Stanisław Grzesiuk

mały|Legitymacja członkowska Związku Literatów Polskich Stanisława Grzesiuka thumb|Karta rejestracyjna Stanisława Grzesiuka jako więźnia w niemieckim obozie koncentracyjnym w Dachau thumb|Karta rejestracyjna w obozie Mauthausen-Gusen mały|Mural upamiętniający Stanisława Grzesiuka przy ul. Lubkowskiej 7/9 (od strony ul. Gagarina) w Warszawie

Stanisław Grzesiuk (ur. 6 maja 1918 w Małkowie, zm. 21 stycznia 1963 w Warszawie) – polski pisarz, pieśniarz (zwany bardem Czerniakowa)Encyklopedia Warszawy, praca zbiorowa pod kierunkiem Barbary Petrozolin-Skowrońskiej, Wydawnictwa Naukowe PWN, Warszawa 1994, ., z zawodu elektromechanik.

Autor autobiograficznej trylogii: Boso, ale w ostrogach, Pięć lat kacetu i Na marginesie życiaKolejność powieści od najwcześniej do najpóźniej wydanej: Pięć lat kacetu (1958), Boso, ale w ostrogach (1959), Na marginesie życia (1964).. Popularyzator przedwojennego folkloru czerniakowskiego.

Życiorys Dzieciństwo i młodość spędził na warszawskim Czerniakowie, jednej z najbiedniejszych części przedwojennej stolicyTygodnik Stolica, „Czerniaków moja młodość”, nr 48, 49, 50, 51-52/1962.. W gwarze czerniakowskiej ta część miasta była określana jako „Dół”. Rodzina Grzesiuków mieszkała w mieszkaniu znajdującym się na pierwszym piętrze nieistniejącej już czteropiętrowej kamienicy przy ul. Tatrzańskiej 10 (nr hip. 7065). Kamienica została spalona przez Niemców podczas powstania warszawskiego pod koniec sierpnia 1944.

Uczęszczał do Szkoły Powszechnej nr 115 przy ul. Chełmskiej 19. Powtarzał szóstą klasę, a w ostatnim roku nauki został przeniesiony do Szkoły nr 187 przy ul. Czerniakowskiej 128. W 1934 rozpoczął pracę w Państwowych Zakładach Tele- i Radiotechnicznych przy ul. Grochowskiej 341. W 1937 zdał egzamin czeladniczy. W tym samym roku zapisał się na Państwowe Kursy Radiotechniczne, które odbywały się na terenie Szkoły Wawelberga i Rotwanda. Nie ukończył ich jednak.

W pierwszych dniach września 1939, po apelu płk. Romana Umiastowskiego, wraz z kolegami opuścił Warszawę, aby dołączyć do oddziałów Wojska Polskiego. Do domu wrócił po kapitulacji miasta. Zaangażował się w walkę z niemieckim okupantemS. Grzesiuk, Boso, ale w ostrogach, RSW, Warszawa 1972, s. 227 cytat: Kilka razy wychodziliśmy w nocy wykopywać broń, którą następnego dnia odwoziliśmy w umówione miejsce, a tam majdan odbierali inni po podaniu umówionego hasła.S. Grzesiuk, Boso, ale w ostrogach, RSW, Warszawa 1972, s. 230, cytat: Otrzymaliśmy od „Andrzeja” nowe rozkazy: podano nam na karteczkach nazwiska, adresy i miejsca pracy ludzi, o których należało przeprowadzić wywiad., działającS. Grzesiuk, Boso, ale w ostrogach, RSW, Warszawa 1972, s. 226, cytat: Po wyjaśnieniach nastąpiło zaprzysiężenie. „Andrzej” czytał z kartki słowa przysięgi, a my powtarzaliśmy je stojąc na baczność z uniesionymi do góry palcami.S. Grzesiuk, Boso, ale w ostrogach, RSW, Warszawa 1972, s. 226 cytat: To jest organizacja studencka – odpowiedział „Andrzej” – a wy będziecie pierwszą grupą robotniczą. w konspiracji. Poszukiwany (jak przypuszczał sam Grzesiuk prawdopodobnie wskutek donosu kochanki, oczekującej że Grzesiuk zamorduje jej męża) przez Gestapo za posiadanie broniS. Grzesiuk, Pięć lat kacetu, RSW, Warszawa 1972, s. 11 cytat: Zaznaczyć muszę, że w czasie gdy już mnie Niemcy wzięli na przechowanie – poszukiwany byłem za posiadanie broni., w 1940 został aresztowany w czasie łapankiS. Grzesiuk, Boso, ale w ostrogach, RSW, Warszawa 1972, s. 226 cytat: Na drugiej stacji za Lublinem Niemcy zrobili łapankę. Zbierali transport na roboty rolne do Niemiec. „Frajerzy – pomyślałem. – Przecież teraz już wiem, jak uciekać.” Zawieźli nas do tej samej szkoły, w której już raz byłem. i wysłany na roboty przymusowe do Niemiec, w okolice Koblencji. Następnie zesłany do obozu koncentracyjnego Dachau za pobicie gospodarza niemieckiego i ucieczkę z jego gospodarstwa.

Po kilkumiesięcznym pobycie w Dachau (4 kwietnia – 16 sierpnia 1940) przeniesiono go do obozu Mauthausen-Gusen, gdzie przebywał do 5 maja 1945, to znaczy do momentu wyzwolenia obozu przez wojska amerykańskie. Więziony najpierw w „starym obozie” Mauthausen, a w 1941 przeniesiony do nowego „Gusen I”.

9 lipca 1945 wrócił do kraju. Po ślubie w 1946 zamieszkał z żoną w suterenie kamienicy przy ul. Grottgera 4. W 1949 Grzesiukowie przeprowadzili się do pokoju służbowego w Szpitalu Zakaźnym nr 2 przy ul. Chocimskiej 5, a stamtąd do nowego mieszkania na parterze bloku przy ul. Franciszkańskiej 12.

W 1946 zapisał się do Polskiej Partii Robotniczej. Został instruktorem w komitecie dzielnicowym partii. W 1949 ukończył trzymiesięczny kurs dla wicedyrektorów i pracował na stanowiskach administracyjnych w warszawskich szpitalach przy ul. Chocimskiej i Anielewicza oraz w wojewódzkiej poradni zdrowia przy ul. LwowskiejMałgorzata Kąkiel „Przegląd” 12/2017, s. 42.. W 1961 został radnym Rady m.st. Warszawy z listy Frontu Jedności Narodu z okręgu nr 9 na Ochocie.

Od 1947 chorował na gruźlicę płuc, będącą konsekwencją pobytu w niemieckich obozach koncentracyjnych. Wielokrotnie przebywał w sanatoriach, najdłużej w sanatorium przeciwgruźliczym w podwarszawskim Otwocku. Przeszedł dwie operacje.

Zmarł w 1963 na gruźlicę. Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera C2–8–9). mały|200px|Grób Stanisława Grzesiuka na cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Życie prywatne Jego ojciec, Franciszek Grzesiuk, urodził się w 1889 w Małkowie. Po śmierci rodziców zamieszkał u dalszej rodziny ojca w Garbatówce na Lubelszczyźnie, gdzie spędził dzieciństwo i młodość. Po osiągnięciu pełnoletniości przeprowadził się do Warszawy. Tam poznał przyszłą żonę, Annę Antoszkiewicz, która pochodziła z Nowego Miasta koło Płońska. Pobrali się we wrześniu 1912 w kościele Wszystkich Świętych w Warszawie. Początkowo Grzesiukowie mieszkali przy ul. Wołomińskiej 48, a następnie przy ul. Złotej 54. Franciszek Grzesiuk był z zawodu ślusarzem, pracował w Warszawskiej Spółce Akcyjnej Budowy Parowozów przy ul. Kolejowej (późniejszy Bumar-Waryński), był także działaczem PPS. W 1916 Grzesiukowie wyjechali z zajętej przez Niemców Warszawy do Małkowa. Tam przyszedł na świat ich drugi syn – Stanisław. Rodzina wróciła do Warszawy jesienią 1920.

Miał starszego brata Wacława (ur. 1913), starszą siostrę Irenę (1915–1916) i młodszą siostrę Krystynę (ur. 1922). W 1946 ożenił się z Czesławą Żórawską (1922−1995). Miał z nią dwoje dzieci – córkę Ewę Grzesiuk-Rusin (1947–2003) i syna Marka (1950–2007).

Poglądy Ukończył szkołę zawodową pracując w fabryce. Tam zetknął się po raz pierwszy z działalnością lewicową. Pogrzeb ojca był dla niego punktem przełomowym. Zaczął uważać, że ówczesny porządek społeczny zawsze będzie deprecjonować osoby chcące wyrwać się z getta biedyGrzesiuk Stanisław, Boso, ale w ostrogach, 1961.. Był ateistąGrzesiuk Stanisław, Pięć lat kacetu, 1958..

Sympatyzował z nowo powstałą PRL. Widział w niej szansę zapobieżenia nędzy, chorobom i istniejącemu w dwudziestoleciu międzywojennym wyzyskowiGazeta Wyborcza, Rozmowa Alexa Kłosia ze znajomymi S. Grzesiuka, 29-10-2004.. Negatywnie oceniał ucieczkę władz państwowych za granicę podczas kampanii wrześniowej. Jego siostra Krystyna Zaborska, miała za złe Grzesiukowi, że napisał książkę krytykującą Polskę sanacyjną. Jej zdaniem Grzesiuk obawiał się, że inaczej powieść nie zostałaby wydana. Wedle niej, wydając książkę, chciał zabezpieczyć materialnie swoje dzieci. Przyjaciel Stanisława Grzesiuka profesor Józef RurawskiBartosz Janiszewski, Grzesiuk król życia, Prószyński Media Sp. z o.o., Warszawa 2017, s. 50, ., twierdzi że Grzesiuk nigdy nie kłamał. Tak nauczyło go życie w młodości. W książkach opisał swoje prawdziwe poglądy i rzeczywisty stosunek do II RPBartosz Janiszewski, Grzesiuk król życia, Prószyński Media Sp. z o.o., Warszawa 2017, s. 363, Cytat: Stasiek nie znosił kłamstwa. Dosłownie nie znosił. Myślę, że to pochodziło z dzieciństwa, z Tatrzańskiej. Każdy chłopak wychowany „na dole” znał biedę tak samo jak Stasiek. Żadnemu z nich ta bieda się nie podobała. Zna pan biedaka, który chwali system, w którym jest biedny? Jak się wścieka na rząd II RP, który uciekł po wybuchu wojny do Rumunii, to nie pisze jako komunista, tylko jako chłopak z ulicy..

Wnuczka Stanisława Grzesiuka Izabela Laszuk również potwierdza wiarygodność swojego dziadkaNie będziemy budować dziadkowi cukrowego pomnika dostęp: 28 stycznia 2022...

Twórczość Do opublikowania swoich wspomnień obozowych namówiła go krytyczka literacka, Janina Preger, która przebywała z Grzesiukiem w tym samym sanatorium. W 1958 zadebiutował powieścią Pięć lat kacetu, w której opisał swój pięcioletni pobyt w niemieckich obozach koncentracyjnych. Pisał barwnym, gawędowym stylem. Jest to druga, pod względem chronologii opisywanych zdarzeń, książka autora.

Druga autobiograficzna powieść, Boso, ale w ostrogach (1959, przedmowa Wojciech Żukrowski) przenosi czytelnika do przedwojennego Czerniakowa, dzielnicy warszawskiej biedoty, w której autor dorastał. Grzesiuk ponownie zapisał barwne opowieści z sugestywnie odmalowanym klimatem warszawskich „szemranych” dzielnic, opisem warunków życia, w jakich dorastał oraz humorem. Powieść ta została zaadaptowana przez Barbarę Borys-Damięcką pod tytułem „Ballada czerniakowska” i wystawiona jako spektakl teatralny w reżyserii Tadeusza Wiśniewskiego. Jest to pierwsza pod względem chronologii opisywanych zdarzeń książka autora.

Trzecia autobiografia, Na marginesie życia, wydana w rok po jego śmierci (1964), ze wstępem Janiny Preger, jest dramatyczną relacją zmagań autora z gruźlicą pod koniec swojego życia.