thumb|Główna brama koszar Fortu VII thumb|„Schody śmierci” thumb|Schron nr 17 w wale artyleryjskim, użyty jako komora gazowa, w której między innymi stracono chorych psychicznie pacjentów ze szpitala w Owińskach Fort VII w Poznaniu, właściwie KL Posen – miejsce uwięzienia i kaźni Wielkopolan istniejące w czasie niemieckiej okupacji na terenie Fortu VII Twierdzy Poznań, znajdujące się na obszarze SIM Ogrody, na osiedlu samorządowym Wola w Poznaniu. Funkcjonujące w latach 1939–1944, kolejno jako obóz koncentracyjny, więzienie policyjne Gestapo oraz obóz przejściowy (niem. Durchgangslager).
Historia Początkowo, od 10 października 1939 do połowy listopada 1939, funkcjonujący jako pierwszy w okupowanej przez III Rzeszę Polsce obóz koncentracyjny (). Utworzony prawdopodobnie na mocy decyzji namiestnika Rzeszy (niem. Reichsstatthalter) na województwo poznańskie, Arthura Greisera. Pierwszym komendantem niemieckiego obozu śmierci został SS-Sturmbannführer Herbert Lange.
Na terenie obozu poniosło śmierć ok. 20 tysięcy ludzi. Uwięzieni w nim Polacy byli rozstrzeliwani, torturowani, wieszani, zrzucani ze schodów lub umierali z powodu ciężkich warunków panujących w celach więziennych. W obozie już w październiku 1939 roku po raz pierwszy w Europie użyto gazu do mordowania ludności cywilnej. W październiku 1939 roku w bunkrze 17 zamordowano ok. 400 pacjentów i personel medyczny szpitala psychiatrycznego w Owińskach oraz oddziału psychiatrycznego szpitala przy ul. Grobla w Poznaniu.
Obecnie Instytut Pamięci Narodowej prowadzi śledztwo w sprawie zbrodni nazistowskich popełnionych na terenie Fortu VII w latach 1939–1945.
Na terenie Fortu VII działa dziś Muzeum Martyrologii Wielkopolan, otwarte do zwiedzania.
Ofiary
Na terenie obozu zagłady w Forcie VII zginęło wielu przedstawicieli wielkopolskiej inteligencji, zaangażowanych w polskim życiu społecznym i politycznym, uczestników powstania wielkopolskiego, patriotów będących członkami wpływowych polskich środowisk Poznania, wśród nich znajdowali się m.in.: Witold Noskowski ps. „Taper” (ur. 10 marca 1873 w Warszawie, zm. prawdopodobnie 2 listopada 1939 w Poznaniu) – polski dziennikarz, krytyk literacki, teatralny i muzyczny. Stefan Balicki – literat, felietonista, powieściopisarz i krytyk literacki z Poznania (data śmierci marzec 1943) Stefan Cybichowski – inżynier architekt i radny miasta Poznania (rozstrzelany w styczniu 1940) Mścisław Frankowski – powstaniec wielkopolski, działacz Narodowej Organizacji Bojowej. Od grudnia 1940 więziony w Forcie VII. Zgilotynowany w więzieniu Plötzensee 20 marca 1942 roku. Sonia Urszula Górzna pseudonim „Sonia”(ur. 16 października 1919, zm. 8 stycznia 1943) – żołnierka Związku Odwetu, działaczka ZWZ-AK Okręg Poznań, członkini tzw. grupy Witaszka. Klemens Górzyński – lekarz, społecznik, działacz konspiracyjny, członek organizacji „Ojczyzna”, (zamordowany w lipcu 1942) Henryk Günther – lekarz z Poznania Stanisław Kalandyk – uczony polski, doktor fizyki, profesor Uniwersytetu Poznańskiego i dziekan Wydziału Lekarskiego tej uczelni (najprawdopodobniej zakatowany w styczniu 1940) Mikołaj Kiedacz – doktor nauk prawnych, działacz społeczny i polityczny, prezydent Poznania (zamordowany 25 października 1939) Roman Konkiewicz – doktor nauk medycznych, lekarz, uczestnik powstania wielkopolskiego i plebiscytu na Śląsku, prezes Poznańsko-Pomorskiej Izby Lekarskiej oraz wieloletni prezes Zarządu Wojewódzkiego Polskiego Związku Zachodniego (zginął w styczniu 1940) Tadeusz Kuczma – doktor nauk prawnych, asystent prawa karnego Uniwersytetu Poznańskiego oraz wiceprokurator Sądu Okręgowego w Poznaniu (zamordowany w styczniu 1940) Zygfryd Linda – polski instruktor harcerski, członek Głównej Kwatery Szarych Szeregów. Gustaw Manitius – ksiądz, senior diecezji pomorsko-wielkopolskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego (zamordowany w lutym 1940) Florian Marciniak – harcmistrz, pierwszy naczelnik Szarych Szeregów, więziony w Forcie VII, zamordowany w Groß-Rosen Walenty Matylla – major piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari (rozstrzelany 6 stycznia 1940) Czesław Michałowicz – ksiądz, długoletni sekretarz generalny Związku Katolickiego Robotników Polskich w Poznaniu, redaktor organu prasowego tej organizacji, gazety „Robotnik” (zginął męczeńską śmiercią w listopadzie 1939) Ludwik Mzyk – błogosławiony i męczennik Kościoła katolickiego, duchowny rzymskokatolicki, werbista Wincenty Nowaczyński – pułkownik piechoty Wojska Polskiego (zamordowany 31 stycznia 1940) Romuald Paczkowski – doktor nauk prawnych i profesor Uniwersytetu Poznańskiego (rozstrzelany w styczniu 1940) Nikodem Pajzderski – doktor, mediewista, historyk sztuki i zasłużony organizator muzealnictwa wielkopolskiego, współorganizator PeWuKi w 1929 (zginął w styczniu 1940). Stanisław Pawłowski – polski geograf, uczony o światowym rozgłosie i ogromnym dorobku naukowym, profesor Uniwersytetu Poznańskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności, wiceprezes poznańskiego oddziału Ligi Morskiej i Kolonialnej (zamordowany w styczniu 1940) Leon Prauziński – artysta malarz, znany z działalności powstańczej, Niemcy nie mogli mu wybaczyć twórczości artystycznej dotyczącej polskiego patriotyzmu, obrazów i grafik upamiętniających czyny powstańców wielkopolskich (zamordowany w styczniu 1940) Guntram Rolbiecki – doktor, asystent zakładu historii gospodarczej Uniwersytetu Poznańskiego (data śmierci styczeń 1943) Celestyn Rydlewski – doktor, uczestnik konferencji pokojowej z Niemcami w Paryżu w 1919, członek międzynarodowej komisji granicznej w sprawie ustalenia granic Polski z Wolnym Miastem Gdańsk w 1921, znany lekarz i działacz narodowy z Wielkopolski (więziony w Forcie VII, następnie zamordowany w egzekucji poza obrębem fortu w 1940) Jan Skrzypczak – komendant poznańskiej chorągwi Szarych Szeregów Jan Pankracy Stark – adwokat, przewodniczący Klubu Narodowego radnych w Radzie Miejskiej Poznania (skatowany w śledztwie, zmarł na skutek obrażeń podczas tortur w styczniu 1942) Franciszek Witaszek – doktor nauk medycznych, asystent Uniwersytetu Poznańskiego i sekretarz poznańskiego oddziału Związku Lekarzy (zamordowany w styczniu 1943) Jan Wojkiewicz – działacz ruchu ludowego, prezes Wojewódzkiego Zarządu Wielkopolskiego Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici”, wiceprezes Wojewódzkiego Zarządu Stronnictwa Ludowego i delegat Rządu Polskiego w Londynie na ziemie odzyskane (rozstrzelany w styczniu 1942) więźniami było również około 68 Świadków Jehowy, spośród których 60 osób ustalono imiennie oraz wielu innych Polaków.
Upamiętnienie Martyrologia Polaków osadzanych, więzionych i mordowanych w Forcie VII cytadeli poznańskiej przez niemieckich siepaczy została, po 1990 r., upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic, „POZNAŃ VII FORT 1939 – 1945”.
Zobacz też Fort VII w Poznaniu Akcja T4
Uwagi
Przypisy Muzeum Martyrologii Wielkopolan Fort VII. Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką (dostęp 2012-02-29), dane za: Olszewicz Bolesław Lista strat kultury polskiej.
Linki zewnętrzne Material Nr 2996 Polen Posen Konzentrationslager Posen Fort VII SD-Angehörige Winter 1940 Audycja , Ratajska Telewizja Kablowa
Kategoria:Forty w Twierdzy Poznań Kategoria:Fort VII w Poznaniu (miejsce kaźni) Kategoria:Gestapo w okupowanej Polsce 1939–1945 Kategoria:Niemieckie obozy koncentracyjne w okupowanej Polsce Kategoria:Więzienia hitlerowskie w okupowanej Polsce Kategoria:Zbrodnie niemieckie w Kraju Warty Kategoria:Ogrody (Poznań)