Radiohead – angielski zespół rockowy z Abingdon w Oxfordshire, powstały w 1985 roku. W jego skład wchodzą: Thom Yorke (wokal, gitara, fortepian), Jonny Greenwood (gitara prowadząca, keyboard), Ed O’Brien (gitara, wokal wspierający), Colin Greenwood (gitara basowa) i Phil Selway (perkusja, wokal wspierający). Od 1994 współpracują z producentem Nigelem Godrichem oraz Stanleyem Donwoodem, który jest odpowiedzialny za oprawę graficzną wszystkich albumów zespołu. Na portalach muzycznych stylistykę zespołu określano jako reprezentującą gatunki takie jak: rock alternatywny, art rock i rock awangardowy, a także we wczesnym okresie Brit pop.
Po związaniu się z EMI w 1991 roku, rok później wydali debiutancki singiel „Creep”, który zyskał światowe uznanie po ukazaniu się albumu Pablo Honey w 1993. Popularność i uznanie ze strony krytyków muzycznych wzrosły w Wielkiej Brytanii wraz z wydaniem drugiego albumu, The Bends (1995). Trzecie wydawnictwo zespołu, OK Computer (1997), dało mu światową sławę. Ceniony za złożoność i poruszanie takiej tematyki jak alienacja i paranoja, jest często uznawany za szczytowe wydawnictwo lat 90. i jeden z najwybitniejszych albumów w historii muzyki popularnej. Kolejne dwa albumy Kid A (2000) i Amnesiac (2001), nagrywane w tym samym czasie, ujawniły radykalną zmianę w stylu, który czerpał z muzyki eksperymentalnej i elektronicznej, XX-wiecznej muzyki klasycznej, krautrocka i jazzu. Mimo początkowych podziałów wśród słuchaczy, Kid A został wybrany najlepszym albumem dekady przez „Rolling Stone”, „Pitchfork” i „the Times”.
Szóste wydawnictwo Radiohead, Hail to the Thief (2003), będące mieszanką rocka i muzyki elektronicznej z tekstem inspirowanym wojną z terroryzmem, było ostatnim krążkiem zespołu spod szyldu wytwórni EMI. Wraz z In Rainbows (2007) zapoczątkowali alternatywne sposoby wydawania albumu studyjnego, publikując go w formacie MP3 na stronie internetowej dedykowanej temu dziełu, wykorzystując przy tym system Pay What You Want. Ich ósmy album, The King of Limbs (2011) powstał przy wykorzystaniu elektronicznych pętli i ciężkiego, psychodelicznego brzmienia. Dziewiąty album, A Moon Shaped Pool (2016), zawiera kompozycję i chóralny śpiew w wykonaniu London Contemporary Orchestra przy aranżacji Jonny’ego Greenwooda.
Radiohead sprzedali ponad 30 milionów egzemplarzy płyt na całym świecie. Ich dzieła są doceniane przez słuchaczy i krytyków plasując się na listach najlepszej muzyki lat 90 i pierwszej dekady XXI wieku. W 2005 roku znalazł się na 73. miejscu listy najlepszych artystów wszech czasów; Jonny Greenwood (47. miejsce) i Ed O’Brien (59. miejsce) zostali uplasowani na liście najlepszych gitarzystów, a Thom Yorke (9. miejsce) – najlepszych wokalistów, według magazynu „Rolling Stone”. W 2009 roku czytelnicy „Rolling Stone” uplasowali Radiohead na drugim miejscu listy najlepszych artystów XXI wieku. W 2019 wprowadzony do Rock and Roll Hall of Fame.
Historia
Początki zespołu (1985–1992) mały|250px|Abingdon School – szkoła, do której uczęszczali członkowie zespołu Członkowie Radiohead poznali się w Abingdon School, do której uczęszczali. Gitarzysta i wokalista Thom Yorke oraz basista Colin Greenwood byli na tym samym roku, gitarzysta Ed O’Brien i perkusista Phil Selway rok wyżej, a multiinstrumentalista Jonny Greenwood, brat Colina, dwa lata niżej. W 1985 utworzyli On A Friday – członkowie wybrali taką nazwę, ponieważ jedynie w piątki mieli czas na spotkania i grę razem. Jonny był ostatnim, który dołączył – najpierw grał na harmonijce i keyboardzie, niedługo później został wiodącym gitarzystą. Wcześniej występował w innym zespole, Illiterate Hands, z muzykiem Nigelem Powellem i młodszym bratem Thoma, Andym. Zdaniem Colina członkowie zespołu wybrali takie, a nie inne instrumenty by móc grać razem w jednym zespole: „było to bardziej zespołowe podejście, a jeśli mogłeś się przyczynić do tego, że ktoś inny gra na twoim instrumencie, to było naprawdę fajne. Nie myślę o sobie jako o basiście. Ja tylko jestem w zespole z innymi ludźmi. Myślę też, że dobrym początkiem jest wspólna gra z przyjaciółmi”. Na pewnym etapie On A Friday posiadał również sekcję saksofonową.
Zespołowi nie podobała się sztywna atmosfera szkoły – doszło do tego, że dyrektor placówki obciążył finansowo zespół za wykorzystywanie sali do prób w niedzielę. Swoje miejsce znaleźli na wydziale muzycznym szkoły. Nauczycielowi muzyki zawdzięczają wprowadzenie do jazzu, muzyki filmowej, muzyki awangardowej i muzyki współczesnej. Pod koniec lat 80. w Oxfordshire funkcjonowała scena muzyki niezależnej, ale skoncentrowana była wokół zespołów shoegaze takich jak Ride i Slowdive. mały|lewo|250px|Ogłoszenie prasowe w magazynie muzycznym „Curfew” o zmianie nazwy W 1987 roku wszyscy poza młodszym z braci Greenwoodów opuścili Abingdon i wyjechali na studia, dalej jednak spotykając się w wakacje i weekendy. Na University of Exeter Yorke grał z zespołem Headless Chickens wykonując między innymi utwór, który w przyszłości będzie również grany przez Radiohead – „High and Dry”. Tam też Yorke poznał Stanleya Donwooda, który dla Radiohead będzie zajmował się oprawą graficzną. W czasie studiów wydali trzy dema – Wormwood Demo (1988), Dungeon Demo (1990) i Shindig Demo (1991). W 1991 roku gdy wszyscy (oprócz Jonny’ego) ukończyli studia, zaczęli dawać koncerty w Oxfordzie, a także wydali demo Manic Hedgehog.
Gdy wzrosła liczba występów na żywo, zespołem On A Friday zainteresowały się wytwórnie i producenci muzyczni. Chris Hufford, producent Slowdive i współwłaściciel Oxford’s Courtyard Studios, uczestniczył w koncercie w klubie Jericho Tavern. Będąc pod wrażeniem występu, wraz z drugim właścicielem studia – Brycem Edgem – wyprodukowali ostatnie demo zespołu; obaj również zostali jego menedżerami i są nimi do dziś. Pod koniec 1991 roku sklep, w którym pracował Colin Greenwood odwiedził Keith Wozencroft z działu A&R wytwórni EMI. Colin przekazał mu demo zespołu, z którym Keith udał się do Londynu, słuchając go po drodze. Tam przekonał wytwórnię do podpisania kontraktu z zespołem z Abingdon. Efektem było podpisanie kontraktu płytowego na wydanie sześciu albumów. Na prośbę EMI On A Friday zmienił swoją nazwę na Radiohead – od tytułu piosenki Talking Heads „Radio Head”.
Pablo Honey, The Bends i wczesne sukcesy (1992–1995) Debiutancka EP zespołu – Drill – została nagrana w Countryard Studios i wydana w marcu 1992, a producentami znowu zostali Hufford i Edge. Publiczność na występach Radiohead była niewielka, a zespół do nagrania swojego debiutanckiego albumu wynajął Paula Kolderie i Seana Slade'a, którzy pracowali wcześniej z zespołami takimi jak Pixies i Dinosaur Jr. Album był nagrywany w Oksfordzkim studio pod koniec 1992. Wraz z wydaniem singla „Creep” pod koniec 1992 zespół Radiohead zaczął zdobywać uwagę brytyjskiej prasy muzycznej, choć nie wszystkie notki o zespole były pochlebne, a stacja BBC Radio 1 nie puszczała piosenki, ponieważ była „zbyt depresyjna”. Radiohead wydał swój debiutancki album Pablo Honey w lutym 1993, a swój styl muzyczny porównywali do grunge, popularnego we wczesnych latach 90. Płyta Pablo Honey nie zrobiła furory na listach przebojów, a single „Stop Whispering” i „Anyone Can Play Guitar” miały podobnie słabą popularność. mały|lewo|250px|Colin Greenwood podczas koncertu w Amsterdamie w 2006 Jednak „Creep” nieoczekiwanie wkroczył z impetem na listy przebojów całego świata. Po jakimś czasie Radiohead zaczęło swoją pierwszą trasę koncertową po USA na początku 1993, a teledysk do „Creep” był często pokazywany w MTV. Utwór wkrótce stał się numerem dwa na liście Modern Rock Tracks tworzonej przez amerykański magazyn Billboard, a po ponownym wydaniu rok później, numerem siedem na brytyjskiej liście najpopularniejszych singli. Był moment, gdy Radiohead był bliski rozwiązaniu z powodu nieporozumień w zespole, związanego z dużym sukcesem grupy. Trasa koncertowa Pablo Honey rozciągnęła się jeszcze na kolejny rok. Zespół opisał ją później jako bardzo frustrujące doświadczenie.
Po trasie w Ameryce i chcąc wydać nowy album, Radiohead zaczęło współpracę z weteranem studia Abbey Road – producentem Johnem Leckie. Napięcie było duże, po dużym sukcesie „Creep” oczekiwano od zespołu wydania czegoś przynajmniej równie dobrego. Zespół dla rozluźnienia napięcia zmieniał scenerię, koncertując w Australii i na Bliskim Wschodzie. Konfrontując się ze swą popularnością, Yorke rozczarowywał swoim stylem bycia sprzeciwiającemu się łatwej sprzedaży. EP My Iron Lung z 1994, wspomagana przez singiel o tym samym tytule, zawierała w sobie materiał będący zapowiedzią zmiany stylu zespołu na głębszy i bardziej dojrzały. Singiel uzyskał dużą popularność i zaczął być puszczany przez undergroundowe stacje radiowe. Sprzedaż była nieoczekiwanie wysoka i wokół zespołu po raz pierwszy utworzyła się grupa prawdziwych fanów. Będąc w trasie koncertowej zespół ukończył swój drugi album – The Bends – który został wydany w marcu 1995.
W tym czasie zespół był swojego rodzaju outsiderem, ponieważ uwagę mediów najbardziej przykuwał britpop, jednak ostatecznie Radiohead znów odniosło sukces zdobywając albumem The Bends jeszcze większą popularność. Album był utrzymany w głębokiej i dojrzałej atmosferze a single „Fake Plastic Trees”, „Just” i „Street Spirit (Fade Out)” zanotowały duże sukcesy na listach przebojów Wielkiej Brytanii. Przez część 1995 zespół występował jako support przed koncertami zespołu R.E.M., który był jedną z inspiracji do powstania Radiohead, a także jednym z największych zespołów rockowych tamtego czasu. Michael Stipe z R.E.M. przed jednym z występów powiedział: „Radiohead jest takie dobre. Przeraża mnie.” Pomimo poparcia krytyków muzycznych i stałych fanów zespołu, The Bends nie zbudowało swojej popularności na komercyjnym sukcesie „Creep” poza Wielką Brytanią. Kilka singli stamtąd odniosło sukcesy na świecie a najwyższą pozycją jaką uzyskały na amerykańskiej liście przebojów była pozycja 88 – najniższa ze wszystkich krajów.
OK Computer, sława i uznanie krytyków (1996–1998) Dwa nowe utwory były już nagrane na nowy album Radiohead - „Lucky” i „Exit Music (For a Film)”. Z pomocą producenta Nigela Godricha, współtwórcą utworów „Lucky” i strony B „Talk Show Host”, zespół sam wyprodukował swój następny album, zaczynając pracę na początku 1996 roku. Do czerwca razem z Godrichem nagrali cztery piosenki w studio Canned Applause. Zdecydowali się dopracować do doskonałości wykonywanie nowych utworów na żywo, otwierając koncerty Alanis Morissette, przed zakończeniem nagrywania płyty. Reszta albumu została nagrana w XV-wiecznej willi aktorki Jane Seymour – St. Catherine's Court. Sesje nagraniowe były relaksujące - zespół grał całymi dniami w różnych pokojach domu i słuchając The Beatles, DJ Shadow, Ennio Morricone i Milesa Davisa jako inspiracji. Nagrywanie albumu zostało ukończone przed końcem 1996 roku, a w marcu 1997 roku został on zmiksowany i poddany masteringowi. mały|250px|Phil Selway podczas koncertu w Amsterdamie w 2006 roku Radiohead wydało swój trzeci album – OK Computer – w czerwcu 1997 roku. Płyta gromadziła w sobie różne gatunki muzyczne sprowadzające się jednak nadal do alternatywnego rocka. Zespół eksperymentował ze strukturą piosenek umieszczając w nich elementy ambientu, awangardy i elektroniki. OK Computer zadebiutował w Wielkiej Brytanii na pierwszym miejscu listy przebojów co doprowadziło do komercyjnego sukcesu Radiohead na całym świecie. Pomimo że najwyższym miejscem w USA, jakie zanotował album, była pozycja 21, płyta zyskała bardzo duże uznanie mainstreamowych mediów i wkrótce dostała Nagrodę Grammy za najlepszy album muzyki alternatywnej, a także nominację do albumu roku 1997. „Paranoid Android”, „Karma Police” i „No Surprises” zostały wydane jako single promujące album, z których w USA największy sukces odnotował singiel „Karma Police” uzyskując 14. miejsce na liście przebojów w kategorii Modern Rock.