Katedra św. Apostołów Piotra i Pawła w Gliwicach – kościół katedralny w Gliwicach w dzielnicy Śródmieście.

Historia Kościół został wybudowany w latach 1896–1900. Autorem projektu był architekt Georg Kuczora, który zaprojektował w Gliwicach również m.in. budynek tzw. „Czerwonej chemii”.

Na początku świątynia była przez krótki czas kościołem filialnym gliwickiej parafii Wszystkich Świętych. W 1908 roku nastąpiło erygowanie parafii pod wezwaniem św. Apostołów Piotra i Pawła, a jej pierwszym proboszczem został ksiądz prałat Józef Jagło.

Organy wybudował Kurzer z Gliwic w 1900 roku, posiadały 42 głosy. Przebudowała je austriacka firma Rieger w 1936 roku, powiększając je do 54 głosów. Organy obecnie są po kapitalnym remoncie przeprowadzonym w 2009 roku.

W 1992 roku papież Jan Paweł II erygował diecezję gliwicką, a kościół parafialny pod wezwaniem św. Apostołów Piotra i Pawła podniósł do godności kościoła katedralnego.

Kalendarium 1890, 15 kwietnia – decyzja korporacji kościelnych o budowie nowego kościoła. 1896, 23 listopada – uroczyste położenie kamienia węgielnego 1897, maj – ukończenie fundamentów 1898, 12 listopada – uroczyste zatknięcie tradycyjnej wiechy na obelkowaniu dachowym 1899, 8 listopada – poświęcenie nowego kościoła i odprawienie pierwszej mszy przez proboszcza parafii ks.Pawła Buchali 1900, 16 maja – uroczysta konsekracja dokonana przez biskupa wrocławskiego ks. kardynała Jerzego Koppa 1908, 15 stycznia – erygowanie nowej parafii i mianowanie pierwszego proboszcza, ks. Józefa Jagłę 1917, 26 czerwca – zarekwirowanie dzwonów na cele wojenne 1922, 10 września – uroczyste poświęcenie nowych dzwonów 1934–1936 – renowacja wnętrza kościoła i remont organów 1945, 24 stycznia – ostrzał przez wojska sowieckie pozycji niemieckich w okolicach kościoła powodujący znaczne zniszczenia kościoła 1945–1946 – usuwanie szkód wojennych 1955–1956 – restauracja witraży 1978–1979 – prace malarskie wnętrza wykonane przez artystę J. Szmuca z Krakowa 1992, 25 marca – podniesienie kościoła do godności kościoła katedralnego dokonane przez Jana Pawła II

Wnętrze i wyposażenie Wnętrze kościoła jest utrzymane w stylu neogotyckim. Ołtarz główny – wykonany przez Zakład Buhla (Wrocław) z drzewa sosnowego zawiera: obraz Świętych Apostołów Piotra i Pawła autorstwa Juliana Waldowskiego z Wrocławia, po bokach drewniane rzeźby św. Jadwigi Śląskiej i św. Elżbiety z Turyngii, powyżej rzeźbę św. Michała Archanioła postacie czterech adorujących aniołów tabernakulum zdobione złoconym okuciem Ołtarz boczny Najświętszego Serca Pana Jezusa – wykonany przez Zakład Buhla (Wrocław); zawiera: pośrodku obraz przedstawiający Pana Jezusa w zapraszającym geście, autorstwa Juliana Wałdowskiego z Wrocławia, po bokach figury św. Franciszka z Asyżu i św. Antoniego Padewskiego, powyżej figurę św. Błażeja, Ołtarz boczny Najświętszej Marii Panny, wykonany przez Zakład Buhla (Wrocław); zawiera: obraz przedstawiający Matkę Boską z Dzieciątkiem jako Królową Nieba, autorstwa Juliana Waldowskiego z Wrocławia, po bokach figury św. Józefa i św. Anny, powyżej figurę św. Alojzego, Ołtarz boczny Matki Boskiej Bolesnej ufundowany w 1910 r., a wykonany w Monachium, który zawiera relikwie św. Kandyda, św. Feliksa i św. Klemensji, Ołtarz boczny Matki Boskiej Częstochowskiej ufundowany w 1912 (jako akt za świętokradzką zbrodnię) a wykonany w Monachium zawiera: obraz zewnętrzny przedstawiający Boskiego Przyjaciela Dzieci, obraz wewnętrzny zawierający reliefy błog. Bronisławy i św. Notburgi, pod mensą ołtarza św. Stanisława Kostkę, Ambona, którą zdobią: reliefy przedstawiające Boskiego Zbawiciela i czterech Ewangelistów, figura św. Jerzego na daszku, Droga Krzyżowa – rzeźbiona w drewnie będąca dziełem C. Buhla z Wrocławia, Chrzcielnica wykonana z marmuru zawiera: rzeźbioną na drewnianym wieku scenę chrztu Pana Jezusa, w przedsionku kościoła znajduje się: rzeźba (ufundowana w 1927) przedstawiająca św. Antoniego Padewskiego, otoczonego ufnymi petentami, będąca dziełem znanego rzeźbiarza bytomskiego F. Schinka, witraż z 1911 r., obrazujący Baranka Bożego adorowanego przez unoszących się aniołów, wykonany w Monachium Witraże w prezbiterium wykonane w warsztacie A. Kliema z Raciborza (odrestaurowane w 1955/56), przedstawiające: św. Barbarę, św. Jadwigę, świętych Piotra i Pawła oraz św. Wojciecha i św. Jacka Odrowąża,

Organy Organy wybudował w 1899 roku gliwicki organmistrz Ernst Kurzer. Projekt dyspozycji przygotował prof. Emil Bohn z Wrocławia, a szafę organową wykonał Zakład Sztuki Kościelnej Buhl również z Wrocławia. W lipcu 1917 roku organy Kurzera zostały zarekwirowane na cele wojenne. Zdemontowała je firma Klimosch und Dürschlag z Rybnika. Ta sama firma 5 lat później uzupełniła prospekt piszczałkami wykonanymi z cynku. W 1936 roku podjęto decyzję o przebudowie instrumentu przez firmę Rieger, która miała swój zakład w obecnej Kolonii-Mokrej koło Głubczyc. Firma Rieger wybudowała nowy instrument z wykorzystaniem szafy i niektórych głosów Kurzera. Poświęcenie organów miało miejsce 20 grudnia 1936 roku.

Dyspozycja instrumentu: Manuał IManuał IIManuał IIIPedał1. Prinzipal 16′1. Bordun 16′1. Schwebd. Aeol. 8′1. Gambabass 16′2. Gemshorn 8′2. Salizional 8′2. Viola di Gamba 8′2. Subbass 16′3. Doppelflöte 8′3. Liebl. Gedackt 8′3. Quintade 8′3. Violonbass 16′4. Gamba 8′4. Flaut dolce 8′4. Portunalflöte 8′4. Prinzipalbass 16′5. Hohlflöte 8′5. Prinzipal minor 8′5. Geigenprinzipal 8′5. Quintbass 10 2/3′6. Prinzipal 8′6. Gemshorn 4′6. Nachthorn ged. 4′6. Bassflöte 8′7. Rohrflöte 4′7. Prästant 4′7. Prinzipal 4′7. Cello 8′8. Spitzflöte 4′8. Nazard 2 2/3′8. Quintflöte 2 2/3′8. Octavbass 8′9. Octave 4′9. Waldflöte 2′9. Flageolette 2′9. Prinzipal 4′10. Quinte 2 2/3′10. Terz 1 3/5′10. Siff-flöte 1′10. Nachthorn 2′11. Octave 2′11. Cymbel 3 fach.11. Sesquialtera 2 fach.11. Rauschpfeife 4 fach12. Kornett 3-5 fach.12. English Horn 8′12. Mixtur 4 fach.12. Posaune 16′13. Rauschpfeife 2 fach.13. Rankett 16′13. Basstrompete 8′14. Mixtur 5-6 fach.14. Oboe 8′15. Trompete 8′Harfe

Dzwony Na wieży wiszą trzy staliwne dzwony. Dawniej, do 1917 roku na wieży wisiały dzwony spiżowe, odlane w ludwisarni Braci Urlich w Apoldzie. Sygnaturka z tej odlewni natomiast dotrwała do 1941 r., kiedy to również została zarekwirowana na potrzeby wojenne. Dzięki interwencji specjalistów oraz ekspertów z Politechniki Śląskiej w 2021 roku dzwony przeszły remont. Przy jego okazji zawieszono instrument z Odlewni Dzwonów w Gliwicach, który dotychczas znajdował się we wnętrzu katedry i wykorzystano go do odmierzania godzin. Dzwony osadzono na zębatkach, które zostały wykonane wzorując się na poprzednich, oryginalnych, stosowanych przez odlewnię w Bochum.

+ Dane dzwonówImięWaga (kg)TonŚrednica (cm)Rok odlaniaOdlewniaMały dzwonśw. Jerzy~1150 kge′ (-)138 cm 1922 Bochumer Verein Gussstahlfabrik, BochumŚredni dzwonśw. Józef~1900 kgd′ (-)157 cmDuży dzwonśw. Maria~3250 kgb0 (+)190 cm

Galeria

Zobacz też lista najwyższych kościołów na świecie święto katedry św. Piotra

Przypisy

Bibliografia http://katedra.gliwice.pl/ Strona internetowa Parafii Katedralnej w Gliwicach Rocznik Muzeum w Gliwicach, tom IX: 1993, Józef Bonczol, Katedra pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Gliwicach, s. 215–243

Linki zewnętrzne Kościół katedralny pw. św. św. Apostołów Piotra i Pawła w Gliwicach – informacje i zdjęcia

Wirtualny spacer

Kategoria:Katedry rzymskokatolickie w Polsce Apostołów Piotra i Pawła Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Świętych Apostołów Piotra i Pawła Katedra Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1900