Kazimierz Siemienowicz herbu Ostoja (ur. ok. 1600 niedaleko Rosieni na Żmudzi, zm. po 1651) – inżynier wojskowy, teoretyk artylerii.
Pochodzenie i przynależność etniczna Pochodzenie Siemienowicza i jego przynależność etniczna stanowi przedmiot sporu w historiografii polskiej, litewskiej i białoruskiej. Według naukowców litewskich Siemienowicz urodził się niedaleko miejscowości Rosienie na ŻmudziEncyclopedia Lituanica, T. 5, Boston, 1970–1978, s. 147.Lietuviškoji tarybinė enciklopedija. 1983, T. 1, s. 166. w rodzinie ubogiego szlachcica herbu OstojaT. Nowak, Kazimierz Siemienowicz, ca. 1600 – ca. 1651, Warszawa 1969, s. 182..
Siemienowicz mówił o sobie jako o szlachcicu litewskim. Historiografia polska zalicza go do spolonizowanej szlachty i określa jako inżyniera polskiego. Natomiast według historyków białoruskichЭнцыклапедыя гісторыі Беларусі, Т. 6, Ks. 1, red. Г. П. Пашкоў і in., Мінск 2001, s. 286. pochodził on z drobnych książąt ruskich Siemienowiczów, rodząc się niedaleko Dubrouny na ziemi witebskiejС. Ф. Цярохін, Трактат аб артылерыі, „Помнікі гісторыі і культуры Беларусі”, 3 (1973), s. 8.. Niektóre słowa w leksyce Siemienowicza potwierdzają tę tezęА. М. Бельскі, М.А. Ткачоў, Вялікае мастацтва артылерыі. Казімір Семяновіч, Мінск 1992, s. 10.. Wskazuje się także, że nie ma źródeł co do przynależności nazwiska Siemienowicz do herbu Ostoja, być może Kazimierz Siemienowicz kupił prawo do wydrukowania herbu w swoim dziele celem przysporzenia mu popularności. Możliwe jest także, że z tego powodu pomijał w swojej książce miejsce swojego pochodzeniaА.М. Бельскі, М.А. Ткачоў, Вялікае мастацтва артылерыі. Казімір Семяновіч, Мінск 1992, s. 16.. Historiografia białoruska lat 20. XX wieku pojęcie Litwina - w odniesieniu do okresu istnienia Rzeczypospolitej Obojga Narodów - interpretowała w znaczeniu przynależności politycznej, a nie etnicznej, więc uważa się, że Siemienowicz, nazywając siebie Litwinem, miał na myśli pochodzenie z obszaru Wielkiego Księstwa LitewskiegoА.М. Бельскі, М.А. Ткачоў, Вялікае мастацтва артылерыі. Казімір Семяновіч, Мінск 1992, s. 16–17.. Podważa się jego studia na Akademii Wileńskiej, być może w aktach uczelni pod rokiem 1650 figuruje inna osoba o tym samym imieniu i nazwisku.
Życiorys W roku 1651 był uczniem Akademii Wileńskiej, 7 czerwca 1651 r. zdał egzamin i uzyskał tytuł magistra sztuk wyzwolonych i filozofii. Odebrał szerokie wykształcenie humanistyczne, a poza językiem polskim znał jeszcze przynajmniej: litewski, łacinę i grekę, a być może także francuski.
Na pewno brał udział w oblężeniu Białej (22.03–27.05.1634), nic nie wiadomo o jego dalszym udziale w odsieczy smoleńskiej. Być może wziął także udział w bitwie pod Ochmatowem (30.01.1644), którą opisywał stosując narrację w pierwszej osobie. Przed 1646 r. przebywał za granicą – na pewno był w Niderlandach, służył w armii Prowincji pod dowództwem Wilhelma Henryka, ze wzmianek autora można przypuszczać, że brał udział w oblężeniu twierdz Hulst (prowincja Zelandia) i Murspey.
Do kraju powrócił na polecenie Władysława IV. W 1646 pełnił funkcję inżyniera artylerii z miesięcznym uposażeniem 100 zł. Na początku 1648 r. Siemienowicz przebywał u boku króla, przedstawiając mu rejestr „potrzeb artyleryjskich” niezbędnych na wyprawę przeciwko Chmielnickiemu. Gdy (prawdopodobnie przed 20 kwietnia) zmarł zastępca generała Korpusu Artylerii Koronnej Krzysztofa Arciszewskiego, na jego miejsce awansował oberster-lejtnant Siemienowicz.
W 1650 opublikował w Amsterdamie fundamentalne dzieło Artis Magnae Artilleriae pars prima (Wielkiej sztuki artylerii część pierwsza), przez prawie 200 lat podstawowy podręcznik artylerii w Europie. Pierwodruk (po łacinie) wydano w roku 1650; późniejsze wydania, kolejno: po francusku w 1651 r., po niemiecku w 1676 r. i po angielsku w roku 1729. Prawdopodobnie Siemienowicz napisał również drugą część pracy, która jednak nie została odnalezionaStanisław Torecki, 1000 słów o broni i balistyce, Warszawa 1982, s. 227..
W 1963 ukazało się w Polsce rocznicowe, dwujęzyczne wydanie (w języku oryginału oraz w polskim przekładzie) w nakładzie 1000 egzemplarzy.
W swoim podręczniku Kazimierz Siemienowicz omówił między innymi technologię wytwarzania rakiet, w tym rakiet wielostopniowych oraz konstrukcję skrzydła typu delta. Konstrukcje pierwszych wystrzelonych w XX w. w kosmos rakiet Sputnik 1 i Explorer 1 zgodne były z ideą przedstawioną trzy wieki wcześniej przez Siemienowicza, a jeszcze wcześniej opisanej przez Conrada Haasa.
Teorie rakiet kombinowanych wielostopniowych jakie stosował Kazimierz Siemienowicz wykorzystał w swych pracach Hermann Oberth ,a później Werner von Braun - który również opierał się na pracach teoretycznych Konstantego Ciołkowskiego.
Upamiętnienie W 1962 r. Aeroklub Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zorganizował w Krakowie pierwsze ogólnopolskie (i pierwsze w Europie) Zawody Rakiet Amatorskich o puchar im. Kazimierza Siemienowicza. Puchar ufundował warszawski dziennik „Słowo Powszechne”.
Jego imieniem nazwano ulicę na krakowskim Płaszowie i warszawskim BemowieUchwała nr 28 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 24 listopada 1961 r. w sprawie nadania nazw ulicom, „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, Warszawa, dnia 20 grudnia 1961 r., nr 22, poz. 96, s. 3..
Jego imieniem nazwano też Drugą Brygadę Rakiet stacjonującą w Łowiczi i Gostyninie
Postać pojawia się w 3. sezonie serialu 1670 Netflixa. Zobacz też Conrad Haas Ród Ostojów (Mościców)
Przypisy
Bibliografia
John Keegan: A History of Warfare, Alfred A. Knopf, New York 1993, . Kazimierz Siemienowicz: Wielkiej sztuki artylerii część pierwsza, Wyd. MON, Warszawa 1963. Tadeusz Nowak: Kazimierz Siemienowicz, ok. 1600 – ok. 1651, Wyd. MON, Warszawa 1969. Andrzej Marks: Ojcowie kosmonautyki, Książka i Wiedza, Warszawa 1984.
Linki zewnętrzne Artis Magnae Artilleriae pars prima Google Books [dostęp 2012-10-11] Kazimierz Siemienowicz – zapomniany geniusz, który podarował Europie artylerię Publikacje Kazimierza Siemienowicza w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii i Uniwersytetu Wileńskiego Towarzystwa Jezusowego Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej Kategoria:Generałowie artylerii koronnej Kategoria:Inżynierowie wojskowi I Rzeczypospolitej Kategoria:Naukowcy I Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy teoretycy wojskowości (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy wynalazcy Kategoria:Zmarli w XVII wieku Kategoria:Technolodzy rakietowi Kategoria:Ostojowie