Strzelno (niem. Strelne, StrolinOtto Dalchow: Die Städte des Warthelandes. Ein Beitrag zur Siedlungskunde und zur Landeskunde der Provinz Posen. Noske, Borna / Leipzig 1910, S. 98.) – miasto w Polsce położone w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie mogileńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Strzelno. Leży 25 km na południe od Inowrocławia u zbiegu dróg krajowych DK15, DK25 i DK62. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa bydgoskiego. Ośrodek przemysłowy, centrum handlowo-usługowe dla okolicy.
Według danych GUS z 1 stycznia 2025 r. Strzelno liczyło 5156 mieszkańców.
Położenie Strzelno położone jest na pograniczu Kujaw i Wielkopolski. Miasto leży na Pojezierzu Gnieźnieńskim. Rzeźba terenu jest lekko pofałdowana. Miasto sąsiaduje z dużymi kompleksami leśnymi Lasów Miradzkich. Gleby w tym rejonie to żyzne czarnoziemy. Strzelno jest ważnym, drogowym węzłem komunikacyjnym o znaczeniu krajowym. W pobliżu znajduje się Jezioro Pakoskie.
Historia thumb|upright|left|Rotunda Świętego Prokopa w 1939 roku Powstanie miasta związane jest z osobą Piotra Włostowica, wojewody Bolesława Krzywoustego. Uważany jest on za fundatora kościoła św. Krzyża, czyli kościoła św. Prokopa. W latach 80. XII wieku w ówczesnej wsi Strzelno założony został klasztor norbertanek. Kościół klasztorny nosił początkowo nazwę kościoła Świętej Trójcy, w latach późniejszych wezwanie zostało rozszerzone na Świętej Trójcy i Najświętszej Maryi Panny. Prawa miejskie Strzelno uzyskało w 1231 r.
Podczas rozbiorów miasto znajdowało się pod panowaniem pruskim. Nazwa została zmieniona na Strelne (funkcjonowała również druga nazwa niemiecka Strolin). Strzelno było siedzibą powiatu. Wyzwolone zostało podczas powstania wielkopolskiego 2 stycznia 1919.
W 1901 roku wybudowano w Strzelnie gazownię, działającą do lat 60. XX wieku.
W czasach II Rzeczypospolitej Strzelno było siedzibą powiatu strzeleńskiego. Z tego okresu pochodził również Szpital Rejonowy. Z początku XX wieku pochodzi większość kamienic w centrum.
Podczas II wojny światowej dochodziło do masowych aresztowań w Strzelnie. Niemcy likwidowali miejscową inteligencję, weteranów Powstania Wielkopolskiego, zakładników oraz Żydów z obozów inowrocławskich w Kurzebieli, na Kopcach, w lesie Amerykan pod Cienciskiem.
Urodził się tutaj laureat nagrody Nobla i wybitny fizyk Albert Michelson. Mimo że wówczas teren znajdował się pod zaborem pruskim, zawsze i uparcie jako kraj urodzenia podawał Polskę.
Zabytki thumb|upright|Romańska rotunda św. Prokopa W Strzelnie znajduje się jeden z najważniejszych zabytków sztuki romańskiej w Polsce – zespół zabudowań na wzgórzu św. Wojciecha (od 2018 pomnik historii)Kujawsko-Pomorskie będzie miało jeszcze jeden Pomnik Historii.. Zespół składa się z: Ponorbertańskiego kościoła Świętej Trójcy i Najświętszej Marii Panny z unikatowymi kolumnami z przedstawieniami cnót i występków Rotundy św. Prokopa Ponadto w mieście zachowały się średniowieczny układ urbanistyczny oraz wiele kamienic z XIX–XX w.
Demografia
Piramida wieku mieszkańców Strzelna w 2014 roku, na podstawie danych GUS. 690x480px
Ludzie związani ze Strzelnem
Zieleń miejska W mieście znajduje się kilka parków. Największym jest park 750-lecia znajdujący się przy ulicy Parkowej. Poza nim są inne tereny zielone. W granicach Strzelna położone są dwa cmentarze, oba są nadal używane. Na terenie całego miasta są zieleńce i alejki.
Przy ul. Gimnazjalnej rosną dwa dęby szypułkowe o obwodach 240 i 310 cm objęte ochroną w 2020 roku jako pomniki przyrody.
Architektura i urbanizacja Stare miasto składa się w większości z kamienic wybudowanych na początku XX wieku, ale także z romańskich zabytków. Są tu też osiedla domków jednorodzinnych i blokowisko. W południowo-zachodniej części miasta są tereny przemysłowe. Ogólnie cała zabudowa miasta jest zwarta.
Gospodarka Najważniejszymi częściami strzeleńskiej gospodarki są handel i usługi. Są tu salon maszyn rolniczych i wyspecjalizowane sklepy. Znajdują się też tutaj markety wielkopowierzchniowe. Duże znaczenie ma też tradycyjny handel. Sklepiki zlokalizowane są w zabytkowych kamieniczkach, targowiskach i przeznaczonych do tego celu pawilonach. Przemysł zlokalizowany jest pod miastem i na jego obrzeżach. Do największych zakładów można zaliczyć fabrykę firmy Sanplast, która produkuje m.in. wanny i kabiny prysznicowe. Duże znaczenie w rozwoju miasta ma bliskość dróg o znaczeniu krajowym, które krzyżują się w Strzelnie.
Transport Przez miasto przebiegają drogi krajowe i wojewódzkie: Ostróda – Toruń – Inowrocław – Strzelno – Gniezno – Jarocin – Krotoszyn – Trzebnica Bobolice – Bydgoszcz – Inowrocław – Strzelno – Konin – Kalisz – Ostrów Wielkopolski – Oleśnica Strzelno – Włocławek – Płock – Wyszków – Drohiczyn – Siemiatycze – droga wojewódzka nr 255 Strzelno – Pakość
Tyle samo dróg krajowych przechodzi np. przez Poznań, co świadczy o ważności Strzelna jako węzła komunikacyjnego.
Przez Strzelno przebiega nieczynna linia kolejowa łącząca Inowrocław i Mogilno.
Linia 231 231 Inowrocław Rąbinek – Mogilno
Do Strzelna można dojechać autobusem. Linie autobusowe obsługuje kilku przewoźników z całego kraju. Istnieją bezpośrednie połączenia m.in. z Wrocławiem, Bydgoszczą, Toruniem, Włocławkiem.
Edukacja Przedszkola Przedszkole Miejskie nr 1 w Strzelnie (ZSP) Przedszkole Miejskie nr 2 "Kolorowa Łąka" w Strzelnie (ZSP) Szkoły podstawowe Szkoła Podstawowa im. A.A. Michelsona w Strzelnie Zespół Szkolno-Przedszkolny im. Jana Dałkowskiego w Strzelnie Szkoły ponadpodstawowe Zespół Szkół w Strzelnie (liceum ogólnokształcące, technikum, szkoła branżowa)
Bezpieczeństwo O bezpieczeństwo w Strzelnie dbają następujące instytucje zlokalizowane na terenie miasta: Rodzaj Służby Służba Jednostki Adres Ratownicza Ochotnicza Straż Pożarna Jednostka Operacyjno-Techniczna (KSRG) Strzelno ul. Sportowa Ratownicza Pogotowie Ratunkowe Stacja Pogotowia Ratunkowego ul. Powstania Wielkopolskiego Porządkowa Policja Komisariat Policji ul. Cieślewicza
Przynależność administracyjna + Historyczna przynależność polityczno-administracyjna Strzelna Okres Państwo Zwierzchność Jednostka administracyjna 1887-1919 Królestwo Prus Prowincja poznańska, powiat strzelneński 1919-1932 Rzeczpospolita Polska województwo poznańskie, powiat strzelneński 1932-1939 Rzeczpospolita Polska województwo poznańskie, powiat mogileński 1939-1945 okupacja niemiecka/III Rzesza Kraj Warty, Rejencja mogileńska 1939-1945 20px Polskie Państwo Podziemne Okręg Poznań AK, Samodzielny Obwód Mogilno AK 1945-1950 Rzeczpospolita Polska województwo poznańskie, powiat mogileński 1950-1952 województwo bydgoskie, powiat mogileński 1950-1975 Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo bydgoskie, powiat mogileński 1975-1989 województwo bydgoskie, rejon inowrocławski 1989-1998 Rzeczpospolita Polska od 1999 województwo kujawsko-pomorskie, powiat mogileński, gmina Strzelno
Wspólnoty wyznaniowe Kościół rzymskokatolicki (dekanat strzeliński w archidiecezji gnieźnieńskiej): Parafia Świętej Trójcy w Strzelnie Świadkowie Jehowy: zbór (Sala Królestwa)
Sport thumb|Strzelno, pomnik św. Wojciecha W mieście są hala widowiskowo-sportowa i stadion. Są tu boisko „Orlik 2012” i obiekty sportowe dostępne do użytku dla mieszkańców. Działają następujące kluby sportowe: MLKS Kujawianka Strzelno – piłka nożna UKS Alfa 99 Strzelno – piłka ręczna Mata Strzelno – piłka ręczna
Zobacz też gmina Strzelno-Południe gmina Strzelno-Północ cmentarz żydowski w Strzelnie Trii
Przypisy
Linki zewnętrzne strona Strzelna
Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIII wieku Kategoria:Miasta w województwie kujawsko-pomorskim