Wii – stacjonarna konsola gier wideo opracowana i sprzedawana przez japońskie przedsiębiorstwo Nintendo. W Ameryce Północnej trafiła do sprzedaży 19 listopada 2006, a w większości pozostałych regionów świata – w grudniu 2006 roku. Jest piątą stacjonarną konsolą Nintendo i następczynią GameCube’a. Należy do siódmej generacji konsol, podobnie jak Xbox 360 Microsoftu i PlayStation 3 firmy Sony.
Prezes Nintendo Satoru Iwata chciał przyciągnąć szersze grono odbiorców nowatorską rozgrywką, zamiast rywalizować z Microsoftem i Sony na moc obliczeniową. Pracami nad konsolą, prowadzonymi początkowo pod nazwą kodową Revolution, kierowali Shigeru Miyamoto i . Wii postawiła na nowe sposoby interakcji, przede wszystkim za pomocą bezprzewodowego kontrolera Wii Remote. Kontroler ten obsługiwał sterowanie ruchowe, rozpoznawał gesty i mógł służyć jako urządzenie wskazujące. Była to pierwsza konsola Nintendo z wbudowanym dostępem do Internetu, który umożliwiał grę online i dystrybucję cyfrową przez Wii Shop Channel. W wybranych grach konsola łączyła się bezprzewodowo z konsolą przenośną Nintendo DS. Wczesne modele były wstecznie kompatybilne z grami i akcesoriami GameCube’a. Później Nintendo wydało tańsze wersje: RVL-101 bez kompatybilności z GameCube’em oraz Wii Mini, pozbawioną między innymi łączności z Internetem i czytnika kart SD.
Nintendo przywiązywało mniejszą wagę do mocy obliczeniowej, dlatego produkcja Wii i gier na tę konsolę kosztowała mniej niż w przypadku konkurencji. W chwili premiery konsola cieszyła się ogromną popularnością i na niektórych rynkach brakowało jej w sklepach. Dołączana do konsoli gra Wii Sports stała się jej killer application, a nowe odsłony serii Super Mario, The Legend of Zelda, Pokémon i Metroid zwiększyły jej popularność. W ciągu roku Wii stała się najlepiej sprzedającą się konsolą siódmej generacji i zjawiskiem społecznym w wielu krajach. Łączna sprzedaż konsoli przekroczyła 101 mln egzemplarzy. W kwietniu 2026 była siódmą najlepiej sprzedającą się konsolą w historii i drugą najlepiej sprzedającą się konsolą stacjonarną Nintendo, po Nintendo Switch, który wyprzedził ją w 2021 roku. Produkcję Wii zakończono w październiku 2013 roku. Wii Mini produkowano jednak jeszcze przez kilka lat, a niektóre usługi sieciowe innych firm działały do 2019 roku.
Wii przywróciła Nintendo silną pozycję na rynku konsol i pozwoliła firmie osiągnąć zamierzony cel: przyciągnąć do konsol szerszą publiczność. Popularność gier sterowanych ruchem skłoniła Microsoft i Sony do opracowania Kinecta i PlayStation Move. Nacisk na gry dla graczy okazjonalnych zraził jednak graczy zaangażowanych (core gamers). Następczyni Wii, konsola Wii U z 2012 roku, miała odzyskać tę grupę, ale okazała się porażką komercyjną i najsłabiej sprzedającą się konsolą stacjonarną Nintendo.
Historia Prace nad konsolą (2001–2003) left|thumb|upright|Prezes Nintendo Satoru Iwata polecił zaprojektować Wii tak, aby trafiła do szerszego grona graczy Wkrótce po premierze GameCube’a Nintendo rozpoczęło prace koncepcyjne nad kolejną konsolą. Według projektanta gier Shigeru Miyamoto firma wcześnie postanowiła, że nie będzie rywalizować mocą sprzętu, i postawiła na nowe sposoby grania. Miyamoto wskazywał na kontrolery tworzone z myślą o konkretnych grach, takich jak Dance Dance Revolution firmy Konami, i uważał, że zmiana sposobu sterowania może poszerzyć możliwości projektantów gier. Projekt nazywano początkowo roboczo „GameCube Next” (GCNext lub GCN). Nintendo zakładało pierwotnie, że konsola będzie kosztować około 100 dolarów.
24 września 2001 roku Nintendo rozpoczęło współpracę z Gyration Inc., przedsiębiorstwem, które miało kilka patentów na technologię wykrywania ruchu. Na podstawie tych patentów powstawały prototypy urządzeń sterowanych ruchem.
W maju 2002 roku Satoru Iwata zastąpił Hiroshiego Yamauchiego na stanowisku prezesa Nintendo. Zmianę zaplanowano na 31 maja. Iwata przyznał, że firma nie nadąża za trendami w branży, zwłaszcza w grach online. Chciał też, by Nintendo tworzyło sprzęt i gry dla wszystkich grup odbiorców. Wewnętrzne badania rynku wykazały, że nietypowy sprzęt Nintendo utrudniał producentom zewnętrznym tworzenie gier na platformy firmy, co osłabiało jej pozycję wobec konkurencji. Jedną z pierwszych dużych inicjatyw, którymi Iwata na to odpowiedział, było stworzenie Nintendo DS – konsoli przenośnej z dwoma ekranami, w tym jednym dotykowym, która miała ożywić linię konsol przenośnych firmy.
W 2003 roku Iwata spotkał się z Miyamoto i Takedą, by omówić strategię rynkową firmy. Polecił Takedzie, by przy projektowaniu nowej konsoli „zszedł z technologicznej ścieżki rozwoju” (go off the tech roadmap). Podkreślał, że konsola musi być przystępna, zwłaszcza dla odbiorców, którzy dotąd nie grali, w tym dla matek. Chciał również kompatybilności wstecznej z wcześniejszymi grami Nintendo, by w domach gromadziło się mniej sprzętu. Takeda kierował pracami nad sprzętem, a Miyamoto zajął się nowym kontrolerem, który wykorzystywał technologię wykrywania ruchu firmy Gyration. Iwata zaproponował sterowanie ruchowe jako sposób na uproszczenie obsługi gier i przyciągnięcie do nich nowych odbiorców. Nintendo wiązało dążenie do poszerzenia rynku ze strategią błękitnego oceanu, która polega na tworzeniu nowej przestrzeni rynkowej zamiast rywalizacji na rynku już istniejącym. Pierwszy prototyp powstał w ciągu sześciu miesięcy.
Na projekt nowej konsoli miał wpłynąć Nintendo DS. Nintendo zauważyło, że nowatorski interfejs DS z dwoma ekranami przyciągnął osoby, które wcześniej nie grały, i chciało powtórzyć ten sukces na konsoli stacjonarnej. Projektant Ken’ichiro Ashida wspominał: „Pracując nad Wii, mieliśmy w głowach DS. Myśleliśmy o skopiowaniu jego dotykowego interfejsu i zbudowaliśmy nawet prototyp”. Ostatecznie zrezygnowano z tego pomysłu, by oba systemy się nie powielały. Miyamoto stwierdził później: „Gdyby DS okazał się klapą, być może wrócilibyśmy z Wii do deski kreślarskiej”.
Zapowiedzi (2004–2005) Na targach E3 2004 Iwata po raz pierwszy ujawnił szczegóły projektu pod nową nazwą kodową „Revolution”. Nazwa wyrażała jego przekonanie, że konsola zrewolucjonizuje branżę gier. Alfred Hermida, redaktor działu technologii BBC News, pisał, że Nintendo z trudem dotrzymywało kroku Sony i Microsoftowi na rynku konsol stacjonarnych, dlatego sukces nowej konsoli był dla firmy niezbędny.
Konsolę, wciąż pod nazwą „Revolution”, oficjalnie zaprezentowano publicznie na targach E3 w maju 2005 roku. Kontroler ruchowy nie był jeszcze gotowy, dlatego go nie pokazano. Iwata uniósł konsolę jedną ręką nad głowę, by podkreślić, że jest mniejsza od konkurencyjnych. Mniejsza obudowa oznaczała niższy pobór mocy i mniej wydzielanego ciepła. Miała też przekonać rodziców, którzy, jak zakładano, chętniej wpuszczą do salonu urządzenie małe i atrakcyjne. Minimalistyczny wygląd konsoli porównywano z pierwszym iPodem firmy Apple. Iwata miał podobno używać stosu trzech pudełek na płyty DVD jako wzorca docelowego rozmiaru. Pokazany prototyp był czarny, ale wersja sprzedawana od następnego roku była dostępna tylko w kolorze białym.
We wrześniu 2005 roku Iwata pokazał prototyp kontrolera na targach Tokyo Game Show. Sprzęt przypominał już ostateczną wersję Wii Remote i Nunchuka. Iwata zademonstrował wykrywanie ruchu i pokazał nagranie z komentarzami twórców gier, między innymi Hideo Kojimy i Yūjiego Horiiego. Testowali oni kontroler i uważali, że przyciągnie ludzi do gier.
right|thumb|upright=1|Wii i akcesoria na targach E3 2006 Oficjalną nazwę „Wii” ogłoszono 27 kwietnia 2006 roku, miesiąc przed targami E3 2006. Pisownia z dwiema małymi literami „i” miała przedstawiać zarówno dwie osoby stojące obok siebie, jak i parę kontrolerów: Wii Remote i Nunchuk. W komunikacie Nintendo wyjaśniło:
Nazwa spotkała się z szeroką krytyką i drwinami. Magazyn Forbes pisał, że fani Nintendo obawiali się, iż utrwali ona wizerunek firmy jako producenta konsol głównie dla dzieci. Dzień po ogłoszeniu nazwy BBC News informowało, że w Internecie pojawiła się „długa lista dziecinnych żartów opartych na nazwie”. Część producentów gier i dziennikarzy wolała nazwę kodową „Revolution”. Prezes Nintendo of America Reggie Fils-Aimé bronił nowej nazwy:
Na targach E3 2006 Nintendo udostępniło Wii do testów prasie. Na stoiskach można było zagrać w 27 gier na Wii, a firma zaprezentowała kilka planowanych tytułów startowych. Nintendo potwierdziło, że konsola trafi do sprzedaży do końca 2006 roku.
Premiera (2006–2010)
thumb|Tłum przed sklepem w Hamburgu w dniu premiery Wii 7 czerwca 2006 roku Nintendo zapowiedziało, że do końca roku obrotowego (31 marca 2007) chce dostarczyć na rynek 6 mln konsol i 17 mln egzemplarzy gier na Wii. Plany premiery i ceny konsoli firma ogłosiła we wrześniu 2006 roku. Najpierw Wii trafiła do sprzedaży w Stanach Zjednoczonych 19 listopada 2006 w cenie 249,99 dolara. W Japonii ukazała się 2 grudnia w cenie 25 000 jenów, w Australazji 7 grudnia w cenie 399,95 dolara australijskiego, a w Wielkiej Brytanii 8 grudnia w cenie 179,99 funta. W większości krajów Europy kosztowała 249,99 euro. Nintendo chciało, by do końca 2006 roku dostępnych było około 30 gier na Wii, i spodziewało się, że do końca roku dostarczy na rynek ponad 4 mln konsol. 14 września 2006 roku firma poinformowała, że większa część konsol trafi do obu Ameryk.
Konsoli brakowało w sklepach na całym świecie. W grudniu 2006 roku w Wielkiej Brytanii dostępna była ograniczona liczba konsol, przez co wiele sklepów nie mogło ich wysłać nawet osobom, które zamówiły je w przedsprzedaży. W Polsce oficjalny dystrybutor, Lukas Toys, określił poziom dostępności konsoli jako „katastrofalny”. Przyczyną była duża sprzedaż i mała liczba wyprodukowanych konsol, przez co w pierwszym roku zaspokojono tylko 20% popytu. W dniu premiery w Polsce dostarczono 2000 konsol, z których prawie wszystkie sprzedano w ramach zamówień przedpremierowych.
W ramach kampanii premierowej Nintendo promowało Wii w Ameryce Północnej serią reklam telewizyjnych, które wyreżyserował laureat Oscara Stephen Gaghan. Reklamy pokazywały dwóch Japończyków, którzy prezentowali konsolę amerykańskim rodzinom. Kampania internetowa wykorzystywała hasła „Wii would like to play” (gra słów: Wii brzmi jak angielskie we, „my”) i „Experience a new way to play” („Poznaj nowy sposób grania”). Kampania ruszyła w listopadzie 2006 roku. Jej budżet na ten rok przekroczył 200 mln dolarów, co czyniło ją najdroższą kampanią reklamową w dotychczasowej historii Nintendo.
Reklamy były skierowane do szerszej grupy odbiorców niż reklamy innych konsol i zachęcały rodziców i dziadków, by wypróbowali Wii. Prezes Nintendo of America Reggie Fils-Aimé wyrażał w 2006 roku nadzieję, że konsola trafi do szerszego grona odbiorców niż konsole konkurencji. W grudniu 2006 roku, na konferencji prasowej poświęconej grze , Satoru Iwata powiedział: „Nie myślimy o walce z Sony, lecz o tym, jak wiele osób możemy przyciągnąć do gier. Jedyna rzecz, o jakiej myślimy, to nie przenośne konsole, systemy i tak dalej, lecz to, ile osób wcześniej niegrających wciągniemy w gry”. Strategia okazała się skuteczna: w 2007 roku Wii stała się zjawiskiem społecznym na całym świecie. Konsola zdobyła popularność także w amerykańskich ośrodkach dla seniorów.
Premiera w kolejnych regionach trwała kilka lat. Wii trafiła do Republiki Południowej Afryki 30 września 2007, do Korei Południowej 26 kwietnia 2008, na Tajwan 12 lipca 2008 i do Hongkongu 12 grudnia 2009 roku. W Indiach konsolę rozprowadzano od 30 września 2008 roku we współpracy firm Samurai Electronics i HCL Infosystems. Nintendo planowało wydać Wii w Chinach w 2008 roku razem ze swoim partnerem lokalizacyjnym, firmą iQue. Nie zdołało jednak spełnić wymogów, które pozwoliłyby obejść wprowadzony przez chiński rząd zakaz sprzedaży konsol wyprodukowanych za granicą.
Następca i koniec produkcji (2011–2014)
right|thumb|upright=1|Wii U z kontrolerem Wii U GamePad