thumb|Wejście do pałacu królewskiego w Ugarit thumb|Statuetka Baala z Ugarit UgaritNazwa ustalona na 53. posiedzeniu Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych w dniu 22 września 2010 roku. Por. (Ugaryt) – starożytne miasto-państwo i port o znaczeniu międzynarodowym, na terenie antycznego Kanaanu, leżące na wybrzeżu Morza Śródziemnego, obecnie w Syrii. Odkryte w 1929 roku przez francuską ekspedycję archeologiczną prowadzoną przez Claude’a Schaeffera na terenie tell Ras Szamra (miejsce wykopalisk), na północnych przedmieściach Latakii.

Miasto było prężnym ośrodkiem handlowym na szlakach łączących Mezopotamię z Cyprem, Egiptem i Kretą. W ruinach Ugarit odkryto świątynie Baala i Dagona, fortyfikacje i resztki pałacu w stylu wzorowanym na architekturze egejskiej. Wyroby z kości słoniowej i brązu wykazują podobieństwo do wyrobów egipskich i hetyckich.

Nazwa Nazwą „Ugarit” (także „Ugaryt”) określa się miasto-państwo oraz niewielkie królestwo (w czasach największego rozwoju państwo obejmowało około 90 miejscowości), którego stolicą była miasto Ugarit. Taki układ nie był czymś wyjątkowym w ówczesnym Kanaanie, gdzie istniało wiele miast-państw rządzonych niezależnie. Pochodzenie nazwy wiąże się z językiem ugaryckim. Najprawdopodobniej wywodzi się ona od słowa ugar („pole”). Nazwa jest poświadczona już w źródłach z III tysiącleciu p.n.e. Najstarszy znany zapis datowany jest na około 2400 rok p.n.e. i znajduje się na tabliczce z Ebli. Ugarit występuje na niej w bardzo wczesnym okresie swoich dziejów. W źródłach akadyjskich zachowała się forma ug-ga-ra-atki.

Pozostałości miasta znane są jako stanowisko o nazwie Ras Szamra. Jest nazwą wzgórza, na którym odkryto ruiny miasta Ugarit. Określenie zostało przejęte od lokalnych mieszkańców i było stosowane w pierwszych opisach wykopalisk. Nazwa Ras Szamra wiąże się z rośliną występującą na tym obszarze, charakterystyczną dla wschodniej części basenu Morza Śródziemnego, której nasiona wykorzystywano do przygotowywania aromatycznych olejków. Nazwę tłumaczy się ją jako „Wzgórze Anyżu”, „Wzgórze Kopru” lub „Główka Kopru”. W zapisie arabskim spotykana jest także forma Ras ech-Chamra. Ostatecznie utrwaliła się jednak nazwa Ras Shamra (w transkrypcji polskiej „Ras Szamra”). Z określeniem wzgórza łączy się jeszcze arabskie słowo tell (hebr. tel). Nazwa „Tell Ras Szamra” odnosi się po prostu do wzgórza kryjącego ruiny starożytnego Ugarit. W ten sposób odróżnia się nazwę stanowiska archeologicznego od nazwy miasta, która znana była już kilka tysięcy lat temu.

Lokalizacja Ugarit było miastem portowym zlokalizowanym nad Morzem Śródziemnym w północnej części współczesnej Syrii. Wzgórze Ras Szamra kryjące starożytny Ugarit ma współrzędne 35°35′N i 35°45′E. Leży około 12 km na północ od Latakii i około 50 km na południe od ujścia Orontesu. Na tym obszarze zbliżają się do siebie granice Syrii, Libanu i Turcji. Samo stanowisko Ras Szamra oddalone jest o około 800 m od brzegu Morza Śródziemnego. W odległości około 2 km znajduje się zatoka wraz z niewielkim portem rybackim, znanym po arabsku jako Minet el-Beida („Biały Port”), po grecku – Leukos limen, a w języku ugaryckim – Mahadu. Ugarit, patrząc od strony morza, znajdowało się naprzeciwko północno-wschodniego cypla Cypru, na wysokości północnego krańca wyspy.

Historia Ras Szamra po raz pierwszy zostało zamieszkane przez człowieka w okresie neolitu przedceramicznego w połowie VIII tysiąclecia przed naszą erą. Z okresu ceramicznego (od początków VII tysiąclecia) pochodzą dowody udomowienia zwierząt i pasterstwa na terenie tellu oraz pierwsze kamienne, prostokątne domostwa. Początek VI tysiąclecia to zróżnicowanie w architekturze domostw oraz rozwój rzemiosła. Pierwsze ślady użycia miedzi w Ras Szamra datuje się na IV tysiąclecie p.n.e.M. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, 2006, s. 24.

Ugarit jako aglomeracja miejska powstało około 3000 roku p.n.e., kiedy miasto zostało otoczone wałem obronnym. Z tego okresu pochodzą ślady rozwiniętej metalurgii miedzi. Ugarit przeżyło okres rozkwitu w okresie XV–XIII wieku p.n.e., jako ośrodek wymiany handlowej na przecięciu ważnych szlaków komunikacyjnych. Miasto zostało zniszczone przez najazd Ludów Morza około 1190–1185 roku p.n.e. lub także przez trzęsienie ziemi i nigdy nie odbudowane.

Wykopaliska prowadzone od 1929 roku wykazały ciągłość osadnictwa od neolitu aż do około 1200 p.n.e. Odkryto m.in. świątynie Dagona i Baala z archiwami, dzielnicę mieszkalną i pałac królewski z biblioteką. Mury obronne wskazują na silne wpływy architektury egejskiej. Odkryto także groby typu mykeńskiego, ceramikę pochodzącą z Cypru i Egiptu. Wykopaliska przyniosły wiele informacji o życiu i handlu tego ośrodka miejskiego. Dokumenty – gliniane tabliczki z pismem klinowym – wymieniają wiele towarów będących przedmiotem handlu: pszenica, owies, proso, oliwki, rodzynki, figi, daktyle, miód, sery, wino i oliwa, przyprawy, len oraz wełna – zwłaszcza barwiona purpurą, z czego Ugarit słynęło – którą, wraz z lapis lazuli, słano na dwór w Hattusie jako trybut lenny.

Handlowano w Ugarit miedzią, brązem, cyną, ołowiem, a nawet rzadkim i cennym żelazem. Sprzedawano konie, osły, muły, bydło, owce, gęsi i inne ptactwo. Ważną gałąź handlu miejskiego stanowił obrót drewnem. Odbiorcy zagraniczni przekazywali w zleceniach gatunki, ilości, a nawet rozmiary kłód, jakie władca Ugarit miał im przesłać. Ślad takiej transakcji ukazuje treść następującego listu:

Obrót drobnicą obejmował kosze, worki, sznury, noże, wagi i młoty, a nadto kamienie szlachetne, szkło i kosmetyki. W mieście pracowali rzemieślnicy produkujący łuki i wyroby metalowe. Miejscowa stocznia dostarczała statki dla potrzeb własnych, a także na eksport, np. dla Byblos. Wielkie znaczenie miał handel niewolnikami.

Ostatni królowie Ugarit Ammisztamru I (ok. 1380 p.n.e.) Nikmaddu II (ok. 1350–1315 p.n.e.) Archalbu (ok. 1315–1313 p.n.e.) Nikmepa (ok. 1313–1260 p.n.e.) Ammisztamru II (ok. 1260–1235 p.n.e.) Ibiranu (ok. 1235–1225 p.n.e.) Nikmaddu III (ok. 1225–1215 p.n.e.) Ammurapi (ok. 1200 p.n.e.)

Literatura ugarycka W Ugarit odnaleziono przeszło 20 tys. tabliczek z tekstami sumeryjskimi, egipskimi, akadyjskimi, huryckimi, hetyckimi i ugaryckimi. Obszerne archiwa ugaryckie miały ogromne znaczenie dla badania sieci powiązań międzypaństwowych na starożytnym Bliskim Wschodzie, praktyk dyplomatycznych, geografii Kanaanu czy ówczesnych religii Syropalestyny. Wpływ literatury ugaryckiej z przełomów II i I tysiąclecia oraz pierwszej połowy I tysiąclecia widoczny jest w biblijnej literaturze hebrajskiejMarcin Majewski, Ugarit – historia, religia, literatura, język na tle Biblii Starego Testamentu, Kraków 2010, s. 9..

Ważnym osiągnięciem mieszkańców Ugarit było wynalezienie pisma alfabetycznego z wykorzystaniem 30 znaków, przy czym trzy ostatnie (jeden wykorzystywany wyłącznie przy zapisie słów pochodzenia obcego) zostały dodane w schyłkowym okresie istnienia państwa-miasta. Uczeni są zgodni, że alfabetyczne pismo nie było adaptacją dotychczasowych odmian pisma sylabicznego, a oryginalnym ugaryjskim wynalazkiem.

Zobacz też mitologia ugarycka alfabet ugarycki

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Starożytny Egipt Kategoria:Miasta starożytne