Marcus Aemilius Scaurus (ur. ok. 163 p.n.e., zm. 88 p.n.e.) – polityk okresu republiki rzymskiej, według Cycerona jeden z najbardziej utalentowanych i wpływowych ludzi, ceniony za mądrość, godność, konsekwencję i wspaniałe osiągnięciaM. TVLLI CICERONIS PRO M. FONTEIO ORATIO ;24 ( ).

Życiorys Pochodzenie Pochodził z szacownej rodziny patrycjuszowskiej Emiliuszów z przydomkiem (cognomen) Scaurus, ale zbiedniałej. Jego ojciec chociaż patrycjusz, zmuszony był z powodu biedy zajmować się handlem węglemINCERTI AVCTORIS LIBER DE VIRIS ILLVSTRIBVS VRBIS ROMAE; 72,1 ( . Marek najpierw się wahał, czy nie zająć się działalnością handlową, zabronioną przedstawicielom stanu senatorskiego, ale po zapoznaniu się ze sztuką oratorską i zdobyciu reputacji w tej dziedzinie rozpoczął karierę politycznąINCERTI AVCTORIS LIBER DE VIRIS ILLVSTRIBVS VRBIS ROMAE; 72,2 ( . Ponieważ rodzina od trzech pokoleń z powodu ubóstwa nie pełniła żadnych urządów, traktowany był jako homo novusQUINTUS ASCONIUS PEDIANUS;ORATIONUM CICERONIS QUINQUE ENARRATIO;23 ( i tylko dzięki talentowi i wartościom duchowym zdołał przywrócić świetność rodzinie i zrealizować typową drogę (cursus honorum) rzymskiego politykaM. TVLLI CICERONIS PRO MVRENA ORATIO ,16 ().

Kariera polityczna Rozpoczął od służby w armii jako trybun wojskowy w Hiszpanii w okresie wojny numantyjskiej, gdzie otrzymał curniculum (ozdobę hełmu w kształcie rogu, odznaczenie przyznawane za odwagę)a w 126 p.n.e. był pod dowództwem Lucjusza Aureliusza Orestesa, ówczesnego konsula, na SardyniiINCERTI AVCTORIS LIBER DE VIRIS ILLVSTRIBVS VRBIS ROMAE; 72,3 ( . Wchodził w skład kolegium augurów. Jako edyl kurulny (122 p.n.e.?) bardziej zajmował się prawodawstwem niż organizacją igrzyskINCERTI AVCTORIS LIBER DE VIRIS ILLVSTRIBVS VRBIS ROMAE; 72,4 ( . Pretor ok. 119 p.n.e. Już w 117 p.n.e. był wpływowym, przedsiębiorczym politykiem, jednym z niewielu senatorów którzy odmówili przyjęcia łapówki od Jugurty, króla Numidii przez przekupstwa wśród polityków i wodzów rzymskich dążącego do umocnienia swojej władzy, i gorliwie występował przeciwko niemuC. SALLVSTI CRISPI BELLVM IVGURTHINVM , 15 (). W 116 p.n.e. przegrał w wyborach na konsula z Kwintusem Fabiuszem Maksymusem EburnusemM. TVLLI CICERONIS PRO MVRENA ORATIO ,36 () ale osiągnął ten urząd w roku następnym. Po wyborach pokonany przez niego Publiusz Rutyliusz Rufus (mówca i przyszły konsul w 105 p.n.e.) oskarżył Skaurusa o przekupstwa wyborcze, ten po uniewinnieniu oskarżył z kolei swojego konkurenta o to samo przestępstwoM. TVLLI CICERONIS BRVTVS, 113 ()M. TVLLI CICERONIS DE ORATORE AD QVINTVM FRATREM LIBER SECVNDVS,280 ( ). Jako konsul przeprowadził ustawę o luksusie i o sposobie głosowania wyzwoleńcówINCERTI AVCTORIS LIBER DE VIRIS ILLVSTRIBVS VRBIS ROMAE; 72,5 ( . Miał o sobie i swoim urzędzie tak wysokie mniemanie, że pretora Publiusza Decjusza, który siedział w tym czasie, gdy on przechodził, zmusił do wstania, porwał na nim ubranie, połamał krzesło, i wydał dekret, żeby nikt nie zwracał się do tego pretora ze sprawami sądowniczymiINCERTI AVCTORIS LIBER DE VIRIS ILLVSTRIBVS VRBIS ROMAE; 72,6 ( . W prowadzonych działaniach wojennych potrafił zapewnić przykładową dyscyplinę i powściągliwość swoich oddziałówSEXTUS IULIUS FRONTINUS STRATEGEMATA ;LIBER QVARTVS;3,13 ( . Otrzymał triumf za spacyfikowanie plemion alpejskich Ligurów i Taurysków (Taurisci)INCERTI AVCTORIS LIBER DE VIRIS ILLVSTRIBVS VRBIS ROMAE; 72,7 (

Okres walk z Jugurtą W związku z zaostrzającym się konfliktem w Numidii w 112 p.n.e. senat wyprawił do Afryki poselstwo złożone ze starszych arystokratów, byłych dostojników państwowych; wśród nich był Marek Skaurus. Komisja wylądowawszy w Utyce wysłała list do Jugurty wzywając go w imieniu senatu by jak najszybciej zjawił się w prowincji. Numidyjczyk z jednej strony obawiał się gniewu senatu, jeśli nie posłucha posłów, z drugiej znów strony chciał kontynuować swoje zamysły i obległ Cyrtę starając się zdobyć miasto jeszcze przed spotkaniem z posłami. W końcu obawiając się, żeby przez dłuższe zwlekanie nie zirytować Skaurusa i jego komisji, przybył na spotkanie. I chociaż w imieniu senatu wypowiedziano ostre groźby pod jego adresem za to, że nie odstępował od oblężenia, to jednak po długich rozmowach posłowie odjechali z niczymC. SALLVSTI CRISPI BELLVM IVGURTHINVM , 25(). i pojawiły się oskarżenia, że Skaurus został przez Jugurtę przekupionyFLORI EPITOMAE DE TITO LIVIO BELLORVM OMNIVM ANNORVM DCC LIBRI DVO ;LIBER PRIMVS;36 (). W 111 p.n.e. rozpoczęła się wojna z Jugurtą. Numidię jako prowincję wyznaczono konsulowi Lucjuszowi Kalpurniuszowi Bestii, który objął dowództwo nad legionami a wśród legatów był Marek Skaurus. Po wstępnych sukcesach bardzo szybko doszło do zawarcia traktatu pokojowego korzystnego dla Jugurty. Kalpurniusza Bestię oskarżano, że powodowany chciwością dał się przekupić Jugurcie, a również Skaurus miał wziąć udział w tej aferze. W Rzymie zapanowało oburzenie ale pozycja Skaurusa wstrzymywała obalenie postanowień konsulaC. SALLVSTI CRISPI BELLVM IVGURTHINVM , 27-30(). W 110 p.n.e. trybun ludowy Gajus Mamiliusz Limetanus przeprowadził w zgromadzeniu ludowym uchwałę o wdrożeniu śledztwa przeciwko tym, których oskarżano o sprzyjanie Jugurcie, branie od niego łapówek, zawieraniu z nim układów. Wykorzystując zamieszanie i roznamiętnienie partyjne spowodowane przez ten wniosek Marek Skaurus, który był legatem Bestii i sam oskarżany o przekupstwo, dokazał tego, że gdy w myśl wniosku Mamiliusza wybierano komisję śledczą złożoną z trzech członków, sam znalazł się w liczbie wybranychC. SALLVSTI CRISPI BELLVM IVGURTHINVM , 40().

Cenzura W 109 p.n.e. został wybrany na cenzora wraz z Markiem Liwiuszem Druzusem. Jako cenzor zainicjował budowę drogi "Via Emilia"Strabon; Geografia V 217 ( ). Wyremontował też Most MulwijskiINCERTI AVCTORIS LIBER DE VIRIS ILLVSTRIBVS VRBIS ROMAE; 72,8 ( AMMIANI MARCELLINI HISTORIAE LIBER XXVII,3,9 ( . Gdy jego kolega w urzędzie, cenzor Druzus, zmarł, Marek Skaurus, wbrew tradycji wymagającej wówczas rezygnacji z funkcji, nie chciał zrezygnować i został dopiero zmuszony do tego przez interwencję trybuna luduPlutarch; Moralia, ( ).

Procesy sądowe Gajusz Flawiusz Fimbria, konsul w 104 p.n.e., został pozwany przed sąd przez Marka Gratidusza za nadużycia (repetundae) w zarządzaniu prowincją, oskarżenie wspierał swoim świadectwem Marek SkaurusVALERI MAXIMI FACTORVM ET DICTORVM MEMORABILIVM LIBER VIII;5,2 ( . Fimbra został uniewinniony i sąd odrzucił zeznania Skaurusa mimo powagi i wpływów jakimi się cieszył, by nie dochodziło do nadużycia politycznej siły w sądach poprzez powodowane prywatną nienawiściąM. TVLLI CICERONIS PRO M. FONTEIO ORATIO ;26 ( ) zeznania. Podobnie zostały potraktowane jego zeznania przeciwko Gajuszowi Memmiuszowi. W 104 p.n.e. został wyznaczony kuratorem do spraw rozdziału zboża w miejsce usuniętego od tych spraw przez senat ówczesnego kwestora SaturninusaM. TVLLI CICERONIS ORATIO DE HARVSPICVM RESPONSO IN P. CLODIVM IN SENATV HABITA;43 ( ), który z oburzeniem przyjął to jako celową zniewagęM. TVLLI CICERONIS PRO P. SESTIO ORATIO; 39( ). W 104 lub 103 p.n.e. Gnejusz Domicjusz Ahenobarbus, póniejszy konsul w 96 p.n.e., a ówczesny trybun ludowyM. TVLLI CICERONIS PRO M. SCAVRO ORATIO;1( ), oskarżył Skaurusa przed ludem o nieprawidłowości w przeprowadzeniu kapłańskich rytuałów. Jego zdaniem uroczystości ku czci Penat w Lawinium nie zostały przeprowadzone należycie. Skaurus został uniewinniony, tylko trzy tribus poparły oskarżenie a 32 były za uniewinnieniemQUINTUS ASCONIUS PEDIANUS;ORATIONUM CICERONIS QUINQUE ENARRATIO;21 ( . Niewolnika Skaurusa, który zgłosił się do Domicjusza i zaoferował zeznania przeciwko swojemu panu, kazał Domicjusz aresztować i odesłać do SkaurusaVALERI MAXIMI FACTORVM ET DICTORVM MEMORABILIVM LIBER VI;5,5 ( M. TVLLI CICERONIS PRO REGE DEIOTARO AD C. CAESAREM ORATIO;31 ( ).

W 100 p.n.e. brał udziałM. TVLLI CICERONIS PRO C. RABIRIO PERDVELLIONIS REO AD QVIRITES ORATIO ;26 ( ) w stłumieniu ruchu trybuna ludowego Apulejusza Saturninusa z bronią w ręku, mimo że już wtedy z trudem chodziłM. TVLLI CICERONIS PRO C. RABIRIO PERDVELLIONIS REO AD QVIRITES ORATIO ;21 ( ). Około 96 p.n.e. był legatem lub posłem w prowincji Azji, a po powrocie na przełomie 92/91 p.n.e. został oskarżony przez Kwintusa Serwiliusza Cepiona, pretora w 91 p.n.e. i Marka Juniusza BrutusaM. TVLLI CICERONIS PRO M. FONTEIO ORATIO ;38 ( ) o bezprawne uzyskanie korzyści majątkowych (res repentudae) przed trybunałem, który, na mocy ustawy przeprowadzonej przez Serwiliusza Glaucję, kontrolowali wtedy ekwici. W odpowiedzi Skaurus sam wniósł również oskarżenie przeciwko Cepionowi, uzyskał krótszy okres na badanie sprawy i zmusił Cepiona, by pierwszy się bronił. Później zaś wymógł na trybunie ludowym, Marku Liwiuszu Druzusie, zmianę składu trybunału. Zeznawał też w procesie o obrazę majestatu ludu rzymskiego przeciwko Gajuszowi Norbanusowi (Norbanus, późniejszy konsul w 83 p.n.e., w 103 p.n.e. jako trybun ludowy oskarżał Kwintusa Serwiliusza Cepiona i teraz był oskarżany o nieprawidłowości w trakcie tamtego procesu) ale ten został wybroniony przez Marka Antoniusza OratoraM. TVLLI CICERONIS DE ORATORE AD QVINTVM FRATREM LIBER SECVNDVS,203 ( ). Kwintus Wariusz, trybun ludowy w 90 p.n.e. przeprowadził prawo skierowane przeciw nobilom oskarżanym o doprowadzenie do wojny ze szprzymierzeńcami. Kwintus Serwiliusz Cepion znów doprowadził do oskarżenia Marka Skaurusa, tym razem o przekupstwa wyborczeFLORI EPITOMAE DE TITO LIVIO BELLORVM OMNIVM ANNORVM DCC LIBRI DVO ; LIBER SECVNDVS; 5 () i podżeganie do wojnyQUINTUS ASCONIUS PEDIANUS;ORATIONUM CICERONIS QUINQUE ENARRATIO;22 ( a Kwintus Wariusz o zdradę Republiki poprzez przyjęcie łapówki od króla MitrydatesaVALERI MAXIMI FACTORVM ET DICTORVM MEMORABILIVM LIBER III;7,8 ( . Skaurus już wtedy w podeszłym wieku 72 lat i w złym stanie zdrowia, jednak osobiście stawił się na forum i wybronił się samą powagą swojego wieloletniego przywództwa w senacie i w państwieM. FABII QVINTILIANI INSTITVTIO ORATORIA LIBER QVINTVS;12 ( INCERTI AVCTORIS LIBER DE VIRIS ILLVSTRIBVS VRBIS ROMAE; 72,11 ( .

Pozycja polityczna Przez całą swoją karierę polityczną reprezentował konserwatywne skrzydło senatu, występując przeciw zwolennikom reform, od Gajusza Grakcha przez Saturninusa i GlaucjęINCERTI AVCTORIS LIBER DE VIRIS ILLVSTRIBVS VRBIS ROMAE; 72,9 ( do Kwintusa WariuszaM. TVLLI CICERONIS PRO P. SESTIO ORATIO; 101( ). W roku 115 p.n.e.C. PLINII NATVRALIS HISTORIAE LIBER IV,223 ( został wybrany na przywódcę senatu princeps senatusQUINTUS ASCONIUS PEDIANUS;ORATIONUM CICERONIS QUINQUE ENARRATIO;18 ( przez ówczesnych cenzorów Lucjusza Cecyliusza Metellusa Diadematusa i Gnejusza Domicjusza Ahenobarba i ponownie wybierany na to stanowisko w latach 108, 102, 97, 92, 89 p.n.e.

Rodzina W 102 p.n.e. ulegając naporowi Cymbrów nad rzeką Atezą (dzisiejsza Adyga) jeźdźcy rzymscy w strachu uciekli do Rzymu opuszczając konsula Katulusa. Był wśród nich syn Marka Skaurusa. Ojciec przesłał mu wiadomość, że wolałby go znaleźć martwego na polu bitwy niż widzieć go żywego ale zhańbionego tchórzostwem i zakazał mu pokazywać się na oczy. Syn po otrzymaniu takiej wiadomości popełnił samobójstwo przebijając się mieczemVALERI MAXIMI FACTORVM ET DICTORVM MEMORABILIVM LIBER V;8,4 ( SEXTUS IULIUS FRONTINUS STRATEGEMATA ;LIBER QVARTVS;1,13 ( INCERTI AVCTORIS LIBER DE VIRIS ILLVSTRIBVS VRBIS ROMAE; 72,10 ( . Nieznane jest imię pierwszej żony, matki tego syna który popełnił samobójstwo. Jego drugą żoną była Cecylia Metella Dalmatyka, późniejsza, trzecia żona dyktatora Sulli. Z małżeństwa tego miał dwoje dzieci:Emilię Skaurę i Marka Emiliusza Skaura, który w swojej karierze mocno zależał od reputacji ojcaQUINTUS ASCONIUS PEDIANUS;ORATIONUM CICERONIS QUINQUE ENARRATIO;19 ( .

Zobacz też Drzewo genealogiczne Emiliuszów Skaurusów

Przypisy

Kategoria:Emiliusze Kategoria:Konsulowie Republiki Rzymskiej Kategoria:Urodzeni w II wieku p.n.e. Kategoria:Zmarli w 88 p.n.e.