thumb|240px|Słownik języka polskiegopod red. Adama Kryńskiego Adam Antoni Kryński (ur. 19 maja 1844 w Łukowie, zm. 10 grudnia 1932 w Warszawie) – polski językoznawca, profesor Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1915–1919 i Lwowskiego w latach 1908–1914. Prezes Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego (1910-1914)
Życiorys Kryński kształcił się w Warszawie w gimnazjum; od 1862 studiował w Szkole Głównej na wydziale matematyczno-fizycznym, potem na filologiczno-historycznym. Tytuł magistra uzyskał w 1869, po napisaniu rozprawy O dźwiękach nosowych w językach słowiańskich (druk. w 1870). W 1874 wyjechał do Lipska, gdzie kształcił się u G. Curtiusa i Leskiena. Z owego czasu pochodzą jego Listy z Niemiec, drukowane w Opiekunie domowym (1874–1875). W 1875 został członkiem komisji językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, a w 1889 – członkiem korespondentem Akademii. Należał do Towarzystwa Przyjaciół Ossolineum. Od 1871 do 1891 był nauczycielem języków starożytnych i obcych w gimnazjum II w Warszawie. Wykładowca języka polskiego na Uniwersytecie LatającymJózef Miąso, Tajne nauczanie w Królestwie Polskim w świetle dokumentów władz rosyjskich, „Rozprawy z dziejów oświaty” t. 33, 1990, s. 66 wersja elektroniczna. W latach 1906–1907 wykładowca językoznawstwa Wydziału Humanistycznego Towarzystwa Kursów Naukowych w Warszawie na którym był także dziekanem w 1907Dziesięciolecie Wolnej Wszechnicy Polskiej TKN: sprawozdanie z działalności Towarzystwa Kursów Naukowych, 1906-1916, opracowali Ryszard Błędowski, Stanisław Orłowski, Henryk Mościcki, Warszawa 1917, s. 129 Podkarpacka BC – wersja elektroniczna. W 1907 został profesorem na uniwersytecie lwowskim.
3 maja 1928 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia PolskiM.P. z 1928 r. nr 111, poz. 175 „za zasługi na polu naukowem w dziedzinie językoznawstwa polskiego i nieustanne czuwanie nad czystością języka ojczystego we wszystkich dziedzinach życia”..
Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 66-6-20/21). mały|Grób Adama Kryńskiego na Starych Powązkach
Prace Kwestyja językowa. O bezzasadnym odróżnianiu rodzaju nijakiego od męskiego w deklinacyi przymiotników (Warszawa, 1872) Z dziejów języka polskiego. Objaśnienia do rozprawy W.W. Makuszewa pt. „Ślady wpływu ruskiego na piśmiennictwo staropolskie” (Warszawa, 1873) Rozbiór gramatyki historyczno-porównawczej Małeckiego (1880) O języku Wojciecha Oczki na podstawie jego dzieł „Przymiot” i „Cieplice” (Warszawa, 1881) O pisowni polskiej wraz z objaśnieniem niektórych form językowych (Warszawa, 1882) Gwara zakopiańska. Studyjum dyjalektologiczne (Kraków, 1883) Psałterz Dawidów przekładania Jana Kochanowskiego, przedruk z wyd. I-go 1579 r. (w wydaniu jubileuszowym) (Warszawa, 1883) Stanisława Skrodzkiego Porządek prawa bartnego dla starostwa łomżyńskiego z r. 1616 (Kraków, 1885) Słownik wyrazów godnych uwagi, użytych w „Porządku prawa bartnego” dla starostwa łomżyńskiego z r. 1616 (Kraków, 1886) Gramatyka języka polskiego (Warszawa, 1897) Pisownia polska. Prawidła i ich uzasadnienie (Warszawa,1897) Języki słowiańskie, ich rozwój i stosunki wzajemne. Wykład wstępny w Uniwersytecie Lwowskim dnia 7-go maja 1908 r. (Lwów, 1908) [dostępne w zasobach ŚBC Prawidła pisowni polskiej. (Lwów, 1910) [dostępne w zasobach ŚBC Jak nie należy mówić i pisać po polsku (Warszawa 1921) O języku urzędowym doby dzisiejszej, zwłaszcza w sądownictwie. (Odczyt publiczny, wygłoszony 6 marca 1925 r, w auli Uniwersytetu Warszawskiego). (Warszawa, 1925) [dostępny w zasobach ŚBC Jan Karłowicz (1836–1903). Zarys życia i prac. (Warszawa, 1923) [dostępny w zasobach ŚBC W 1874 zaczął wydawać w Warszawie „Prace Filologiczne” wespół z Baudouinem de Courtenay, Janem Karłowiczem i L. Malinowskim. W okresie tym opublikował Powieść o papieżu Urbanie z 1514 Przegląd bibljograficzny prac naukowych o jęz. polskim (z K. Appelem) [dostępna w zasobach ŚBC O aoryście w jęz. polskim Postaci osobliwe przysłówków Głosy w dziele B. Opecia z 1522 pt. Żywot Pana Jezu Krysta Żywot św. Eupraksji z 1524 Wyjaśnienie kilku pytań z zakresu pisowni Z historji wyrazów O deklinacji polskiej (w Przeglądzie pedagogicznym) (1887/1888) Język polski (1899 w Poradniku dla samouków) szereg artykułów z działu językoznawstwa w Wielkiej Encyklopedji Ilustrowanej
Kryński był również jednym z redaktorów Słownika języka polskiego i autorem licznych życiorysów językoznawców.
Poradnik językowy z roku 1921 W pracy autor wymienia różne błędy w posługiwaniu się językiem polskim i wskazuje na formy, których według niego należy używać. Zwraca też uwagę na wyrazy pochodzenia obcego. Nadmierne wpływy ze strony innych języków, w tym z języka niemieckiego, nie tylko w zakresie słownictwa, ale też gramatyki mogą prowadzić do utraty tożsamości narodowej. O ile starsze zapożyczenia przyczyniły się do wzbogacenia polskiego słownictwa, to przejmowanie zapożyczeń nowszych ma raczej negatywne skutki.
Kryński wymienia zapożyczenia, głównie latynizmy i galicyzmy, ale też rusycyzmy i anglicyzmy, które jego zdaniem należy zastąpić przez wyrazy rodzime. Krytykuje kalkowanie niemieckich zwrotów jak: Co pod tem (zamiast: przez to) rozumiesz? Czy łóżko jest zrobione (zamiast: posłane)? Jak ci idzie? (zamiast: Jak ci się powodzi?).
Wybrane przykłady:
fungować – być czymś, urzędować
solucja – rozwiązanie
sukces – powodzenie
leader – przywódca.
Przypisy
Linki zewnętrzne Stanisław Szober, Adam Antoni Kryński. Życie i prace, Warszawa 1934, Kopia cyfrowa w serwisie Polona.pl Prace Adama Antoniego Kryńskiego w serwisie Polona.pl
Kategoria:Członkowie Towarzystwa Kursów Naukowych Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Łukowie Kategoria:Ludzie związani z Zakładem Narodowym im. Ossolińskich we Lwowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy leksykografowie Kategoria:Urodzeni w 1844 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Towarzystwa Kursów Naukowych (1905–1918) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Zmarli w 1932 Kategoria:Członkowie Akademii Umiejętności Kategoria:Nauczyciele związani z Warszawą Kategoria:Nauczyciele IX Liceum Ogólnokształcącego im. Klementyny Hoffmanowej w Warszawie