thumb|200px|Mocz człowieka w pojemniczku plastikowym Mocz () – uryna, płyn wytwarzany w nerkach i wydalany z organizmu, zawierający produkty metabolizmu bezużyteczne lub szkodliwe dla ustroju. Powstaje w nerkach podczas filtracji i reabsorpcji.

Dobowa ilość moczu wydalanego przez zdrowego człowieka waha się od 600 do 2500 ml. Zależy ona od wielu czynników, m.in. ilości spożytych płynów i temperatury otoczenia.

W skład moczu wchodzi: 96% wody; 2,5% azotowych produktów przemiany materii (mocznik, kwas moczowy, amoniak); 1,5% soli mineralnych (chlorki, fosforany, węglany); minimalne ilości innych substancji, np. barwników żółciowych (nadają moczowi kolor, zapach i smak).

W moczu zdrowego człowieka nie powinny znajdować się węglowodany (cukry), białka, krwinki czerwone i krwinki białe oraz bakterie. Obecność któregoś z tych czynników może być objawem choroby: cukier w moczu może oznaczać cukromocz – objaw cukrzycy; białko w moczu może oznaczać białkomocz – zaburzenia w pracy wątroby (np. żółtaczka); limfocyty oraz bakterie w moczu – objaw (np. roponercza).

Cechy i skład moczu zdrowego, dorosłego człowieka cecha wartość kolor słomkowy smak słony odczyn pH 4,5–7,5 cukier brak białko brak nabłonki pojedyncze erytrocyty do kilku w polu widzenia leukocyty kilka w polu widzenia Choroby związane z wydalaniem moczu: moczówka prosta kamienie nerkowe.

Wydzielanie moczu jest regulowane na drodze nerwowej (przez międzymózgowie, korę mózgową i układ wegetatywny) oraz przez wazopresynę (hormon antydiuretyczny wydzielany przez przysadkę), posiada także związek z układem krążenia. Wypływ moczu następuje w wyniku skurczu mięśni pęcherza i rozkurczu zwieracza pęcherza moczowego. W zasadzie jest to akt odruchowy, którego kontroli człowiek uczy się w wieku ok. 1,5 roku. Zbyt wypełniony pęcherz powoduje mimowolne oddawanie moczu, czasem także w czasie snu (również u osób dorosłych). Niektóre zwierzęta, m.in.: ptaki oddają mocz bezwarunkowo, choć można ich nauczyć warunkowego oddawania moczu poprzez trenowanie.

Powstawanie moczu:

Tętnica nerkowa doprowadza do nerki krew z mocznikiem, nadmiarem wody oraz innymi zbędnymi i szkodliwymi substancjami. Ta krew dostaje się do warstwy korowej kłębuszków nerkowych. W kłębuszkach nerkowych następuje filtrowanie krwi. W kanalikach nerkowych następuje reabsorpcja moczu pierwotnego – czyli wchłonięcie cennych substancji z moczu pierwotnego do krwi: glukozy, witamin, soli mineralnych, wody. Z kanalików nerkowych wypływa mocz ostateczny i wpada do kanalików zbiorczych. Z miedniczek nerkowych mocz przedostaje się do moczowodów. Moczowodami mocz spływa do pęcherza moczowego. Przez cewkę moczową mocz wydalany jest z organizmu na zewnątrz.

Właściwości fizykochemiczne Właściwości fizykochemiczne moczuCechaZakresŚrednia wartośćUwagi Objętość 0,4-2,6 1,0 (±0,5) l/24h Gęstość (względna) 1,001-1,028 1,015 (±0,010) – Lepkość (względna) 1,0-1,14 – woda=1,0 Napięcie powierzchniowe 64-69 – 10−3 N/m Obniżenie punktu zamarzania 0,1-2,6 – K Osmolalność 50-1400 850 (±200) mmol/kg pH 4,5-8,2 6,2 (±0,5) – Kwaśność miareczkowana – 0,64 (±0,13) mmol/(24h•kg) – 23 (±10) mmol/24h Ciśnienie CO2 2-18 10 (±2) kPa Masa sucha 50 (±72) – g/24h

Zobacz też

mocz pierwotny mocz ostateczny nerka nefron urofilia izostenuria

Przypisy

Kategoria:Roztwory wodne