Hilpoltstein – miasto w Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, w rejencji Środkowa Frankonia, w regionie Industrieregion Mittelfranken, w powiecie Roth.
Położenie Leży ok. 10 km na południowy wschód od Roth, przy autostradzie A9.
Przez miasto przechodzi linia kolejowa Roth–Greding. Obecnie czynny jest tylko 11-kilometrowy odcinek z Roth do Hilpoltstein, pozostała część linii jest zamknięta od 1972 roku.
W granicach Hilpoltstein przebiega Kanał Ren-Men-Dunaj. W miejscowości tej znajduje się przystań i śluza na kanale Men-Dunaj. Śluza Hilpoltstein, jest - obok śluz Leerstetten i Eckersmühlen - jedną z trzech śluz o największych wysokościach podnoszenia w całych Niemczech (24,67 m).
Herb
Zamek Hilpoltstein był siedzibą panów von Stein. Orzeł i głowica tarczy herbowej pochodzą z herbu panów von Stein. To samo dotyczy kolorów srebrnego i niebieskiego. Są one jednak również interpretowane jako nawiązanie do barw Wittelsbachów, wprowadzonych od 1386 roku.
Historia Początki zarówno zamku Hilpoltstein jak i miasta sięgają X w. W wiekach XIII i XIV zamek był siedzibą panów von Stein. Heinrich von Stein i jego syn Hilpolt I von Stein uważani są za faktycznych założycieli oppidum in Lapide około 1280 roku.
W 1354 r. Hilpoltstein otrzymał prawa miejskie. Dwa lata później Schweiger von Gundelfingen sprzedał zamek i miasto Hilpoltstein książętom Wittelsbachom, władcom księstwa Bawarii-Landshut; po podziale księstwa w 1392 r. Hilpoltstein stał się częścią księstwa Bawarii-Ingolstadt. W tym samym 1392 r. książę Stefan III potwierdził prawa miejskie.
W 1447 r. miasto i zamek wróciły w skład księstwa Bawarii-Landshut. Książę Ludwik IX Bogaty zbudował w 1473 roku w Hilpoltstein kościół i spichlerze (niem. Traidkasten lub Hofkasten) przy zamku, które obecnie służą m.in. jako pensjonat. Po wojnie o sukcesję w Landshut w 1505 roku Hilpoltstein został włączony do księstwa Palatynatu-Neuburga. W 1542 roku Hilpoltstein wraz z sąsiednimi miastami Heideck i Allersberg został na 36 lat oddany Wolnemu Cesarskiemu Miastu Norymberdze.
Książę Filip Ludwik Wittelsbach wykupił urzędy Hilpoltstein, Heideck i Allersberg i zapisał je wraz z Sulzbach swojemu bratu, hrabiemu palatynowi Ottonowi Henrykowi Wittelsbachowi (niem. Ottheinrich II). Ten podarował zamek i miasto Hilpoltstein swojej żonie Dorothei Marii jako siedzibę wdowy. Po jego śmierci i renowacji zamku, owdowiała „znamienita hrabina palatynka” przybyła do Hilpoltstein w 1606 roku. Dziś wspomnienie tego wydarzenia jest okazją do corocznego festiwalu zamkowego.
W 1615 r. Książę Wolfgang Wilhelm von Pfalz-Neuburg mianował swojego brata Jana Fryderyka deputowanym z Hilpoltstein. Po śmierci Dorothei Marii w 1639 r. zamek popadł w ruinę, a po śmierci Jana Fryderyka w 1644 r. Hilpoltstein utracił funkcję rezydencjalną. W 1799 roku Hilpoltstein został włączony do elektoratu Bawarii.
W 1862 r. Hilpolstein zostało siedzibą nowo utworzonego starostwa powiatowego w Górnym Palatynacie. W 1880 r. doszło do korekty granic między Środkową Frankonią a Górnym Palatynatem. Hilpoltstein zostało wyłączone z Górnego Palatynatu i po połączeniu z Greding, które zostało wydzielone z okręgu Beilngries, utworzyło nowy powiat Hilpoltstein w Środkowej Frankonii. Powiat ziemski (Landkreis) Hilpoltstein, który wyłonił się z tego starostwa, istniał od 1939 do 1972 roku. W wyniku reformy administracyjnej z 1972 r. Hilpolstein, do którego włączono 47 miejscowości (z których największa wieś liczy ok. 1100 mieszkańców, a najmniejsze przysiółki po kilkunastu), stało się dużą gminą. thumb|left|250px|Ratusz
Dzielnice W skład miasta wchodzą następujące dzielnice (w nawiasie liczba mieszkańców):
Altenhofen (115) Auhof (269) Bischofsholz (42) Eibach (56) Federhof (16) Grauwinkl (110) Hagenbuch (75) Häusern (60) Heuberg (220) Hofstetten (724) Holzi (17) Jahrsdorf (281) Karm/Meilenbach (108) Kauerlach (23) Lay (101) Marquardsholz (408) Meckenhausen (1.102) Mindorf (130) Minettenheim (39) Mörlach (163) Oberrödel (47) Patersholz (104) Pierheim (90) Riedersdorf (18) Sindersdorf (124) Solar (222) Tandl (78) Unterrödel (280) Weinsfeld (316) Zell (458) Zereshof/Heindlhof (2)
Zabytki ruiny zamku Hilpoltstein mury miejskie Kościół św. Jana Chrzciciela (St. Johannes der Täufer ) z 1473 ratusz z 1417 Dom chórzystów z 1491
Rezydencja pfalzgrafa Jana Fryderyka z lat 1618–1624 zajazd Schwarzes Ross Muzeum Schwarzes Ross: ręcznie robione przedmioty, historia miasta, rzeźby z brązu
Osoby urodzone w Hilpoltstein Jacob Paix, kompozytor Johann Christoph Sturm, astronom
Zobacz też Hiltpoltstein
Bibliografia
Wolfgang Wiessner: Hilpoltstein, [w:] "Historischer Atlas von Bayern. Franken Reihe I Heft 24": Hilpoltstein
Kategoria:Powiat Roth Kategoria:Miasta w Bawarii