Vítězslav Nezval (ur. 26 maja 1900 w Biskoupkach koło Třebíča na Morawach, zm. 6 kwietnia 1958 w Pradze) – czeski poeta, prozaik i tłumacz, współtwórca poetyzmu, przedstawiciel czeskiego surrealizmu.
Zarys biografii Był synem wiejskiego nauczyciela. Imię otrzymał na cześć Vítězslava Hálka. Studiował prawo w Brnie i filozofię w Pradze, studiów jednak nie ukończył. Był uczniem F. X. Saldy. Pod wpływem antologii współczesnych poetów francuskich dał początek nowemu kierunkowi poetyckiemu – poetyzmowi, charakterystycznemu dla czeskiej lewicy skupionej wokół grupy Devětsil. W 1922 razem z Karolem Teige przystąpił do Devětsilu, jednak już w 1924 od niego się zdystansował. W tymże roku wstąpił do Komunistycznej Partii Czechosłowacji, której odtąd był aktywnym członkiem. Przejściowo (1925) był sekretarzem wydawnictwa encyklopedycznego Masarykův slovník naučný. Później całkowicie poświęcił się pracy twórczej.
W 1934 założył w Pradze Grupę Surrealistów, rozwiązał ją jednak po wystąpieniu paryskich surrealistów przeciwko partii komunistycznej. Utrzymywał szerokie kontakty z działaczami i pisarzami radzieckimi, w 1934 był delegatem na ich zjazd. Publikował m.in. w prasie lewicowej („Rudé právo”, „Tvorba”, „Odeon”, „Nové scéna”, „Lidové Noviný”). Podczas wojny działał w antyfaszystowskiej Gminie Pisarzy Czeskich.
Zmarł nagle w domu podczas świąt wielkanocnych, najprawdopodobniej na zawał serca. Pochowano go na Cmentarzu Wyszechradzkim.
Nagrody Nagroda państwowa im. Klemensa Gottwalda Tytuł Artysty Narodowego (1953) Złoty medal Światowej Rady Pokoju (za poemat Pieśń pokoju)
Twórczość Debiutował w 1922 tomikiem wierszy Most. Z radykalizmem przekonań łączył nowatorstwo formy. W latach 20. był jednym z głównych przedstawicieli czeskiego poetyzmu. Pod względem twórczym wykazywał stopniową metamorfozę, przechodząc od witalistycznej poezji młodzieńczej do surrealizmu. Z czasem jego poezja odchodziła od barwnych metafor, skojarzeń i beztroski, mających służyć za wzór proletariatowi, by skłonić się ku gorzkiej refleksji nad światem technicznej cywilizacji, a także odnajdywaniu głębin ludzkiego wnętrza w wizjach surrealistycznych. Po zerwaniu z nadrealizmem powrócił do poezji dyskursywnej i klasycznych form wypowiedzi, takich jak ballada czy sonet. W twórczości dawał wyraz poglądom antyfaszystowskim.
Po wojnie jako zagorzały komunista zwrócił się ku socrealizmowi, dając mu wyraz przede wszystkim w utworach Stalin (1949) i Wielki zegar ratusza (Veliký orloj 1949), atakującym „burżuazyjną” mentalność. Pisał również dramaty, z których najbardziej znanym był Manon (1940), inspirowany powieścią Prévosta.
Był autorem książki dla dzieci Ania Skrzatek i Słomiany Hubert (Anička skřítek a Slaměný Hubert), na podstawie której powstał czechosłowacki animowany serial telewizyjny oraz spektakl Teatru Lalki i Aktora „Kubuś” w Kielcach zaprezentowany 2 stycznia 1974 podczas III Telewizyjnego Festiwalu Widowisk Lalkowych dla Dzieci.
Wybór utworów thumb|Vítězslav Nezval (po prawej) z poetą Philippe Soupault (z lewej) Cudowny czarodziej (Podivuhodný kouzelník, 1922) Pantomima (1924) Abecadło (Abeceda) Papuga na motocyklu (Papoušek na motocyklu) – manifest poetyzmu Mały ogród różany (Menší růžová zahrada, 1926) Akrobata (Akrobat, 1927) Edison (1928) Wiersze do nocy (Básně noci, 1930) Sylwestrowa noc (Silvestrovská noc) Sygnał czasu (Signál času) Żegnaj i chustka w dłoni (Zbohem a šáteček, 1934) Kobieta w liczbie mnogiej (Žena v množném čísle, 1936) Absolutny grabarz (Absolutní hrobař, 1937) mały|Popiersie pisarza w DalešicachZ mojego życia (Z mého života) – pamiętnik pisarza Matka nadziei (Matka naděje, 1938) Praski przechodzeń (Pražský chodec, 1938) Obraz historyczny (Historický obraz, 1939) Pięć minut za miastem (Pět minut za městem, 1940) Pieśń pokoju (Zpěv míru, 1950) Chabry i miasta (Chrpy a města, 1955)
Polskie przekłady Na język polski wiersze i poematy Vítězslava Nezvala tłumaczyli między innymi Kazimierz Andrzej Jaworski, Jarosław Iwaszkiewicz, Anna Kamieńska, Józef Waczków i Adam Włodek.
Przypisy
Bibliografia J. Magnuszewski: Historia literatury czeskiej. Wrocław: Ossolineum, 1973 Literatury zachodniosłowiańskie czasu przełomów. Tom 2: Literatura czeska. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1999 Mały słownik pisarzy świata. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1968, s. 273
Linki zewnętrzne
Strona o Vítězslav Nezval prowadzona przez Alsen Hanson Vítězslav Nezval. Nadšený astrolog, přelétavý milovník a geniální básník na stronie Czeskiego Radia Vítězslav Nezval na stronie Praskiego Panteonu 3/10 Vítězslav Nezval na stronie Czeskiej Telewizji Člověk-epocha Vítězslav Nezval. Kniha, která básníka nešetří, ale k pamfletu má daleko na stronie Czeskiej Telewizji Vítězslav Nezval: básník, který byl také spoluzakladatelem filmového festivalu v Karlových Varech na stronie Czeskiego Radia
Kategoria:Czescy poeci XX wieku Kategoria:Pisarze socrealiści Kategoria:Pisarze związani z Pragą Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Wyszehradzkim w Pradze Kategoria:Sonetyści Kategoria:Surrealiści (pisarze) Kategoria:Urodzeni w 1900 Kategoria:Zmarli w 1958 Kategoria:Czescy prozaicy Kategoria:Czescy artyści socrealizmu