thumb|Politechnika Bydgoska im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich
Jan Władysław Śniadecki, ps. i krypt.: J. S.; Krytykiełło Zachariasz; Przemyślanka; Szczeropolski Zygmunt (ur. 29 sierpnia 1756 w Żninie, zm. 21 listopada 1830 w Jaszunach koło Wilna) – polski polihistor: astronom, matematyk, filozof, geograf, pedagog, krytyk literacki i teoretyk języka, autor kalendarzy i poeta. Starszy brat Jędrzeja Śniadeckiego.
Życiorys Syn Jędrzeja (Andrzeja), miejscowego piwowara i rolnika (pełniącego wcześniej funkcję wójta), ławnika, starszego cechu piwowarów i burmistrza, oraz Franciszki z domu Giszczyńskiej. Brat Jędrzeja Śniadeckiego. Urodził się w rodzinie mieszczańskiej pochodzenia szlacheckiego (herbu Leliwa). Pierwsze nauki pobierał w żnińskiej szkółce parafialnej.
Zajmował się zagadnieniami pedagogiki, językoznawstwa i filozofii. Mówiono o nim, że jest: „arcykapłanem umiejętności na całą Polskę i Litwę”. Wykształcenie średnie zdobywał w Gimnazjum w Trzemesznie.
Przez 7 lat (od 1764/1765 do 1771/1772) uczęszczał do Kolegium Lubrańskiego w Poznaniu. W tym okresie uczęszczał także na publiczne wykłady fizyki eksperymentalnej profesora kolegium jezuickiego, J. Rogalińskiego. Przez kolejne 2 lata (od 1772/1773 do 1774/1775) studiował w Akademii Krakowskiej; mieszkał wówczas w Bursie Jerozolimskiej. Bakalaureat uzyskał w październiku 1772, a 31 marca 1775 osiągnął magisterium nauk wyzwolonych i doktorat filozofii.
W roku akademickim 1776/1777 pracował jako profesor (extraneus) algebry. Rok później (1777/1778) był profesorem klasy VI świeżo reformowanych Szkół Nowodworskich (dawniej Władysławowskich), gdzie wykładał w języku polskim: ekonomię, logikę, mechanikę, hydrostatykę, hydraulikę oraz naukę o zachowaniu zdrowiaK. Mrozowska, Pierwsza w Koronie. „Szkoły Nowodworskie” w latach 1777–1795, Rozprawy z dziejów oświaty 31 (1988), s. 37–77.. W tym samym czasie (1777) piastował funkcję członka Oratorium uczelni. Rok później (wrzesień 1778) dzięki wsparciu finansowemu rektora Antoniego Żołędziowskiego i Hugona Kołłątaja wyjechał za granicę, by tam kontynuować studia. Do października 1779 studiował w Getyndze, a następnie trafił do Lejdy i Utrechtu, gdzie studiował fizykę, chemię, historię naturalną, architekturę, języki obce i literaturę. Był również studentem Uniwersytetu w Paryżu (Collège de France: od stycznia 1780 do czerwca 1781), gdzie kontynuował studia matematyczne. W tym okresie jego nauczycielami byli m.in.: Abraham Gotthelf Kästner, K. L. Hennert, J. A. Cousin, Pierre Simon de Laplace i Jacques Delille, którego poznał bliżej prywatnie.
We wrześniu 1781 po powrocie do kraju przez Wiedeń wezwany przez Komisję Edukacji Narodowej, został mianowany szefem katedry i profesorem matematyki wyższej i astronomii w Krakowie (Wyższa Szkoła Koronna). Wykłady z matematyki rozpoczął już 9 listopada 1781, a 11 miesięcy później (30 września 1782) zaczął wykładać astronomię. Był pierwszym w swej uczelni wykładowcą tych dwóch przedmiotów w języku polskim. Wiosną roku 1782 (maj) został mianowany członkiem Rady Wizytatorskiej (powołanej przez Komisję Edukacji Narodowej), a 5 miesięcy później (październik 1782) powołano go na stanowisko sekretarza Uniwersytetu (piastował je przez niemal 5 lat).
Jesienią roku 1782 wystąpił z projektem zbudowania obserwatorium astronomicznego w Krakowie na terenie Ogrodu Botanicznego. Wspierał Hugona Kołłątaja w czasie jego sporu z biskupem Kajetanem Sołtykiem. Był jednym z członków Kolegium Fizycznego (prezesem był wówczas Jan Jaśkiewicz), pracując nad ułożeniem ustaw tegoż Kolegium. W 1784 (rok po braciach Montgolfier) wraz z Janem Jaśkiewiczem skonstruował pierwszy w Polsce balon. Propagował w Krakowie i w Wilnie studia rachunku prawdopodobieństwa, określonego przezeń jako Rachunek zdarzeń i przypadków losu (1790)Jan Śniadecki, Rachunek Zdarzeń i Przypadków Losu, przygotował W. Więsław, [w:] W. Więsław, red., Wokół Bernoullich, XIX Ogólnopolska Szkoła Historii Matematyki, Politechnika Lubelska, Lublin 2006, s. 107–128. http://hint.org.pl/res/ws/ws_2005_02.pdf. lub jako Rachunek chybi-trafi (1817)Fragment wystąpienia Śniadeckiego w 1817 w Wilnie przytacza K. Urbanik, Idee Hugona Steinhausa w teorii prawdopodobieństwa, Wiadomości Matematyczne 17 (1973), s. 39–50..
W filozofii był wrogiem metafizyki i romantyzmu, spekulacji i apriorycznych dociekań. Był zwolennikiem empiryzmu oraz przeciwnikiem Kanta.
Zmarł 21 listopada 1830. Pochowany na cmentarzu w Jaszunach. Na mogile Śniadeckiego znajduje się napis w języku łacińskim, który w tłumaczeniu brzmi: Janowi Śniadeckiemu urodzonemu w Żninie koło Gniezna 29 sierpnia 1759, zm. 9 listopada 1830 st. st. w domu przez siebie wzniesionym w Jaszunach (data śmierci, 9 listopada, podana jest tu według kalendarza juliańskiego; w kalendarzu gregoriańskim odpowiada jej data 21 listopada).
Twórczość Głównym jego dziełem filozoficznym była Filozofia umysłu ludzkiego (1823). Na jego osobie wzorowana była postać Starca z ballady Romantyczność Adama Mickiewicza. Opublikował dzieło pod tytułem Jeografiia, czyli opisanie matematyczne i fizyczne Ziemi w 1804 roku. Przyczynił się do upowszechnienia polskiej terminologii matematycznej.
W 1812 został członkiem utworzonej przez cesarza Napoleona I Bonaparte Komisji Rządu Tymczasowego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Był członkiem rzeczywistym Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół NaukAleksander Kraushar, Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk 1800-1832: monografia historyczna osnuta na źródłach archiwalnych. Ks. 4, Czasy polistopadowe: epilog: 1831-1836, 1906, s. 497–498. oraz członkiem korespondentem Rosyjskiej Akademii Nauk w Petersburgu.
Ważniejsze dzieła Propostiones controversae ex philosophia defendentur in Collegio Maiori Universitatis Cracoviensis Anno Domini 1775, die 31 mensis Martii obiectis satisfaciente... (Kraków) 1775 Kalendarz polski i ruski na Rok Pański 1776... Przez... wyrachowany, Kraków (1775); także: ... na Rok Pański 1777..., Kraków (1776); także: ... na Rok Pański 1778..., Kraków (1777) In laudem divi Stanislai Casimiritani primo in regia scientiarum Universitate Cracoviensi Sacrae Theologiae professoris... oratio, Kraków 1776; z dedykacją do J.K. Dobrzańskiego i wierszem (Ode iambica) do kapituły kanoników laterańskich Prześwietnej Komisji nad Edukacją Narodową za wprowadzoną do Szkół Władysławskich publiczną nauk reformę młódź Akademii Krakowskiej w tychże Szkołach ucząca się uroczyste podziękowanie pełnym wdzięczności i ukontentowania sercem, przez... klasy VI profesora składa, brak miejsca wydania (1777); wyd. następne: z rękopisu Metryki Litewskiej (dz. IX, t. 99) ogł. L. Kamykowski w: Korespondencja J. Śniadeckiego t. 1, Kraków 1932 „PAU. Archiwum Komisji do Dziejów Oświaty i Szkolnictwa w Polsce” nr 1, s. 37–42; (wierszowane w pierwodruku, zawiera ponadto 2 inne wiersze Śniadeckiego: Młódź do ojczyzny; Muzy do potomności) Klasa VI. Popis roczny z nauk przez pytania, Kraków 1778, z pierwodruku w zbiorach jaszuńskich przedr. L. Kamykowski jak wyżej s. 42–47; przedr. także zobacz Wydania zbiorowe poz. 7 Mowa przy otwarciu nowo rozporządzonych od P. Komis. Edukacy. matematycznych nauk, miana w Krakowie d. 9 listopada r. 1781, przez... (Kraków 1781); także pt. Rozprawa o nauk matematycznych początku, znaczeniu i wpływie na oświecenie powszechne, przy otwarciu poruszonej autorowi Katedry Matematyki Wyższej przez Komisję Edukacyjną w Uniwersytecie Krakowskim, czytana publicznie dnia 9 listopada roku 1781, Kraków 1781; wyd. następne zobacz: poz. 25 t. 2 i poz. 31 t. 2; Wydania zbiorowe: poz. 4 t. 3, poz. 6 t. 1 i poz. 7; fragmenty przedr.: B. Suchodolski w: Idee społeczne doby stanisławowskiej, Warszawa 1948; także w: Nauka polska w okresie Oświecenia (Warszawa) 1953; zobacz Wydania zbiorowe poz. 5; rękopis: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 3145 Pochwała Mikołaja Kopernika, akademika krakowskiego, astronomii odrodziciela, z okazji otwarcia Katedry Astronomicznej dnia 30 września 1782 miana na publicznym... posiedzeniu, z rękopisu Ossolineum sygn. 175/III ogł. L. Kamykowski; „Pamiętnik Lubelski za lata 1931–1934” t. 2 (1935), s. 254–268 i odb.; wyd. następne: oprac. M. Chamcówna, Wrocław (1955) „Biblioteka Narodowa” seria I, nr 159 (razem z poz. 15); zobacz Wydania zbiorowe poz. 6, t. 1; fragmenty przedr. H. Hinz, A. Sikora w: Polska myśl filozoficzna. Oświecenie. Romantyzm (Warszawa 1964) Rachunku algebraicznego teoria przystosowana do linii krzywych t. 1-2, Kraków 1782; fragmenty przedr. zobacz Wydania zbiorowe poz. 5; podręcznik; prospekt ogł. osobno Kraków 1782 (dat. 1 czerwca) Opisanie doświadczenia czynionego z banią powietrzną, w Krakowie dnia 1 kwietnia 1784 puszczoną z Ogrodu Botanicznego na Wesołej..., Kraków 1784 Krótki zbiór życia i zasług ks. Antoniego Żołędziowskiego, czytany przed Stanami Akademickimi po odprawionych publicznych egzekwiach dnia 8 czerwca 1784, przez..., z rękopisu Biblioteki PAN Kraków ogł. L. Kamykowski: Nieznana mowa J. Śniadeckiego, „Prace naukowe Oddziału Warszawskiego Komisji do Badania Dziejów Wychowania i Szkolnictwa w Polsce” Warszawa 1927, s. 44–48; wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 7; rękopis także w Ossolineum, sygn. 737/I Dyskurs przy otwarciu sesji publicznej Szkoły Głównej Koronnej, dnia 11 maja roku 1786 złożonej z okazji imienin JKMci, z rękopisu Biblioteki Jagiellońskiej sygn. 3162 ogł. M. Straszewski w: J. Śniadecki. Jego stanowisko w dziejach oświaty i filozofii w Polsce, Kraków 1875 (dodatek); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 7 O mapie krajowej. Memoriał złożony Komisji Skarbowej w 1790 r., ogł. M. Baliński, zobacz Wydania zbiorowe poz 4 t. 1, s. 191–203; wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 5; fragmenty przedr. B. Suchodolski w: Nauka polska... jak wyżej poz. 6; rękopisy: Biblioteka Czartoryskich sygn. 1181, Biblioteka Jagiellońska sygn. 3162 O obserwacjach astronomicznych, przez... Dysertacja czytana na publicznym posiedzeniu Towarzystwa Przyjaciół Nauk dnia 15 maja roku 1802, „Rocznik Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk” t. 1 (1802), s. 432–461; „Nowy Pamiętnik Warszawski” t. 7 (1802) i odb. Warszawa 1802; wyd. następne: zobacz poz. 25 t. 2; Lwów 1816; poz. 31 t. 2; Wydania zbiorowe: poz. 4 t. 3, poz. 6 t. 1; fragmenty przedr.: S. Dickstein, „Sto lat myśli polskiej” t. 1 (1906); zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 Obserwacja o nowym planecie Cererze, położonym między Marsem i Jowiszem..., „Rocznik Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk” t. 1 (1802), s. 506–519 i osobno Warszawa 1802; na s. 520–527 „Rocznika...” inne obserwacje Śniadeckiego O Koperniku. Rozwiązanie zadania, które Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk do odpowiedzi ogłosiło: Oddając hołd winnej pochwały Mikołajowi Kopernikowi pokazać, jak wiele winne mu były nauki matematyczne, mianowicie astronomia w wieku, w którym żył; z których poprzedników, jak wiele i jakim sposobem korzystał i jak wiele mu są winne w czasie teraźniejszym, Warszawa 1802, jako odb. z „Rocznika Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk” t. 2 (1803), s. 83–192; także pt. Rozprawa o Koperniku, „Nowy Pamiętnik Warszawski” t. 8 (1802) s. 358–366, t. 9 (1803) s. 84–104, 211-233; przekł.: angielski (Dublin 1823), francuski (Paryż 1803), rosyjski (Petersburg 1821), włoski (Piza 1830); streszczenie perskie (Kalkuta 1826); przeróbki – plagiaty niemieckie (Berlin 1810, Gotha 1811, Konstanz 1822) Jeografia, czyli opisanie matematyczne i fizyczne ziemi... dzieło Towarzystwu Warszawskiemu Przyjaciół Nauk oddane..., powst. 1803, wyd. Warszawa 1804; wyd. następne przejrzane i poprawione: Wilno 1809; Wilno 1818; zobacz Wydania zbiorowe poz. 4 t. 6-7; fragmenty przedr. zobacz Wydania zbiorowe poz. 5; przeróbka: F. Drzewiński: Jeografia fizyczna z dzieła J. Śniadeckiego..., Wilno 1825; przekł. rosyjski (Charków 1817) Ciąg dalszy obserwacji astronomicznych robionych w Krakowie przez..., „Rocznik Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk” t. 3 (1804), s. 157–177 i odb. Warszawa 1804; początek w „Roczniku...” t. 1 (1802), s. 262–505