mały|Flaga Związku Strzelców Litewskich Związek Strzelców Litewskich, Szaulisi (lit. Lietuvos Šaulių Sąjunga) – litewska organizacja paramilitarna założona w 1919 i reaktywowana w 1989 roku.
Działalność Strzelców Litewskich obejmuje wszelkie dziedziny życia: wojskową, wychowania fizycznego, edukacji kulturalnej itp. Strzelcy dbają o miejsca pamięci historycznej, organizują uroczystości rocznicowe oraz prowadzą działania popularyzujące w społeczeństwie litewskim postawy patriotyczne oraz proobronne.
Organizacja nadaje własne odznaczenia: Gwiazdę Szaulisów i Medal Gwiazdy Szaulisów.
Historia Związek Strzelców Litewskich definiuje się jako ochotnicza organizacja samoobrony cywilnej, wzmacniająca siły obronne kraju, krzewiąca patriotyzm i tożsamość narodową, wspierająca rozwój działań edukacyjnych na rzecz obrony państwa, wspomagająca policję, obronę cywilną i instytucje systemu ratownictwa. Obecnie Związek kontynuuje działalność organizacji działającej w międzywojennej Litwie do 1940 roku.
27 czerwca 1919 roku został założony pierwszy oddział w Kownie. Ta data jest uznawana za datę założenia Związku. Charakter organizacji, jej cele i podstawy określił inicjator Związku oraz przyszły przywódca Vladas Putvinskis.
W czerwcu 1920 roku rozpoczęto wydawanie oficjalnej gazety Związku (Trąbka). Pierwszym redaktorem był Matas Šalčius, nieco później Juozas Tumas-Vaižgantas, Adolfas Klifas i inni. Z gazetą współpracowało wielu znanych poetów, pisarzy, malarzy, przedstawicieli prawa, naukowców, działaczy społecznych okresu międzywojennego.
W latach 1935–1936 Związek Strzelecki został zreorganizowany – organizację podporządkowano Naczelnemu Dowódcy Litewskich Sił Zbrojnych. Zniesiono dualistyczne kierownictwo organizacji: dotychczas na jej czele stał przewodniczący Zarządu Centralnego wybierany przez Strzelców oraz szef Związku Strzeleckiego mianowany przez Ministerstwo Obrony. Zamiast tych stanowisk ustalono, że na czele Związku stanie dowódca mianowany przez Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych. Strzelcy zostali ostatecznie włączeni do systemu obrony narodowej, a dowódcy powiatowych komendantów wojskowych zostali dowódcami drużyn.
Związek Strzelców Litewskich aktywnie działał poprzez organizację zajęć strażackich i sportowych, ale co najważniejsze, starał się jednoczyć jak najszersze masy społeczeństwa litewskiego.
Tuż przed rozwiązaniem organizacji przez władze sowieckie 11 lipca 1940 roku Związek Strzelecki gromadził 88 tys. członków i współpracowników. Do 22 czerwca 1941 roku blisko 80% członków departamentów, centrali i zarządu zostało uwięzionych lub zesłanych w głąb ZSRR. W latach 1940–1953 strzelcy brali aktywny udział w działaniach litewskiego ruchu oporu walczącego z okupantami niemieckimi i sowieckimi. Jednocześnie w czasie II wojny światowej z jej szeregów rekrutowała się także litewska kolaborancka formacja policyjna Ypatingasis būrys, odpowiedzialna za masowe zbrodnie na ludności żydowskiej i polskiej na Wileńszczyźnie.
Byli strzelcy i patriotyczni amerykańscy Litwini ogłosili przywrócenie Litewskiego Związku Strzeleckiego 7 marca 1954 roku w Chicago.
W okresie odradzania się państwowości litewskiej 1 czerwca 1989 roku podczas wiecu w Kownie zostało oficjalnie ogłoszone przywrócenie Związku Strzeleckiego. 20 września 1989 roku członkowie grupy inicjatorskiej odrodzenia Związku złożyli pierwszą przysięgę przy grobie założyciela i ideologa Vladasa Putvinskisa Strzelców w Kielmach. Ten dzień jest uważany za datę przywrócenia Związku Strzelców Litewskich.
mały|Członkowie organizacji współcześnie mały|Strzelcy w 2017 roku 15 lutego 1990 roku odbyła się konferencja dotycząca odtwarzania struktur Związku. W lipcu wznowiono wydanie gazety „Trimitas”, która znów została oficjalnym miesięcznikiem strzelców.
W znaczącym dla Litwy 1991 roku Strzelcy byli już zorganizowaną strukturą i aktywnie uczestniczyli w ochronie parlamentu i innych obiektów państwowych. Podczas obrony obiektów państwowych przed wojskami sowieckimi zginęli strzelcy: I. Šimulionis, D. Gerbutavičius i G. Žagunis. Strzelcy mieli swój udział również w operacji wycofywania oddziałów okupacyjnych z kraju.
2 lipca 1997 roku przyjęto Ustawę Republiki Litewskiej w sprawie Strzelców. W roku 1998 rozpoczęto reorganizację Związku w celu włączenia strzelców do systemu obronnego kraju.
Utworzono dziesięć powiatowych zespołów strzeleckich. 11 maja 1999 roku w Sejmie przyjęto Ustawę o zmianie Ustawy o Związku Strzeleckim, a 31 grudnia tego samego roku rząd zatwierdził Uchwałę „w sprawie procedury nabywania, rejestracji, przechowywania, wydawania, księgowania i użytkowania broni palnej i amunicji strzelców”. 12 stycznia 2000 roku zatwierdzono Statut Związku Strzeleckiego, a 14 lutego organizacja została ostatecznie zarejestrowana w Ministerstwie Sprawiedliwości.
thumb|Kwatera główna Związku Strzelców Litewskich w Kownie mały|Strzelcy podczas ćwiczeń Związek pełnił funkcje pomocnicze wobec organów państwa w czasie pandemii COVID-19 i kryzysu migracyjnego na granicy z Białorusią.
W 2024 roku utworzono z założenia wielonarodowościową Kompanię im. gen. Tadeusza Kościuszki w rejonie wileńskim.
Do obecnych zadań Związku należą: umacnianie niepodległości państwa litewskiego, przygotowanie zbrojnej samoobrony obywateli i obrony kraju, powszechnego oporu w razie okupacji, pomoc armii w przygotowaniu rezerwy wojskowej, pomoc policji w utrzymywaniu porządku publicznego, zwalczanie przestępczości i ochrona granic, wspieranie obrony cywilnej i ratownictwa, kształtowanie postaw obywatelskich, zaufania do państwa, poszanowania Konstytucji Republiki Litewskiej oraz pielęgnowanie narodowej kultury litewskiej. Strzelcy dzielą się na oddziały młodych strzelców (od 12 do 18 lat) i regularne oddziały (powyżej 18 lat). W 2025 roku związek liczył prawie 17 000 członków. W 2024 roku litewskie Ministerstwo Obrony przekazało związkowi na jego działalność 13,6 miliona euro. Obecnie organizacja podporządkowana jest Ministerstwu Obrony – minister powołuje i odwołuje dowódcę związku. Proponowane jest podporządkowanie związku rządowi – plany zakładają wzrost liczby członków związku do 50 000 w 2030 roku.
Organem prasowym związku wciąż pozostaje gazeta „Trimitas”.
Dekalog Strzelca Broń niepodległości Litwy i ziemi litewskiej Świeć przykładem Wzmacniaj swoją wolę i ciało Bądź zdyscyplinowany i uprzejmy Szanuj swoją broń Bądź uczciwy i sprawiedliwy Dotrzymuj słowa Bądź czujny Chroń własność państwową Ceń imię Strzelca i honor Litwy
Przypisy
Linki zewnętrzne Związek Strzelców Litewskich
Kategoria:Organizacje młodzieżowe Kategoria:Organizacje paramilitarne Kategoria:Organizacje non-profit Kategoria:Wojsko litewskie (1918–1940) Kategoria:Litwa podczas II wojny światowej Kategoria:Nacjonalizm litewski