Przymus powtarzania (lub kompulsywne powtarzanie) (niem. Wiederholungszwang) – nieświadome i nie dające się opanować tendencje do powtarzania działań z przeszłości, które miały negatywne konsekwencje dla podmiotu. Nawet jeśli osoba świadomie decyduje się powtórzyć lub odtworzyć bolesne zachowania, cechuje je sztywność i uporczywość, wskazując na pewnego rodzaju przymusu.

Terminu nie należy mylić z kompulsjami z zakresu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. Przymus powtórzenia jest teoretyczną koncepcją z dziedziny psychoanalizy, a nie kryterium diagnostycznym lub psychopatologią. Wśród psychoanalityków nie ma zgody co do teoretycznego wyjaśnienia przymusu powtórzenia, mimo że sam fakt jego istnienia z perspektywy doświadczeń analitycznych uznawany jest za niepodważalny fakt.

Geneza Pojęcie zostało wprowadzone do psychoanalizy w 1914 r. przez Zygmunta Freuda, przejęte od Gustava Theodora Fechnera.

Problematykę przymusu powtarzania Freud omawia szeroko w pracy Poza zasadą przyjemności (1920). Konieczność wprowadzenia tego pojęcia pochodzi z niezgodności codziennego doświadczenia (a także doświadczenia klinicznego) z podstawowym trendem życia psychicznego – zasadą przyjemności. Zgodnie z nią każdy organizm ma tendencję do uciekania, unikania sytuacji nieprzyjemnych i dążenia do tych przyjemnych. Natomiast obserwacja codziennego życia wskazuje, że ludzie mają wyraźną tendencję do powtarzania sytuacji nieprzyjemnych.

Za przykład mogą posłużyć osoby, które w swoich związkach powielają wciąż te same niechciane scenariusze, "(...) dobroczyńcy, których po pewnym czasie opuszcza każdy z ich podopiecznych – choćby najbardziej się różnili między sobą (...); mężczyźni, u których każda przyjaźń kończy się w ten sposób, że ich przyjaciel ich zdradza, (...) zakochanych, u których każdy czuły stosunek do kobiety przechodzi przez te same fazy i kończy się tak samo (...)". Za analogiczne do tych zachowań uznał Freud utrzymywanie się objawów w nerwicach wojennych oraz powtarzanie przez dzieci w zabawach nieprzyjemnych sytuacji z życia (np. zabawa w dentystę), czy chęć słuchania ciągle tych samych strasznych historii.

Ta dziwna tendencja życia psychicznego kazała Freudowi wysnuć przypuszczenie na temat konserwatywnej natury popędu. Popęd, według tego autora, nie jest skierowany na tworzenie czegoś nowego, ale na odtwarzaniu porzuconych wcześniej formacji.

Współcześnie Współcześnie, przymus powtarzania bywa przywoływany jako podłoże zjawiska rewiktymizacji, równolegle z trwającymi badaniami empirycznymi na ten temat.

W zakresie przepracowywania zespołu stresu pourazowego, przymus powtórzenia bywa użyteczny jako metoda ofiary na próbę zrozumienia emocjonalnych własności traumatycznego wydarzenia. Zachowanie to może przyjmować formy takie jak powrót na miejsce zbrodni lub powtórne podejmowanie dużego ryzyka, nawet jeśli wcześniej ryzykowne zachowanie zakończyło się tragicznie.

Zobacz też

błędne koło terapia schematów

Przypisy

Kategoria:Psychoanaliza