Zulfikar Ali Bhutto (ur. 5 stycznia 1928 w Larkanie, zm. 4 kwietnia 1979 w Rawalpindi) – pakistański polityk, prezydent Pakistanu w latach 1971–1973 i premier w latach 1973–1977. Ojciec Benazir Bhutto, dwukrotnej premier Pakistanu i założyciel Pakistańskiej Partii Ludowej (PPP). Bhutto wprowadził w Pakistanie na krótko demokrację parlamentarną, został jednak po kilku latach rządów obalony i skazany na śmierć w wyniku wojskowego zamachu stanu wspartego przez islamistów, władzę po nim przejął dowódca zamachu, generał Muhammad Zia ul-Haq.
Kształcił się w USC, Berkeley i na Oksfordzie. Do polityki wkroczył jako jeden z członków gabinetu Iskandera Mirzy, w 1958 roku został ministrem w wojskowym rządzie Ayuba Khana. W 1963 roku został ministrem spraw zagranicznych, był on zwolennikiem odzyskania okupowanego przez Indie Kaszmiru, a w czasie jego kadencji rozegrała się wojna indyjsko-pakistańska z 1965 roku. Rozwijał on stosunki z krajami zachodu (poza Stanami Zjednoczonymi) i działał w prozachodnich blokach państw Azji. Po umowie z Taszkentu zakończyła się wojna pakistańsko-indyjska, a Bhutto został usunięty z wojskowego rządu. W 1967 roku założył Pakistańską Partię Ludową. Wybory w 1970 roku wygrała Liga Awami reprezentująca interesy Pakistanu Wschodniego (obecnie Bangladesz). Gdy wojskowi zakwestionowali wyniki wyborów, doszło do secesji Bangladeszu, który został wsparty przez Indie. Secesja Wschodu doprowadziła do kompromitacji rządzącej junty, a w grudniu 1971 roku Bhutto objął urząd prezydenta.
W lipcu 1972 roku Bhutto wynegocjował uwolnienie 93 000 pakistańskich jeńców wojennych oraz 5000 mil kwadratowych terytorium IndiiSharmila Farooqi, Member of PAS (2011). „ZA Bhutto – architect of a new Pakistan”. Sharmila Farooqi, member of Sindh Provincial Assembly of Pakistan. Sharmila Faruqui. Retrieved 15 April 2001. „Muhammad Ali Jinnah was the maker of Pakistan, Zulfikar Ali Bhutto was the architect of Pakistan.”.„Deposed Pakistani PM is executed”. BBC On This Day (British Broadcasting Corporation).. W okresie jego prezydentury wzmocniono relacje z Chinami i Arabią Saudyjską, uznano niepodległość Bangladeszu, a Pakistan stał się gospodarzem drugiego kongresu Organizacji Współpracy Islamskiej w 1974 rokuSharmila Farooqi, Member of PAS (2011), w odróżnieniu do okresu ministerialnego Bhutto; Pakistan zawiesił swoją działalność w prozachodnich blokach państw azjatyckich. „ZA Bhutto – architect of a new Pakistan”. Sharmila Farooqi, member of Sindh Provincial Assembly of Pakistan. Sharmila Faruqui. Retrieved 15 April 2001. „Muhammad Ali Jinnah was the maker of Pakistan, Zulfikar Ali Bhutto was the architect of Pakistan.”.. W 1973 roku Bhutto zatwierdził nową konstytucję, a nowym prezydentem kraju został Fazal Ilahi Chaudhry. W tym samym roku przeprowadził operację wojskową przeciwko separatystom beludżystańskim, dzięki czemu udało się zachować integralność terytorialną państwaGlobal Security.org (2011). „Balochistan Insurgency – Fourth conflict 1973–77". Global Security.org.. Bhutto odegrał również ważną rolę w inicjacji programu atomowego Pakistanu.
Partia Ludowa wygrała wybory w 1977 roku. Mimo zwycięstwa, sytuacja w kraju stawała się niestabilna, 5 lipca tego samego roku Bhutto został obalony przez wojsko na czele z Zią ul-Haqem. W 1979 roku Bhutto został skazany na śmierć i stracony za rzekome dopuszczenie do zabójstwa przeciwnika politycznegoBlood, Peter Blood (editor) (1994). „Pakistan – Zia-ul-Haq”. Pakistan: A Country Study. Washington: GPO for the Library of Congress.. Polityką zajęła się też córka Zulfikara Alego, Benazir Bhutto (dwukrotna premier) i jej mąż Asif Ali Zardari (prezydent).
Życiorys Młodość i rodzina mały|upright=2.8|Bhutto w dzieciństwie Pochodził z ziemiańskiej rodziny sindhijskiej. Urodzony jako syn Shaha Nawaza Bhutto i Khursheed Begum, z domu Lakhi Bai. Rodzinnym miastem rodziny Bhutto była Larkana w prowincji Sindh na terenie dzisiejszego Pakistanu. Ojciec Zulfikara Alego, Shah Nawaz był politykiem uczestniczącym w indyjskim rządzie kolonialnym i premierem stanu Junagadh. Zulfikar był trzecim dzieckiem, jego brat, Sikandar Ali, zmarł w wieku siedmiu lat na zapalenie płuc (w 1914 roku). Drugi z braci, Imdad Ali zmarł w wieku 39 lat (w 1953 roku) na marskość wątroby.
Edukacja Jako młody chłopak rozpoczął naukę w The Cathedral & John Connon School w Bombaju. W tym czasie związał się z Ruchem Pakistanu – studencką organizacją społeczną i narodowowyzwoleńczą. W 1943 roku, ożenił się z Shireen Amir Begum (zm. 19 stycznia 2003 w Karaczi), z którą później się rozwiódł. W 1947 roku Bhutto został przyjęty na Uniwersytet Południowej Kalifornii, gdzie studiował nauki polityczne.
W 1949 roku, jako student drugiego roku, przeniósł się na Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley, gdzie w 1950 roku zdobył z wyróżnieniem licencjat z nauk politycznych. W czasie studiów Bhutto zainteresował się teorią socjalizmu, organizując serię wykładów na temat możliwości działania ruchu socjalistycznego w krajach islamskich. W tym czasie ojciec Bhutto, Shahnawaz odegrał dużą rolę w polityce prowincji Junahadh (obecnie w składzie Gudźaratu). Uczestniczył on w zamachu stanu mającym na celu przyłączenie regionu do Pakistanu, ostatecznie na skutek indyjskiej interwencji w grudniu 1947 roku teren ten pozostał pod kontrolą hinduistów. W czerwcu 1950 roku Zulfikar wyjechał do Wielkiej Brytanii, gdzie studiował prawo na Christ Church w Oksfordzie. Otrzymał on LLB, a następnie LLM i tytuł magistra oraz dyplom w dziedzinie nauk politycznych. Po ukończeniu studiów kontynuował naukę w Lincoln’s Inn. 8 września 1951 roku poślubił w Karaczi drugą żonę, jego wybranką była Begum Nusrat Ispahani, kobieta pochodzenia irańsko-kurdyjskiego„Interview with Vali Nasr”. Resetdoc.org.. Ich pierwsza córka, Benazir, urodziła się w 1953 roku. Rok później urodził się Murtaza, w 1957 roku Sanam, a w 1958 roku Shahnawaz. Przyjął posadę wykładowcy w Kolegium Muzułmańskim Sindh, gdzie został nagrodzony doktoratem honoris causa przez ówczesnego przewodniczącego kolegium Hassanally Rahmana. Po śmierci ojca zarządzał rodzinnym majątkiem i interesami rodziny.
Kariera polityczna W 1957 roku został najmłodszym członkiem delegacji Pakistanu przy ONZ. Przewodził delegacji Pakistanu na pierwszej Konferencji Narodów Zjednoczonych dotyczącej konwencji o prawie morza. W tym samym roku został najmłodszym pakistańskim ministrem, zajmując nowo powołane przez prezydenta Pakistanu marszałka Ayuba Khana stanowisko ministra ds. wody i energii. W 1960 roku, awansował na ministra handlu, komunikacji i przemysłu. Mimo stosunkowo młodego wieku został bliskim i zaufanym doradcą politycznym prezydenta Ayuba Khana. Bhutto w 1960 roku, wspomógł prezydenta w negocjacji z Indiami traktatu dotyczącego dostępu do wód Indusu. W 1961 roku Bhutto wynegocjował ze Związkiem Radzieckim porozumienie dotyczące poszukiwania ropy naftowej, w rezultacie Pakistan uzyskał od ZSRR pomoc ekonomiczną i techniczną.
Minister spraw zagranicznych Był pakistańskim nacjonalistą i socjalistą, a jego poglądu wpłynęły na politykę zagraniczną i rodzaj demokracji wprowadzony w PakistanieSuraiya, Jug (14 May 2011). „Dealing with a Superpower by Zulfiqar Ali Bhutto”. Bombay Times. The Times Group of India.. Ministrem spraw zagranicznych został w 1963 roku, jego socjalistyczny punkt widzenia wpłynął pozytywnie na stosunki z sąsiednią Chińską Republiką Ludową. Karierę ministerialną rozpoczął od chęci utrzymania niezależności od wpływów amerykańskich. Bhutto umocnił politykę niezaangażowania, Pakistan stał się wpływowym członkiem Ruchu Państw Niezaangażowanych. Wiara w koncepcję jedności panislamskiej doprowadziła do zbliżenia Pakistanu z krajami takimi jak Indonezja, Arabia Saudyjska oraz pozostałymi państwami arabskimi. Ukierunkował politykę zagraniczną Pakistanu w stronę prozachodnią, zwiększając rolę Pakistanu w Organizacji Paktu Azji Południowo-Wschodniej i CENTO.
Relacje z ChRL Popierał politykę jednych Chin – Pakistan uznawał ChRL, choć wiele państw w tym okresie za prawowity rząd chiński uznawało rząd Kuomintangu na Tajwanie. Gdy w 1964 roku, ZSRR, państwa bloku wschodniego (poza Albanią) i wielu sojuszników bloku na świecie zerwało stosunki z ChRL ze względu na różnice ideologiczne, Pakistan dalej utrzymywał z Chinami dobre kontakty. Popierał Pekin w Radzie Bezpieczeństwa ONZ i próbował budować mosty między Chinami a Stanami Zjednoczonymi. Wraz z personelem odwiedził Pekin, gdzie zostali ciepło przyjęci przez Chińczyków a sam spotkał się z Mao Zedongiem. Pomógł Ayubowi wynegocjować z rządem chińskim umowy handlowe i wojskowe, w zamian Chińczycy zgodzili się pomóc Pakistanowi w dużej liczbie projektów militarnych i przemysłowychGovernment Officials (1962). Zulfiqar Ali Bhutto’s historic visit to China (Television Production). Beijing, People’s Republic of China: Government of China and Pakistan.. 2 marca 1963 roku Bhutto podpisał traktat graniczny między Pakistanem a Chinami, w jego wyniku Chiny zyskały 750 kilometrów kwadratowych Kaszmiru, którego włączenia do swojego państwa domagały się Indie. Rozwijanie współpracy z ChRL spotkało się z ostrą krytyką ze strony USA. Prezydent Lyndon B. Johnson wysłał do Ayuba Khana list w którym domagał się odsunięcia ministra Bhutto i utrzymywania przyjaznych więzi wyłącznie z wolnym światem (w zamyśle Amerykanów wolny świat stanowili sojusznicy USA). Styl prowadzenia przez Bhutto MSZ przyniósł mu jednak coraz większą popularność wśród Pakistańczyków i większe wpływy w rządzie.
Relacje z Europą mały|Bhutto w Bonn, w Republice Federalnej Niemiec Odwiedził zarówno RFN, jak i NRD, ustanawiając dobre kontakty z obydwoma państwami. Podpisał z Niemcami umowy ekonomiczne, technologiczne, przemysłowe i wojskowe. Na Uniwersytecie w Monachium wygłosił swoją mowę dotyczącą znaczenia stosunków pakistańsko-niemieckich. Nawiązał dobre stosunki z Polską. Pomógł ustanowić generała Władysława Turowicza dowódcą i twórcą Pakistańskich Sił Lotniczych, a ponadto przyczynił się do nawiązania kontaktów wojskowych i ekonomicznych między oboma krajamiHancock, Ewa (21 March 2007). „Friendly Relations: Pakistan and Poland” (JPG). Eva Hancock. Warsaw Voice.„Pakistan in Europe” (JPG). Ministry of Foreign Affairs..
Wojna indyjsko-pakistańska