thumb|Charakterystyczna faktura dziweru na głowni noża thumb|Współczesne ostrze miecza z dziweru, wykonane przez Duńczyka Ejvinda Nørgårda. Ostrze ma wzór jodełkowy Dziwer (damast skuwany) – rodzaj stali o charakterystycznym wzorze, powstający w wyniku wielokrotnego skuwania ze sobą miękkiej stali o niskiej zawartości węgla, czyli stali podeutektoidalnej, z twardą stalą o wysokiej zawartości węgla, czyli stali eutektoidalnej i następnie ich zgrzewaniu. Różnica w zawartościach węgla musi być znaczna, aby ów wzór stał się widoczny. Bywa mylnie określany stalą damasceńską, jednak prawdziwa stal damasceńska (czyli damast krystaliczny) powstaje już w procesie wytopu, a nie skuwania.
Historia Technika wielokrotnego skuwania stali o różnej zawartości węgla i zgrzewania wyewoluowała z konieczności stosowania złożonych procesów wytwarzania głowni łączących twardość z udarnością (wytrzymałością na pękanie), co było wymuszone przez nierówną jakość i nieodpowiednie właściwości materiału uzyskiwanego w prymitywnych piecach dymarkowych.
Dziwer wytwarzany był już przez Celtów w okresie lateńskim, którzy prawdopodobnie byli jego wynalazcami, o czym świadczyć może wiele znalezisk głowni mieczy wykonanych z tego surowca na terenach dzisiejszej Francji. Sztukę tę do perfekcji doprowadzili jednak rzymscy rzemieślnicy w pierwszych wiekach naszej ery. We wczesnym średniowieczu bardzo ceniony na terenie całej Europy, a szczególnie w krajach skandynawskich. W późniejszym okresie wykorzystywany również przy produkcji broni strzeleckiej. W przypadku mieczy średniowiecznych technika ta była bardziej rozpowszechniona, niż powszechnie sądzono. Jednak obecność rdzy utrudnia jej wykrycie bez ponownego wypolerowania powierzchni.
Dziwer pojawia się w I-III w., a szczyt popularności osiąga w wiekach VI-VII. Późniejsze głownie dziwerowane posiadały często jedynie cienkie wzorzyste taśmy umieszczone po obu stronach homogenicznego rdzenia, a w przeciągu IX-XI wieku zastosowanie omawianej techniki ograniczono najczęściej jedynie do wykonywania inkrustacji.
Współcześnie jest nadal wytwarzany i powszechnie stosowany.
Właściwości Wzór o wysokich wartościach artystycznych widoczny po finalnym wytrawieniu produktu w słabym kwasie organicznym na głowniach mieczy i innej broni białej był tylko jednym z powodów skłaniających ku jego zastosowaniu. Głównym kryterium była wytrzymałość materiału. Ówcześni kowale nie dysponowali doskonałymi pod względem właściwości materiałami. Żelazo było bardzo miękkie i głownie podatne były na wygięcia. Zgrzewanie i tworzenie bardziej złożonych konstrukcyjnie przedmiotów stwarzało większe możliwości. Rdzeń głowni dziwerowanych jest ze stali średniowęglowej, a powierzchnia, w tym przede wszystkim ostrze, ze stali wysokowęglowej. Dzięki takiej strukturze głownie dziwerowane trudno wygiąć, są odporne na złamanie, dają się dobrze naostrzyć i nie szczerbią się zbyt szybko.
Przypisy
Kategoria:Stal Kategoria:Historia metalurgii