Kamennaja Bałka () – kompleks stanowisk archeologicznych, w tym kultury kamiennobałecka (), z okresu górnego paleolitu, położony na zboczach doliny o tej samej nazwie, na prawym brzegu Donu u jego ujścia, w okolicach chutoru Niedwigowka w rejonie miasnikowskim obwodu rostowskiego w Rosji.
W górnej i dolnej warstwie kulturowej stwierdzono wpływy kultur archeologicznych Zakaukazia oraz Bliskiego Wschodu. Około 14–15 tys. lat temu obszar ten oddzielał od Kaukazu i Bliskiego Wschodu rozległy zbiornik wodny cieśniny manycko-kerczeńskiej, czemu towarzyszyło zanikanie wpływów zewnętrznych w warstwie środkowej i dominacja form autochtonicznych, określanych jako kultura kamiennobałecka.
Historia Stanowiska zostały odkryte w 1957 roku przez M. D. Gwozdower, która od 1958 roku kierowała Rostowską Ekspedycją Paleolityczną Instytutu i Muzeum Antropologii Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego. Wykopaliska prowadzono do początku 1971 roku, kiedy prace przerwano na sześć lat w związku z koniecznością przeniesienia ekspedycji do Kurczatowa, gdzie innemu stanowisku archeologicznemu zagrażało zalanie przez budowany zbiornik wodny związany z budową elektrowni jądrowej.
Badania wznowiono w 1978 roku. Na potrzeby ekspedycji w 1980 roku zakupiono i wyremontowano pobliski dom, w którym w 1987 roku utworzono stałą bazę archeologiczną. W 2010 roku Moskiewski Uniwersytet Państwowy przejął obiekt i nadał mu oficjalny status Uczelniano-Naukowej Bazy „Dońska” ().
W ciągu ponad 50 lat badań zgromadzono obszerny materiał naukowy, opracowano własne metody badań terenowych i analizy materiałów oraz zaproponowano nowe rozwiązania szeregu problemów archeologicznych.
Stanowiska Do zespołu badanych stanowisk należą Kamennaja Bałka I, II i III wraz z kilkoma mniejszymi obiektami:
Kamennaja Bałka I Stanowisko badane z przerwami w latach 1957–2005. Odsłonięto ponad 500 m², obejmując niemal całą jego powierzchnię. Była to niewielka osada. Datowanie radiowęglowe określa jej wiek na około 14 670 lat. Odkryto dwa skupiska znalezisk, w tym paleniska, pozbawione bezpośrednich powiązań, co najprawdopodobniej wskazuje na dwa odrębne epizody zasiedlenia.
Kamennaja Bałka II Najdokładniej zbadane stanowisko, odkryte w 1962 roku. Odsłonięto ponad 450 m² i pozyskano około 118 tys. zabytków, w tym pozostałości osadnicze, wyspecjalizowane strefy gospodarcze, paleniska oraz skupiska artefaktów krzemiennych i kości zwierzęcych. Wraz ze stanowiskiem Kamennaja Bałka III interpretowane jest jako osada bazowa, czyli miejsce zamieszkania znacznej części społeczności.
Kamennaja Bałka III Najważniejsze stanowisko kompleksu, zawierające trzy warstwy kulturowe. Warstwa dolna (trzecia), datowana na około 18–20 tys. lat (lub 18–21 tys. lat), zawiera około 4000 zabytków. Warstwa środkowa (druga), datowana na około 15–17 tys. lat (lub 13–15,7 tys. lat), obejmuje największe znane osiedle kultury kamenobałeckiej, w którym zidentyfikowano osiem kompleksów mieszkalnych oraz rozległe strefy produkcyjne. Charakteryzuje się bardzo dużą koncentracją materiału zabytkowego, sięgającą kilku tysięcy artefaktów na 1 m². Warstwa górna, najmłodsza, zawiera mniejszą liczbę znalezisk z późnego etapu zasiedlenia, datowanych na około 12–13 tys. lat.
Przypisy
Kategoria:Stanowiska archeologiczne w Rosji