thumb|Świetlik wyprężony thumb|Świetlik maleńki Świetlik (Euphrasia L.) – rodzaj roślin z rodziny zarazowatych. Obejmuje ok. 210–350 gatunków. Duża różnica w liczbie gatunków wynika stąd, że w obrębie rodzaju wyróżniane są (lub nie) liczne mikrogatunki. Rodzaj jest szeroko rozprzestrzeniony strefach umiarkowanych, zwłaszcza półkuli północnej, poza tym na obszarach górskich w strefie międzyzwrotnikowej. W Polsce występuje 12 gatunków.

Rośliny te są półpasożytami traw. U wielu regularnie dochodzi do samozapłodnienia. Świetlik łąkowy wykorzystywany jest (był zwłaszcza dawniej) do leczenia chorób oczu.

Rozmieszczenie geograficzne thumb|Świetlik wątły Rodzaj jest szeroko rozprzestrzeniony na wszystkich kontynentach w strefie umiarkowanej półkuli północnej, zwłaszcza w strefie chłodnej. Występuje w całej Europie (gdzie rośnie 46 gatunków) i Azji (z wyjątkiem Półwyspu Arabskiego i Półwyspu Indochińskiego oraz południowo-wschodnich Chin), ale ma przedstawicieli na wyspach Archipelagu Malajskiego. Występuje w północno-zachodniej Afryce. W Ameryce Północnej rośliny te rosną w Kanadzie i północnej części Stanów Zjednoczonych. Na półkuli południowej rodzaj obecny jest na Nowej Gwinei, w Australii, Nowej Zelandii oraz w Ameryce Południowej wzdłuż Andów od Peru po południowe Chile i Falklandy.

Gatunki flory Polski Pierwsza nazwa naukowa według listy krajowej, druga – obowiązująca według bazy taksonomicznej The Plants of the World (jeśli jest inna) świetlik bezostny Euphrasia exaristata Smejkal świetlik błękitny Euphrasia coerulea Hoppe & Fürnr. ≡ Euphrasia nemorosa subsp. coerulea (Tausch) Hartl świetlik gajowy Euphrasia nemorosa (Pers.) Wallr. świetlik karkonoski Euphrasia corcontica (Smejkal) Smejkal & M.Dvoráková świetlik krótkogruczołkowy, ś. wiosenny Euphrasia brevipila Wettst. ≡ Euphrasia × vernalis List świetlik łąkowy Euphrasia rostkoviana Hayne ≡ Euphrasia officinalis subsp. pratensis Fr. świetlik maleńki, ś. tatrzański Euphrasia minima Jacq. świetlik nadobny Euphrasia picta Wimm. świetlik salzburski Euphrasia salisburgensis Funck ex Hoppe świetlik wątły Euphrasia micrantha Rchb. świetlik wyprężony Euphrasia stricta D. Wolff ex J. F. Lehm świetlik zwarty Euphrasia curta (Fr.) Wettst. ≡ Euphrasia micrantha Rchb.

Morfologia Pokrój Rośliny zielne, zarówno jednoroczne (w Polsce tylko takie), jak i wieloletnie, w tym z drewniejącą nasadą łodygi. Łodyga wyprostowana. Pędy nagie lub owłosione, włoski proste lub gruczołowate. Liście Ulistnienie naprzeciwległe, przy czym w górze liście bywają nieco przesunięte względem siebie. Dolne liście zwykle są mniejsze, a górne większe, przy czym w obrębie kwiatostanu przechodzą w podobne przysadki (z reguły większe od liści, na brzegach zgrubiałe). Blaszki są pojedyncze, ząbkowane, dłoniasto użyłkowane. Kwiaty Zebrane są na szczycie łodygi kłosowaty lub groniasty kwiatostan wyrastając pojedynczo w kątach przysadek. Kielich jest rurkowaty do dzwonkowatego, zakończony jest 4 łatkami tworzącymi dwie boczne wargi. Korona jest grzbiecista i dwuwargowa, w dole rurkowata, rozszerzająca się ku górze. Górna warga jest hełmiasta, na szczycie rozcięta na dwie łatki. Dolna warga ma podzielona jest na trzy łatki, z których środkowa jest większa od bocznych. Pręciki są dwusilne, z główkami pylników zbliżonymi do siebie pod wargą górną, zakończonymi dzióbkiem. Zalążnia jest jajowata i owłosiona, szyjka słupka nitkowata i długa, także z nitkowatym znamieniem, pojedynczym lub rozwidlonym. Owoce Spłaszczone, klinowate torebki otoczone trwałym kielichem, otwierające się na szczycie. Zawierają liczne, drobne nasiona o podługowatym kształcie, prążkowane.

Systematyka thumb|Świetlik salzburski thumb|Świetlik nadobny Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Rodzaj z rodziny zarazowatych Orobanchaceae, w której obrębie zaliczany jest do plemienia Rhinantheae. W obrębie plemienia blisko spokrewniony z rodzajem zagorzałek Odontites.

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999) Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Lamianae Takht., rząd jasnotowce (Lamiales Bromhead), rodzina zarazowate (Orobanchaceae Vent.), podrodzina Euphrasioideae (D. Don) Leurss., plemię Euphrasieae D. Don, podplemię Euphrasinae Dumort., rodzaj świetlik (Euphrasia L.).

Wykaz gatunków

Przypisy

Kategoria:Zarazowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza