Alojzy Feliński (ur. 1771 w Łucku, zm. 23 lutego 1820 w Krzemieńcu) – polski poeta, dramatopisarz, tłumacz, historyk i teoretyk literatury.
Życiorys Pochodził z rodziny szlacheckiej Felińskich herbu Farensbach. Był synem Tomasza Felińskiego (sędziego ziemskiego), bratem Gerarda Felińskiego, szwagrem Ewy Felińskiej i stryjem św. Zygmunta Felińskiego. Młodość spędził w rodowym majątku w Wojutyniu pod Łuckiem. Od lat dziecięcych był przyjacielem, poznanego w Porycku, Tadeusza Czackiego.
Kształcił się w kolegium Pijarów w Dąbrowicy oraz w szkole powiatowej we Włodzimierzu. Od 1788 roku pracował jako dependent w kancelarii prawnej w Lublinie, a poprzez tamtejszą palestrę zbliżył się do K. Koźmiana. Wkrótce porzucił palestrę, wyruszył do T. Czackiego i wraz z nim w roku 1789 wyjechał na sejm do Warszawy. W latach 1789–1792 przebywał w Warszawie i uczestniczył w obradach Sejmu Czteroletniego. W tym okresie pisywał bezimiennie broszury polityczne i tworzył swe pierwsze poważniejsze utwory literackie. Bywając w domu kanclerza Jacka Małachowskiego poznał wielu ówczesnych pisarzy i poetów. Wespół z Michałem Wyszkowskim, K. Tyminieckim, M. Dzieduszyckim czynnie uczestniczył w spotkaniach kółka dyskusyjnego młodych literatów warszawskich, nad którym pieczę sprawował O. Kopczyński. W 1790 wraz z T. Czackim przebywał w Krakowie, a kilka miesięcy później (1791) objął rolę nauczyciela jego siostrzeńca Jana Tarnowskiego. W tym okresie często przebywał w Warszawie oraz w należącym do rodu Tarnowskich Dzikowie.
W 1794 podczas insurekcji pełnił funkcję sekretarza do korespondencji francuskiej i adiutanta Tadeusza Kościuszki oraz komisarza porządkowego wołyńskiego. Po upadku powstania na krótko zamieszkał u Tarnowskich w Dzikowie. Począwszy od lutego 1795 roku mieszkał w Wojutyniu, gdzie administrował rodzinnym majątkiem i prowadził dzierżawę Klepaczu. W 1800 poślubił Józefę Omiecińską i osiadł we wsi Osowa (pow. Nowogród Wołyński), którą zarządzał już od maja 1796.
W 1809 został wybrany członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk. W 1815 zamieszkał w Warszawie i związał się z grupą pseudoklasyków. W 1818 roku został profesorem literatury i dyrektorem Liceum Krzemienieckiego (uroczysta instalacja odbyła się 1 września 1819). W 1819 otrzymał członkostwo honorowe Uniwersytetu Wileńskiego. thumb|Pocztówka z tekstem pieśni „Boże coś Polskę”, [1906-1912]
Twórczość Pierwsze utwory zaczął pisać w latach 1788–1789, będąc kancelarzystą (dependentem) w Lublinie. Większość swoich dzieł napisał jednak w latach 1800–1815 podczas pobytu w Osowej.
Jego najsłynniejszym utworem jest pieśń hymniczna Pieśń narodowa za pomyślność króla (1816) napisana na zamówienie wielkiego księcia Konstantego na cześć króla Królestwa Polskiego, Aleksandra I, która w wersji Antoniego Goreckiego zyskała popularność w okresie XIX wieku jako hymn patriotyczny i kościelny Boże, coś Polskę. Poza tym był autorem dramatu Barbara Radziwiłłówna (1811) i pieśni: Pochwała Kościuszki (1792) oraz Pieśń ochotników (1794).
W 1816 roku opublikował pracę na temat ortografii Przyczyny używanej przeze mnie pisowni. Odrzucał w niej używaną dotychczas w języku polskim literę á, zachowywał é i ó. Zalecał także pisownię wyrazów być, kłaść, wieść, a na miejscu dawniej używanych i i y wprowadził j.
Jako tłumacz przełożył na język polski Ziemianina, czyli Ziemiaństwo francuskie Jacques’a Delille’a, adaptował też dramaty: Vittorio Alfieriego i Proespera Joylot de Crébillona.
Ważniejsze dzieła i utwory Jasio i Mikołajek przez Woltera. Z francuskiej prozy wykład na rymy polskie, powst. około roku 1786; odpis z autografu Ossolineum, sygn. 2097/I k. 9-12 (przeróbka opowiadania: Jeannot et Colin) Kora i Alonzo (tragedia), młodzieńczy utwór zniszczony w rękopisie przez autora (według J.F. Marmontel: Les Incas, lub według tragedii A.F. Kotzebuego) Kodrus (tragedia), utwór młodzieńczy, niewydany (rękopis planu: Biblioteka Czartoryskich, sygn. 2177; Ossolineum, sygn. 2097/I k. 16-18, odpis z autografu) Do Zofii (wiersz młodzieńczy), odpis z autografu: Ossolineum, sygn. 2097/I k. 14v-15 O przyjaźni w porównaniu jej z miłością, z okoliczności samobójstwa Ciszewskiego (wiersz młodzieńczy), odpis z autografu: Ossolineum, sygn. 2097/I k. 12-14 Do Stanisława Trembeckiego. Naśladowanie drugiej satyry Boalego o trudności rymowania (wiersz), powst. w latach 1788–1792, Dziennik Wileński 1805, nr 3; wyd. następne: Rocznik Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk, t. 14 (1821), s. 133–136; Pszczółka Krakowska 1822, t. 2, s. 87; Rozmaitości (Lwów) 1822, nr 51; zobacz Wydania zbiorowe Do Tadeusza Kościuszki nad Bastylią (wiersz, inc.: „Gdzie są te twierdze co wieki stały...”), powst. 1789(?), fragm. (odpis z autografu): Ossolineum, sygn. 2097/I k. 14v-15 Myśli do projektu formy rządu co do szlachty mniej majętnej, Warszawa 1790, wydane anonimowo Pochwała Kościuszki (inc.: „Kościuszko! twoja skromność nie dba o pochwały...”), Dziennik Patriotycznych Polityków 1792, nr 10-11; wyd. osobne: Do Kościuszki (Warszawa 1794); liczne przedruki (m.in. w): Czas 1874, nr 285; Nowa Gazeta Warszawska 1917, nr 510; rękopis: Archiwum Towarzystwa Przyjaciół Nauk Wilna, rejestr 4, nr 364; Ossolineum, sygn. 692/I k. 22-24 Pieśń ochotników (wiersz), Warszawa 1794?; przedr. J. Nowak-Dłużewski w: „Poezja powstania kościuszkowskiego”, Kielce 1946, Biblioteka Muzeum Świętokrzyskiego w Kielcach. Sekcja Humanistyczna nr 1, s. 54 Epigramma na powstanie Krakowa i Warszawy r. 1794, powst. 1794; rękopis: Biblioteka Czartoryskich, sygn. 2177; wyd. J. Nowak-Dłużewski w: „Poezja powstania kościuszkowskiego”, Kielce 1946, Biblioteka Muzeum Świętokrzyskiego w Kielcach. Sekcja Humanistyczna nr 1, s. 101 Do Franciszka Wiśniowskiego (wiersz), powst. 1799, Astrea 1822, t. 2, s. 219–228; przedr. K. Kantecki: Dwaj krzemieńczanie I. Alojzy Feliński, Lwów 1879, s. 60–69; odpis z autografu: Ossolineum, sygn. 2097/I k. 1-6 Do Tadeusza Czackiego (wiersz), powst. 1803, Nowy Pamiętnik Warszawski, t. 14 (1804), s. 111–118; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe; przedr. P. Hertz w: Zbiór poetów polskich XIX w., księga 1, Warszawa 1959 Nagrobek Emilki (wiersz), powst. 1805, odpis z autografu: Ossolineum, sygn. 2097/I k. 14v „Przemówienie na posiedzeniu Towarzystwa Przyjaciół Nauk 18 września 1809”, Pamiętnik Warszawski 1809, nr 6, s. 351–354; odpis z autografu: Ossolineum, sygn. 2097/I k. 14v Barbara Radziwiłłówna. Tragedia w 5 aktach, ukończ. w roku 1811; krążyła w licznych kopiach rękopiśmiennych z wielu odmianami w tekście; wyst. po raz pierwszy prawdopodobnie w Nowogródku w styczniu 1812 w teatrze szkolnym bazylianów (z A. Mickiewiczem w roli Barbary); wyst. Warszawa, Teatr Narodowy 27 lutego 1817; fragm. Tygodnik Polski 1818, t. 1, s. 121; t. 4, s. 202; 1819, t. 3, s. 25; całość (Kraków) 1820 (prawdopodobnie według egzemplarza teatralnego); wyd. następne: wyd. 2, redakcja odmienna, prawdopodobnie na podstawie autografu, zob. Wydania zbiorowe, poz. 1 (2 wydania); wyd. 3 (Kraków) 1823; Warszawa 1828 (z przedmową J. z Omiecińskich Felińskiej); Warszawa 1830; zob. Wydania zbiorowe: poz. 2, t. 1; wyd. K.J. Turowski, Sanok 1855, Biblioteka Polska nr 13; Lwów 1869; Lwów 1879, Biblioteka Mrówki nr 77; przejrzał, popr. według edycji z lat: 1821, 1828 oraz uzupełnił B. Gubrynowicz, Lwów 1892; oprac. W. Dropiowski, Brody 1902, Arcydzieła Polskich i Obcych Pisarzy nr 4, także wyd. poprawione Brody (1906); pt. Barbara, oprac. H. Galle według tekstu wyd. 2 z roku 1821; Warszawa 1908 Wybór Pisarzów Polskich i Obcych dla Domu i Szkoły nr 15, także wyd. 2 poprawione Warszawa 1917; Złoczów brak roku wydania Biblioteka Powszechna nr 454; oprac. M. Szyjkowski, Kraków (1920), Biblioteka Narodowa, seria I, nr 9; także wyd. 4 Kraków (1929); także wyd. 5 Wrocław (1948); także wyd. 6 Wrocław (1950); oprac. S. Vrtel-Wierczyński według tekstu wyd. 2 z roku 1821; Warszawa (1925) Wielka Biblioteka nr 55; oprac. M. Szyjkowski, Jerozolima 1944, Szkolna Biblioteczka na Wschodzie nr 19; oprac. M. Szyjkowski, Chicago 1945, Biblioteka Rady Polonii; oprac. A. Bar, Kraków 1946; oprac. K. Czachowski (ze wstępem A. Mirkowicza), Warszawa 1947, Biblioteka Pisarzy Polskich i Obcych nr 5; oprac. Z. Hierowski, Katowice 1948; rękopis brulionowy: Biblioteka Czartoryskich, sygn. 2177; odpis z autografu: Ossolineum, sygn. 10639/I; wiadomość o wystawieniu w roku 1812 w Nowogródku podaje F. Mickiewicz (Pamiętnik, wyd. Lwów 1923, s. 78); brak nazwiska autora tragedii sugeruje możliwość wystawienia pod tymże tytułem tragedii F. Wężyka (wyst. Warszawa 1811, wyd. 1812). przekł. angielski: fragm. w: P. Sobolewski Poets and Poetry of Poland, Chicago 1881, s. 190; także wyd. następne: Chicago 1883; Milwaukee 1929 przekł. francuski: J. Brykczyński w: Chefs-d’oeuvre du théâtre polonais, Paryż 1923, Chefs-d’oeuvre du Théâtre Étranger 23 – Dr Philergue: „La Fille de Radziwill. Tragédie historique en 5 actes en vers, remaniée du polonais pour la scène française”, L’Indépendance Luxembourgeoise 1896, 195 n. – J. Schickert, Paryż 1896 przekł. niemiecki: J. Orion: Fürstin Radziwill, Berlin 1831 Radamiast i Zenobia. Tragedia naśladowana z Krebillona (P. Crébillon) z odmianami miejsc niektórych, stosownie do uwag Woltera, Laharpa i innych znawców, powst. 1815, fragm. Pszczoła Polska 1820, t. 2, s. 137–142; całość zob. Wydania zbiorowe, poz. 1; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe, poz. 2, t. 1 Wirginia. Tragedia w 5 aktach naśladowana z (V.) Alfierego, powst. 1815, fragm. Wanda 1821, t. 1; całość zob. Wydania zbiorowe, poz. 1, t. 2 (tu także: „O Alfierym, o jego tragedii Wirginia i o jej naśladowaniu polskim”); wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe, poz. 2, t. 2 (zmiana zakończenia według sugestii R. Calzabigiego) „Hymn na rocznicę ogłoszenia Królestwa Polskiego, z woli Naczelnego Wodza Wojsku Polskiemu do śpiewu podany”, Pamiętnik Warszawski, t. 5 (1816), s. 455–456; Gazeta Krakowska 1816, nr 60; wyd. osobne: „Pieśń narodowa za pomyślność króla”, Kraków 1818 (muzyka: J. Kaszewski); wyd. następne: zmienione pt. „Pieśń: Boże coś Polskę”, Poznań 1861; pt. „Modlitwa...”, brak miejsca wydania 1863 (razem z chorałem K. Ujejskiego i „Modlitwą” M. Skałkowskiego); pt. „Modlitwa...”, Lwów 1892 (razem z chorałem K. Ujejskiego); także Lwów 1893; także w zbiorze: „Rok 1791-1894”, Lwów 1894; tekst z roku 1816 wyd. B. Chlebowski Sto lat myśli polskiej, t. 2 (1907); Warszawa 1915; brak miejsca wydania (1918?); przedr. P. Hertz w: Zbiór poetów polskich XIX w., księga 1, Warszawa 1959; ponadto liczne przedruki w czasopismach i śpiewnikach (trawestacja: „Boże, coś Rosję”, przekł. z rosyjskiego!, Dziennik Litewski 1861, nr 78) przekł. angielski: Newcastle 1864 – w: P. Sobolewski Poets and Poetry of Poland, Chicago 1881, s. 190; także wyd. następne: Chicago 1883; Milwaukee 1929 – Przegląd Polsko-Amerykański (Chicago) 1911, zeszyt 4 przekł. białoruski: Wilno 1861 – Dziennik Litewski 1862, nr 78 przekł. francuski: J. Reboul, Paryż 1861 – Ch. Montalembert: „Une Nation en deuil. La Pologne en 1861”, Paryż 1861; przedr. w: „Hymnes de réveil”, La Pologne contemporaine, Paryż 1863 (przekł. prozą) – E. de Lonlay w: „Hymnes et chants nationaux de tous les pays”, Paryż 1863, s. 23, 24 – K. Ostrowski: „Larmes d’exil”, Paryż 1867, s. 212–213; przedr. w: „Oeuvres choisies”, Paryż 1875 – W. Gasztowtt Bulletin Polonais 1895, nr 87; przedr. Bulletin Polonais 1915, nr 326 przekł. litewski: Wilno 1861 przekł. niemiecki: Polnische Blätter (Berlin) 1916, nr 212 – M. Jentsch, Wrocław 1917 przekł. serbski: L. Vukelić Naše Gore List 1861, nr 36 przekł. włoski: Il Museo di Famiglia (Mediolan) 1861; przedr. Il Museo di Famiglia (Mediolan) 1862 – A. Fusinato, Mediolan 1862 (przekł. dedykowany L. Mierosławskiemu) – T. Zahorowski, Turyn brak roku wydania – P. Bernabo-Silorata w: Fioriesotici trapiantati in Italia, Rzym 1877 – M. Recli w: Canti patriottici polacchi, Mediolan 1917