2S19 Msta-S – radziecka i rosyjska samobieżna haubicoarmata kalibru 152 mm. Opracowana jako następca działa samobieżnego 2S5 Hiacynt. Została skonstruowana w zespole konstruktorskim zakładów w Jekaterynburgu kierowanym przez Jurija Tomaszowa.
W połowie lat 70. w ZSRR podjęto prace nad nowym systemem artyleryjskim kalibru 152 mm szczebla dywizji, w odpowiedzi na zachodnie programy zmierzające do skonstruowania dział o większej donośności ognia od radzieckich dział D-20 i samobieżnej 2S3 Akacja. Podwozie i instalacja działa zostały zaprojektowane w biurze konstrukcyjnym OKB-3 Swierdłowskiego Zakładu Maszyn Transportowych () w Swierdłowsku, a część artyleryjska w OKB-2 Wołgogradzkiego Zakładu w Wołgogradzie. Prototyp zbudowano w listopadzie 1983 roku i w 1984 roku rozpoczęto jego testy. Wykorzystano zmodyfikowany kadłub, układ napędowy i początkowo także układ jezdny z czołgu T-72, lecz dla poprawy stabilności przy strzelaniu zaadaptowano po próbach układ jezdny czołgu T-80. Powstałe podwozie otrzymało oznaczenie fabryczne obiekt 316. Formalnie działo samobieżne zostało wprowadzone na uzbrojenie Armii Radzieckiej rozkazem z 17 maja 1989 roku. W odróżnieniu od wcześniejszych radzieckich dział, otrzymało nazwę Msta pochodzącą od rzeki, a nie kwiatu (litera S wyróżniała wariant samobieżny od holowanego 2A65).
W 1986 roku powstało sześć dział serii próbnej, a produkcja seryjna rozpoczęła się w 1988 roku, w nowo zbudowanym Sterlitamackim Zakładzie Budowy Maszyn w Sterlitamaku w Baszkortostanie. Produkowano je tam tylko do 1992 roku, po czym w drugiej połowie lat 90, po przemianach ekonomicznych w ZSRR, zakład zamknięto. Od 1990 roku jednak ograniczona produkcja 2S19 prowadzona była także w Swierdłowsku (od 1991 roku noszącym nazwę Jekaterynburg). Wyprodukowano ok. 720 dział 2S19.
2S19 jest działem typu zakrytego. Główne uzbrojenie – haubicoarmata 2A64 o lufie długości 40 kalibrów, jest umieszczone w obrotowej wieży osadzonej pośrodku podwozia gąsienicowego. Załoga liczy pięć osób: dowódca, celowniczy, dwóch ładowniczych i kierowca. Podwozie jest zbudowane na bazie kadłuba wykonanego z walcowanych płyt pancernych na wzór czołgu T-72, ale z grubością pancerza ograniczoną do 15 mm. W układzie jezdnym natomiast wykorzystano podzespoły zunifikowane z czołgiem T-80 – tworzy go z każdej strony po sześć kół jezdnych, zawieszonych na wahaczach, resorowanych drążkami skrętnymi, koło napędowe z tyłu, napinające z przodu i pięć rolek podtrzymujących. Pierwsza, druga i szósta para kół ma teleskopowe amortyzatory hydrauliczne, blokowane podczas strzelania dla zmniejszenia drgań. Gąsienica ma szerokość 580 mm. Elementy zawieszenia z lewej strony są przesunięte o 11 cm do przodu. Na przedniej dolnej płycie kadłuba mocowany jest typowy dla radzieckich czołgów składany lemiesz do samookopywania pojazdu, a na górnej płycie składany uchwyt marszowy lufy.
W niszy wieży są przewożone na zmechanizowanych stelażach granaty artyleryjskie i ładunki miotające w łuskach. System podawania amunicji jest zautomatyzowany, z ładowaniem amunicji przy każdym kącie podniesienia, za pomocą dwóch przenośników dla pocisków i łusek, obsługiwanych przez dwóch ładowniczych. Łuski są automatycznie wyrzucane na zewnątrz przez luk pod lufą. Możliwe jest także podawanie amunicji z zewnątrz wozu za pomocą składanego podnośnika zamontowanego z tyłu wieży. Szybkostrzelność praktyczna dochodzi do 7–8 strz./min. Zapas amunicji rozdzielnego ładowania wynosi 50 nabojów.
Amunicja stosowana do działa 2S19 jest identyczna jak w dziale holowanym 2A65 Msta-B, czy starszej D-20. Standardowym jest granat odłamkowo-burzący OF-45 o donośności maksymalnej 24 700 m. Specjalny granat odłamkowo-burzący ze wspomaganiem rakietowym OF-61 osiąga zasięg 28 900 m. Stosowane także mogą być granaty kasetowe (42 podpociski kumulacyjno-odłamkowe), pociski korygowane 30F39 Krasnopol (naprowadzające się na cel podświetlony laserem), zakłócające łączność radiową, chemiczne (wycofane z uzbrojenia) i jądrowe (prawdopodobnie wycofane z uzbrojenia). Uzbrojenie pomocnicze stanowi przeciwlotniczy zdalnie sterowany karabin maszynowy 12,7 mm NSWT w wieżyczce dowódcy, z kątem podniesienia do 70° i zapasem amunicji 300 sztuk (5 taśm po 60). W skład wyposażenia wchodzi też sześć wyrzutni granatów dymnych systemu 902W kalibru 81 mm na wieży.
Służba Działa samobieżne 2S19 zaczęły wchodzić na uzbrojenie pod sam koniec istnienia Armii Radzieckiej, w skład brygad i dywizji artylerii z armii ogólnowojskowych. Po rozpadzie ZSRR większość została przejęta przez armię Rosji. Były eksportowane także do Azerbejdżanu, Wenezueli i Etiopii.
Ukraina thumb|Ukraińskie 2S19 w 2018 roku W chwili rozpadu ZSRR Ukraina przejęła 46 dział znajdujących się na jej terenie, z 81. Dywizji Artylerii i szkół wojskowych. Na skutek tego Siły Zbrojne Ukrainy w kolejnych latach posiadały 40 dział tego typu, używanych w 230. Brygadzie Artylerii, a od 2004 roku w dwóch dywizjonach 26. Samodzielnej Brygady Artylerii w Berdyczowie (36 dział). Stanowiły one najnowocześniejszą ukraińską artylerię samobieżną. Służyły bojowo podczas wojny w Donbasie ze wspieranymi przez Rosję separatystami w drugiej połowie 2014 roku, wchodząc do akcji po raz pierwszy 30 czerwca pod Słowiańskiem i walcząc do grudnia. Utracono przynajmniej dwie haubice, a część trzeba było następnie skanibalizować z uwagi na zużycie. Wyremontowane działa otrzymywały nowy pikselowy kamuflaż. Z uwagi na dalej trwające ostrzały ukraińskich pozycji w tzw. strefie operacji antyterrorystycznej, pomimo rozejmu, ukraińskie haubice 2S19 były nadal używane do sporadycznego ostrzeliwania sprzętu wroga i ognia kontrbateryjnego, zwłaszcza podczas walk o pozycje Almaz pod Awdijiwką w lutym–maju 2017 roku. Liczba sprawnych dział w dyspozycji Ukrainy w 2022 roku nie została ujawniona. Podzielone na baterie, brały one udział w walkach od początku pełnoskalowej inwazji rosyjskiej w lutym 2022 roku na kilku kierunkach w Donbasie, a także na kierunkach Charkowa i Czernihowa. W marcu 2022 roku z uwagi na duże zużycie sprzętu zostały wycofane z frontu, jednocześnie zdobyto znaczną liczbę haubic rosyjskich, które były wcielane do służby lub pozyskiwano z nich części. Materiał fotograficzny potwierdzał zdobycie przez Ukrainę do 2025 roku przynajmniej 35 rosyjskich 2S19 i 18 zmodernizowanych 2S33 Msta-SM2, a zarazem utratę przynajmniej 5 ukraińskich 2S19. W miarę postępów wojny użycie 2S19 po stronie ukraińskiej było rzadsze, przede wszystkim z uwagi na zużycie luf i brak dostępu do nowych części zamiennych.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Dokładny opis oraz galeria na stronie opisybroni.pl
Kategoria:Radzieckie haubicoarmaty samobieżne