach powstał domek letniskowy Plastusiowo, gdzie pisarka oddawała się swoim hobby – tkaniu gobelinów, wytwarzaniu miedzianej biżuterii, wyrobowi domowych przetworów, a także obserwacji ptaków, o których posiadała dużą wiedzęJej znajomość z ornitologiem, prof. Janem Sokołowskim zaczęła się od listu, w którym zwróciła uwagę wybitnemu znawcy na błąd w opisie zachowania któregoś z małych ptaków.. W tym domu powstały m.in. Na tropach węża Eskulapa i Za żywopłotemDom podpalony został w nocy z 10/11 marca 1976, odbudowany w 1977 służył pisarce aż do śmierci..

Zmarła bezpotomnie. Mieszkanie na Żoliborzu i prawa autorskie do swoich utworów zapisała Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej.

Została pochowana na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 6, rząd 1, grób 22). Upamiętnienie Imię pisarki nosi ulica w krakowskiej Nowej Hucie Ulica Marii Kownackiej w Krakowie w Targeo oraz szkoły podstawowe w Trębkach, Krzywdzie (tu jest także rondo jej imienia), Warszawie (Szkoła Podstawowa nr 80 na Bielanach), Częstochowie w Dzielnicy Trzech Wieszczy, Wiskitkach, bełchatowskich Domiechowicach, łódzka Szkoła Podstawowa nr 11 przy ul. Hufcowej 20A, Szkoła Podstawowa Integracyjna nr 135 przy ulicy Grzegorza Przemyka 5 w Warszawie, Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 112 przy ulicy Zaułek 34 w Warszawie, czy Szkoła Podstawowa nr 1 w Łomiankach.

W jej dawnym mieszkaniu na Żoliborzu mieści się Izba Pamięci Marii Kownackiej (oddział Muzeum Książki Dziecięcej).

Twórczość 1935 – Bajowe bajeczki i świerszczykowe skrzypeczki, czyli o straszliwym smoku i dzielnym szewczyku, prześlicznej królewnie i królu Gwoździku 1935 – Deszczyk pada, słonko świeci 1936 – Plastusiowy pamiętnik 1936 – Kukuryku na ręczniku 1937 – O Jaśku, co się z Rokitą założył 1937 – Cztery mile za piec 1939 – Miała babuleńka kozła rogatego 1947 – Jak mysz pod miotłą 1948 – Kajtkowe przygody 1948 – O Rochu i jego grochu 1948 – Tajemnica uskrzydlonego serca 1949 – O Kasi, co gąski zgubiła 1949 – O Żaczku-Szkolaczku i o Sowizdrzale, co jeden kochał szkołę, a ten drugi wcale 1950 – Entliczek pentliczek 1950 – Kwiatki Małgorzatki 1951 – Wawrzyńcowy sad 1957 – Przygody Plastusia 1957 – Rogaś z Doliny Roztoki 1958 – Szkoła nad obłokami 1960 – O Bidzie i złotych jabłkach 1961 – Orzeszek 1963 – Plastusiowo 1963 – Kamizela na niedzielę 1965 – W Świerszczykowie 1969 – Wesołe przedszkole 1970 – Teatrzyk supełków 1971 – Za żywopłotem z Marią Kowalewską: 1963 – Głos przyrody z Janem Edwardem Kucharskim: 1965 – Wiatrak profesora Biedronki 1967 – Skarb pod wiatrakiem z Kazimierzem Garstką: 1980 – Na tropach węża Eskulapa z Zofią Malicką: 1948 – Leszczynowa Górka, 1951 – Dzieci z Leszczynowej Górki.

Nagrody i odznaczenia 1948 – Srebrny Krzyż Zasługi 1951 – I nagroda miasta Warszawy 1952 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski 1956 – Nagroda Prezesa Rady Ministrów 1971 – Order Uśmiechu 1975 – Medal Komisji Edukacji Narodowej 1978 – Złota Odznaka ZNP 1978 – Orle Pióro

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Izba Pamięci Marii Kownackiej w Warszawie Jawnutka: codzienne pisemko dla dzieci – wersja cyfrowa dostępna w Mazowieckiej Bibliotece Cyfrowej Dziennik Dziecięcy: codzienna gazetka dla dzieci – wersja cyfrowa dostępna w Mazowieckiej Bibliotece Cyfrowej Albumy fotograficzne Marii Kownackiej w zbiorach Mazowieckiej Biblioteki Cyfrowej

Kategoria:Absolwenci IX Liceum Ogólnokształcącego im. Klementyny Hoffmanowej w Warszawie Kategoria:Ludzie związani z Łomiankami Kategoria:Ludzie związani z Żoliborzem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Uśmiechu Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotą Odznaką ZNP Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy pisarze dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Polscy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej Kategoria:Uczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945 Kategoria:Urodzeni w 1894 Kategoria:Zmarli w 1982