Grodziszczko – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Duszniki.

Nazwa Wieś istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis pierwotnej nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1389 kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Grodziczko, Grodzko”, 1391 „Grodzisco”, 1394 „Grodziska, Grodziczszko”, 1395 „Grodziska”, 1396 „Grodziszko”, 1397 „Parvo Grodziskko”, 1398 „Grodzisczco, Grodzisko”, 1424 „Grodziszczko”, 1432 „Grodzyczsko”, 1432 „Grodzysczsko”, 1440 „Grodzyschczko”, 1493 „Grodzyschko”, 1580 „Grodzisko”.

Nazwa pochodzi od nazwy gród określającą prehistoryczną lub średniowieczną osadę obronną.

Historia Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską. Początkowo była własnością szlachecką należącą do Grodziskich lub Grodzickich herbu Ogończyk, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Wieś była ich gniazdem rodowym, a później także należała do Niegolewskich, Kuślińskich oraz Polickich. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1450 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1510 leżała w parafii Nieproszewo (obecnie Niepruszewo) .

Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. W wyniku badań archeologicznych na wzgórzu, które znajduje się w odległości kilometra na wschód od Grodziszczka, 0,7 km na północny zachód od wsi Brzoza, przy wschodniej stronie drogi z Brzozy do Grzebieniska odkryto grodzisko wklęsłe o nieustalonej chronologii.

Pierwszym odnotowanym właścicielem wsi był w 1389 Trzebiesław z Grodziszczka. W 1391 odnotowamo Smołę z Grodziszczka oraz Michała Grella z Grella z Grodziszczka, którzy byli świadkami. W latach 1394-1399 właścicielem we wsi był noszący odmiejscowe nazwisko Mścigniew z Grodziszczka, zwany Grodzickim lub Grodziskim. W latach 1389-1403 notowany także z Brodziszewa, gdzie miał swoją majętność. W 1394 toczył on proces sądowy ze Szczepanem Skórą z Gaju Wielkiego koło Buku o 4 woły, pług oraz konia o wartości 8 grzywien. W1396 wraz z żoną Wincencją z Brodziszewa był posiadaczem zastawnym Grodziszczka. W 1397 i 1398 wraz z żoną zapowiedział wieś przed sądem ziemskim. W 1398 odparł roszczenia pani Brzeskiej z Brzozy koło Buku do 20 grzywien i z powodu służebnika zwanego Owczarzem. W 1398 był w sporze ze Szczepanem Skórą z Gaju Wielkiego koło Buku, który dowodzi, że jego „kmieć nie uczynił gwałtu we Mścigniewowej wsi, ani kogo ranił”. W 1399 Mścigniew Grodzicki toczył proces z synem Piotra z Połajewa Janem Dziurką z Połajewa, a potem z Gnuszyna, o konia wartości 3 grzywien i 2 groszy.

W 1395 sąd zawyrokował, że Prędota Wierzejski może pozwać dziedziców ze wsi Grodziszczko. W 1396 Formoszka z synami i pozostałymi dziećmi pozwana została przez Prędotę z Wierzei uznając dług na jego rzecz, lecz nie mając czym go zapłacić, twierdziła, że należność winni uregulować Mścigniew z żoną, jako posiadacze zastawni Grodziszczka.

W latach 1407-1440 jako właściciel we wsi notowany był Gniewomir z Grodziszczka. W 1418 toczył on proces z Janem kmieciem z Wilkowa koło Buku o 10 grzywien. W latach 1420 i 1434 odnotowany bez przydomka jako brat Jana Tarnki. W 1424 bracia Gniewomir, Jan Tarnka oraz Paweł z Pietrska dziedzice Grodziszczka toczyli proces o dziedzinę Otusz. Jadwiga żona Wojciecha Srama z Otusza miała na następnym terminie okazać dokument przeniesienia własności w formie listu wiennego. Natomiast w sporze o 72 grzywny Wojciech Sram z Otusza zastawił za 70 grzywien wspomnianym braciom, swym poręczycielom, a także trzy łany w Otuszu, jakie dzierżył Sędziwój, dopóki im nie zapłaci. Jadwiga żona Wojciecha zgodziła się na to, że nie ma im szkodzić, a sama ma posiadać dwa łany w Otuszu w sumie 40 grzywien groszy praskich tytułem swego posagu. W 1434 bracia Gniewomir Grodziski oraz Jan Tarnka toczyli proces z Mikołajem z Tomic o czynsz. W 1434 natomiast jako poręczyciele Jana niegdyś z Iwna koło Kostrzyna, pozwani zostali przez Mikołaja Tomickiego o szkody.

W latach 1469-1477 notowany był dziedzic wsi Piotr Grodzicki zwany Oprzałka. W 1477 sprzedał on Wawrzyńcowi Niegolewskiemu część Grodziszczka za 200 grzywien, a w 1478 wraz z żoną Sądochną oraz córką Barbarą zeznał, że Wojciech z Grodziszczka zaspokoił ich roszczenia w wysokości 9 grzywien. W latach 1476-1479 właścicielem we wsi był Wojciech Grodzicki. W 1476 zapisał swojej żonie Jadwidze Słopanowskiej po 100 grzywien posagu oraz wiana na dwóch częściach części dóbr dziedzicznych w Grodziszczku oraz na dwóch częściach swych dóbr ojczystych w Grodziszczku. W 1478 kupił on od Michała Konińskiego z Konina pod Lwówkiem połowę Krzestkowic (obecnie Krzeszkowice) za 300 grzywien szer. półgroszy. W 1479 Wojciech Grodzicki z Krzestkowic sprzedał Andrzejowi Sarbskiemu z Sarbi koło Buku 1/3 Grodziszczka za 200 grzywien. W 1480 Wojciech Grodzicki był dziedzicem Krzestkowic i zakupił od Jakuba z Buszewa część Krzestkowic za 150 grzywien. W 1495 Wojciech został wspomniany jako zmarły, a majętności odziedziczyła wdowa po nim Jadwiga Słopanowska.

W latach 1479-1481 jako właściciel we wsi odnotowany został Andrzej Sarbski noszący odmiejscowe nazwisko od wsi Sarbia. W 1479 tenże ze wsi Sarb oraz Grodziszczko zeznał, że miał 20 grzywien szer. półgroszy długu na rzecz Wojciecha z Krzestkowic. Miał też sprawy sądowe z Gerwardem Piekarskim. W 1481 Andrzej Sarbski sprzedał Wawrzyńcowi Niegolewskiemu 1/3 Grodziszczka wraz z wiatrakiem za 150 grzywien.

W latach 1493-1504 jako właściciel we wsi odnotowany został Wojciech Niegolewski noszący odmiejscowe nazwisko od Niegolewa. W 1493 wraz z braćmi niedzielnymi Janem i Jerzym z Niegolewa sprzedali Wincentemu Kuślińskiemu niegdyś ze Strzeżmina (obecnie Strzyżmin) części w Grodziszczku za 100 kóp groszy tytułem posagu ich siostry Elżbiety a żony Wincentego. W 1495 Wojciech Niegolewski sprzedał szwagrowi Wincentemu Kuślińskiemu części Grodziszczka za 100 kóp z zastrzeżeniem prawa wykupu. W 1495 Wojciech zapisał swojej żonie Annie córce Grzegorza Romiejewskiego (ze wsi Romiejki Małe w powiecie pyzdrskim, obecnie Rumiejki Szlacheckie) po 80 grzywien posagu oraz wiana na połowie części dziedzicznej jakie z podziałów majątkowych z braćmi Jerzym i Janem miał w Niegolewie, Wilkowie i Grodziszczku. W 1504 Wojciech Niegolewski sprzedał Łukaszowi Polickiemu noszącemu odmiejscowe nazwisko od Policka koło Międzyrzecza dwie części w Grodziszczku za 200 grzywien.

W latach 1495-1496 jako właściciel we wsi odnotowany został Wincenty Kuśliński. W 1496 części Grodziszczka nabyte w 1495 od Wincentego Niegolewskiego sprzedał Dorocie Chraplewskiej żonie Mikołaja Chraplewskiego za 100 kóp z zastrzeżeniem prawa wykupu.

Średniowieczne źródła odnotowały również wśród mieszkańców wsi przedstawicieli niższych stanów. W 1398 odnotowany został służebnik zwany Owczarz. W 1427 kmieć Maciej z Grodziszczka toczył proces o zboże z Bartoszem z Brzozy, który prawdopodobnie również był kmieciem. Miał on w tej sprawie doprowadzić do sądu szlachcica Gniewomira oraz dwóch ławników z Grodziszczka. W 1427 odnotowani zostali ławnicy Mikołaj i Tomasz Grodziszczka.

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1508 miał miejsce pobór podatkowy z części pana Łukasza Polickiego od 5 półłanków oraz wiatraka. W 1509 pobór zapłacono od wiatraka, 5 półłanków oraz opuszczonego młyna, który prawdopodobnie był młynem wodnym. W 1510 wieś Grodziszczko należała do Łukasza Polickiego. Odnotowano w niej 5 łanów oraz folwark. W 1580 z części Jana Rosnowskiego, Wacława i Stanisława Grodzickich pobrano podatki od 4 zagrodników, komornika, 7 półłanków opuszczonych.

W 1638 prawo patronatu mieli Chłapowscy.

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. Pod koniec XIX wieku Grodziszczko liczyło 8 domów i 59 mieszkańców, wszyscy wyznania katolickiego. Właścicielem obszaru dworskiego (dominium) Grodziszczko, w skład którego wchodziła również Brzoza był Michał Żeroński.

W 1905 w miejscowości urodziła się Zofia Sztaudynger – żona poety i fraszkopisarza Jana Sztaudyngera, redaktorka, pracownik wydawnictw, opiekunka spuścizny po mężu.

Grodziszczko należało do powiatu szamotulskiego. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.

Do rejestru wojewódzkiego nie zostały (stan na 2014) wpisane żadne budynki w miejscowości.

Zobacz też inne miejscowości o nazwie Grodziszczko

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Duszniki (gmina)