Historia informatyki w Polsce – rozpoczęła się po zakończeniu II wojny światowej – uruchomiono pierwsze analogowe, a następnie cyfrowe maszyny liczące. Początkowo rozwój informatyki obejmował głównie projektowanie i produkcję komputerów do zastosowań gospodarczych i wojskowych. Budową komputerów zajmowały się głównie instytucje i fabryki działające w Warszawie i we Wrocławiu. W latach 70. rozpoczęto tworzenie minikomputerów, a w latach 80. komputerów osobistych. Po przemianach gospodarczych w 1989 roku coraz większy udział w rozwoju informatyki miały polskie i zagraniczne przedsiębiorstwa komputerowe. W 1991 roku Polska została podłączona do ogólnoświatowej sieci komputerowej Internet.
Początki mały|Analizator Równań Różniczkowych (ARR) Pierwszym polskim konstruktorem maszyn liczących był zegarmistrz Abraham Stern, który w 1810 roku stworzył kilka maszyn, wykonujących podstawowe działania arytmetyczne. W 1917 roku logik Jan Łukasiewicz wprowadził beznawiasowy system wyrażeń (tzw. polski zapis), stosowany w kalkulatorach.
23 grudnia 1948 roku w siedzibie Fizyki Doświadczalnej przy ul. Hożej w Warszawie odbyło się spotkanie zorganizowane przez topologa i dyrektora Państwowego Instytutu Matematycznego (PIM) Kazimierza Kuratowskiego. Kuratowski opowiedział o widzianych przez niego elektronicznych maszynach liczących, zbudowanych przez Amerykanów, po czym wyraził wolę zbudowania takiego urządzenia w Polsce. Podczas spotkania zapadła dyskusja o utworzeniu Grupy Aparatów Matematycznych (GAM), działającej w ramach PIM. GAM miało za zadanie zbudowanie pierwszej polskiej maszyny liczącej, wzorowanej na amerykańskim komputerze ENIAC. Budowa maszyny była ograniczona przez brak właściwego sprzętu i materiału oraz brak wykwalifikowanych naukowców i inżynierów (którzy zostali zamordowani podczas II wojny światowej lub wyemigrowali do państw zachodnich). W GAM pracowali m.in.: , Leon Łukaszewicz i Romuald Marczyński. Bochenek pracował nad Analizatorem Równań Algebraicznych Liniowych, Łukaszewicz nad Analizatorem Równań Różniczkowych, a Marczyński nad Elektroniczną Maszyną Automatycznie Liczącą (EMAL). W następnych latach GAM zatrudniało kolejnych pracowników naukowych. Budową maszyn liczących od początku interesowało się Ludowe Wojsko Polskie oraz Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego. Według relacji Janusza Groszkowskiego kilkuosobowy zespół tworzący Grupę Aparatów Matematycznych powstał u boku marszałka Michała Roli-Żymierskiego.
Pierwszym urządzeniem skonstruowanym przez GAM była ultradźwiękowa pamięć rtęciowa zbudowana w latach 1952–1953 przez Romualda Marczyńskiego i Henryka Furmana. Konstruowany w latach 1953–1955 EMAL okazał się urządzeniem zawodnym, przez co nigdy nie został uruchomiony w całości. Awaryjność EMAL-u wynikała ze słabej jakości komponentów oraz braku odporności na często występujące wówczas przerwy w dostawie prądu. W 1956 roku pracę nad zbudowaniem pierwszej maszyny cyfrowej przejął Leon Łukaszewicz. Dzięki jego staraniom udało się zbudować analogowy Analizator Równań Różniczkowych. Składające się z 400 lamp elektronowych urządzenie było w stanie rozwiązywać układy równań z dokładnością do ułamków procentu. Maszyna była wykorzystywana do projektowania turbin i samolotów.
Około 1956 roku zespół z Państwowego Instytutu Matematycznego przeniósł się do nowo powstałego Zakładu Aparatów Matematycznych (ZAM) Państwowej Akademii Nauk.
mały|XYZ mały|AKAT-1 Jesienią 1958 roku na bazie architektury amerykańskiego komputera IBM 701 oraz radzieckich BESM-6 i M-20 GAM zbudował pierwszą polską maszynę cyfrową XYZ, wykonującą średnio 800 operacji na sekundę. Komputer został zbudowany przez zespół kierowany przez Leona Łukaszewicza w składzie: Jerzy Fiett, Wojciech Jaworski, Stanisław Majerski, Zdzisław Pawlak, Zygmunt Sawicki. W ZAM powstał makroasembler SAS (System Adresów Symbolicznych) oraz (w zależności od źródeł: w latach 1958–1960 lub 1961 roku) kompilator języka algorytmicznego SAKO (System Automatycznego Kodowania), nazywany „polskim Fortranem”. XYZ oddano do regularnej eksploatacji w Biurze Obliczeń i Programów, jednostce podlegającej ZAM. W 1960 roku programista, a później popularyzator nauki, Bogdan Miś napisał dla XYZ kółko i krzyżyk. Była to pierwsza polska gra komputerowa. Ponadto pod koniec lat 50. powstała maszyna EMAL-2, używana m.in. do łamania szyfrów wywiadów zagranicznych.
W 1959 roku Jacek Karpiński skonstruował AKAT-1, będący pierwszym na świecie tranzystorowym analizatorem równań różniczkowych.
Lata 60.–80. XX wieku mały|ZAM-2 mały|ZAM-41 Pod koniec lat 50. władze komunistyczne zainteresowały się wykorzystaniem maszyn cyfrowych w gospodarce. W 1959 roku powołano Zakład Produkcji Doświadczalnej Maszyn Matematycznych, którego pierwszym zadaniem było przygotowanie konstrukcji XYZ do produkcji seryjnej. W latach 1961–1963 wyprodukowano serię maszyn ZAM (ZAM-2, wykonujący 1000 dodawań i 300 mnożeń na sekundę, ZAM-21 wykonujący 30 tys. dodawań na sekundę, ZAM-41 służący głównie do przetwarzania danych). Wyprodukowano po kilkanaście maszyn każdego rodzaju, kilka z nich przeznaczono na eksport (m.in. do Niemieckiej Republiki Demokratycznej). W 1962 roku ZAM stało się samodzielną placówką PAN. Na początku lat 60. w warszawskiej fabryce półprzewodników Tewa rozpoczęto produkcję diod i tranzystorów germanowych. Fabryka planowała również rozpoczęcie produkcji diod i tranzystorów krzemowych.
W latach 60. powstała seria maszyn do obliczeń inżynierskich GEO, uważanych za pierwsze pełnoprawne komputery wyprodukowane w Polsce. Model GEO-20 miał wieloprocesowy system operacyjny, kilka odmian asemblera oraz translator Fortran. W 1960 roku na Politechnice Warszawskiej rozpoczęto tworzenie Uniwersalnej Maszyny Cyfrowej. Prototypowe UMC-1 okazało się udanym urządzeniem, przez co wkrótce rozpoczęto produkcję seryjną jego udoskonalonej wersji (pod nazwą UMC-10) we Wrocławskich Zakładach Elektronicznych „Elwro”. Łącznie w latach 1962–1964 wyprodukowano 25 maszyn cyfrowych UMC-1.
Utworzone w 1959 roku Wrocławskie Zakłady Elektroniczne „Elwro” (początkowo noszące nazwę Wrocławskie Zakłady Elektroniczne T-21) odpowiadały za produkcję maszyn matematycznych. Wkrótce Wrocław stał się znaczącym centrum informatyki w Polsce.
W latach 60. rozpoczęto również produkcję komputerów ANOPS, wykorzystywanych głównie w ośrodkach medycznych. ANOPS był również pierwszym polskim komputerem sprzedawanych na rynki zachodnie. Obok maszyn wyprodukowanych w Polsce instytucje naukowe kupowały maszyny sprowadzane z zagranicy, głównie z innych państw bloku wschodniego. W 1964 roku w Wojskowej Akademii Technicznej (WAT) skonstruowano komputer ELWAT. Innym komputerem skonstruowanym w WAT był cyfrowy analizator różnicowy JAGA 63.
W 1960 roku w Polsce pracowało ok. 120 maszyn cyfrowych, z czego ok. dziesięć było stosowanych w gospodarce krajowej. W 1964 roku powstał urząd Pełnomocnika Rządu do spraw Elektronicznej Techniki Obliczeniowej (PRETO; odpowiedzialny za wykorzystanie komputerów w realizacji planów gospodarczych) oraz podlegające Ministrowi Przemysłu Ciężkiego Zjednoczenie Przemysłu Automatyki i Aparatury Pomiarowej „Mera”. Zjednoczenie zrzeszało zakłady produkujące nośniki pamięci, drukarki, czytniki i inne urządzenia wykorzystywane do budowy komputerów. Zgodnie z decyzją Rady Ministrów komputery miały być używane np. do opracowywania rozkładów jazdy, uszczelnienia płatności abonamentu radiowo-telewizyjnego, synchronizacji planów dostaw i sprzedaży. Komputery miały znaleźć swoje zastosowane w Głównym Urzędzie Statystycznym i Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. W 1971 roku PRETO zostało rozwiązane. Jego obowiązki przejęło Krajowe Biuro Informatyki.
W 1968 roku w Zakopanem odbyło się I Ogólnokrajowe Sympozjum „Naukowe Problemy Maszyn Matematycznych”. Podczas Sympozjum na wniosek Romualda Marczyńskiego naukę o komputerach zaczęto nazywać informatyką. Nazwa wzorowana na francuskim informatique stopniowo wypierała nazwę „elektroniczna technika obliczeniowa”, będąca dosłownym tłumaczeniem rosyjskiego terminu „электронная вычислительная техника”.
Poziom komputeryzacji Polski w latach 60. odstawał zarówno wobec państw OECD jak i niektórych państw RWPG. W 1965 roku w Polsce pracowało 76 komputerów (dla porównania w Belgii 359, we Francji 1610, w Republice Federalnej Niemiec 2280). Pod koniec 1968 roku liczba komputerów w Polsce wyniosła 141 (według innego źródła liczba komputerów w Polsce w 1965 roku wynosiła 60, do 1970 wzrosła do 170. Dla porównania w 1970 roku w Niemieckiej Republice Demokratycznej pracowało 360 komputerów, a w Czechosłowacji 300). Nie udało się zrealizować w pełni celów w zakresie produkcji półprzewodników, założonych w planie pięcioletnim 1961–1965. W 1965 roku Polska produkowała 0,22 elementu półprzewodnikowego na mieszkańca (w tym samym czasie wartość dla Czechosłowacji wyniosła 0,88, dla Niemieckiej Republiki Demokratycznej 2,0, a dla Japonii 5,0). W planie pięcioletnim 1966–1970 zaznaczono, że wykonanie zadania dla przemysłu półprzewodnikowego będzie możliwe wyłącznie poprzez uzyskanie licencji i import urządzeń i aparatury do produkcji półprzewodników. W 1965 roku udział Polski w światowym rynku komputerowym wynosił 1,5 promila, do 1970 roku spadł do 1,3. Opóźnienie rozwoju informatyki w Polsce w 1970 roku wynosiło około 4 lata w stosunku do Czechosłowacji i Niemieckiej Republiki Demokratycznej, 8 dla większości państw zachodnich oraz 14 dla Stanów Zjednoczonych. Aby nadrobić dystans, w 1970 opracowano Program rozwoju informatyki na lata 1971–1975. Zakładał on zwiększenie produkcji sprzętu komputerowego i szkoleń z zakresu informatyki oraz uruchomienie pilotowych systemów zastosowań informatyki.
W okresie PRL wszelkie informacje dotyczące informatyzacji oraz komputerów podlegały cenzurze. W 1974 roku Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk w zaleceniach dla cenzorów wydał instrukcje na ten temat. W swojej książce o cenzurze w PRL Tomasz Strzyżewski publikuje treść tajnego dokumentu przeznaczonego dla cenzury: W opracowaniach, notatkach itd. nt. przemysłu elektronicznego w Polsce nie należy dopuszczać do publikowania: a) materiałów krytykujących program rozwoju elektroniki i sugerujących oparcie tego programu nie o współpracę z ZSRR, a z krajami kapitalistycznymi. b) wiadomości zawierających szczegółowe dane technologiczne (nie dotyczy danych katalogowych) – mikrokomputerów IV generacji, – materiałów elementów półprzewodnikowych, – elektroniki kwantowej (lasery, masery)… c) informacji o imporcie elementów stosowanych w mikrokomputerach…
Współpraca z ZSRR mały|R-32 5 marca 1947 roku pomiędzy Polską Ludową a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) zawarto porozumienie o współpracy naukowo-technicznej. Umowa obejmowała współpracę w ramach przemysłu wydobywczego, energetycznego, metalurgicznego i maszynowego. Pod koniec lat 50. współpraca została rozszerzona o przemysł komputerowy. W ramach umowy do 1965 roku Polska otrzymała od ZSRR ok. 5,3 tys. kompletów dokumentacji. ZSRR otrzymało ok. 2,5 tys. kompletów dokumentacji oraz przyjęło do sektora przemysłowego 6,8 tys. specjalistów z Polski.
W 1967 roku na forum Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej zapadła decyzja o wprowadzeniu Jednolitego Systemu Elektronicznych Maszyn Cyfrowych (systemu RIAD) w przemysłach komputerowych państw należących do organizacji. Pracę nad wprowadzeniem tego systemu rozpoczęto w 1968 toku. Polska przystąpiła do programu rok później. Wdrażanie systemu RIAD, polegające na integracji polskiego przemysłu elektronicznego z programem rozwoju komputerów w RWPG, rozpoczęto w 1971 roku. Podczas produkcji komputerów w systemie RIAD wykorzystywano architekturę logiczną i system operacyjny IBM 360. W ramach tego systemu w Polsce produkowano komputery R-32 i R-34. Program realizowano do 1975 roku.
Komputery Odra mały|Odra 1001