thumb|Prof. Maria Poprzęcka ze statuetką Nagrody Literackiej "Gdynia" w kategorii "eseistyka" (13 czerwca 2009) thumb|Maria Poprzęcka z egzemplarzem swojej książki Śmierć przed obrazem (2025) thumb|z Andą Rottenberg w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie (20 marca 2025) Maria Joanna Poprzęcka (ur. 20 października 1942 w Warszawie) – polska historyk sztuki, profesor doktor habilitowany, dyrektor Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego do 2008. Kierownik Podyplomowego Studium Muzealniczego IHS UW oraz kierownik Zakładu Dziejów Myśli o Sztuce. Od 1998 do 2010 prezeska Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Członkini Polskiej Akademii Umiejętności oraz Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.
Działalność Zajmuje się głównie malarstwem XIX wieku – zarówno „wysokim”, jak i popularnym – usytuowanym w szerokim kontekście krytycznym i teoretycznym. W pracy naukowej istotne są dla niej zagadnienia metodologiczne i aksjologiczne, zwłaszcza wynikające z badań nad sztuką nowoczesną.
Jest organizatorką konferencji metodologicznych w Nieborowie i autorką opracowań cyklicznych publikacji materiałów konferencyjnych z tych spotkań. Publikuje recenzje i felietony w „Dwutygodniku”.
Należała do Rady Fundacji Książąt Czartoryskich. Od września 2005 do marca 2007 należała do Rady Programowej i Rady Muzeum mającego powstać Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.
Została członkiem komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010.
Obecnie profesor zwyczajny w Kolegium „Artes Liberales” Wydziału „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego.
Członek Rady Powierniczej Zamku Królewskiego w Warszawie.
Nagrody i odznaczenia W 2003 została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski „za wybitne zasługi w pracy naukowej i dydaktycznej”.. W 2009 otrzymała Nagrodę Literacką Gdynia w kategorii eseju za książkę Inne obrazy, a w 2010 Nagrodę Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego za książkę Arcydzieła malarstwa polskiego. W 2012 została laureatką złotego medalu „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” za zasługi w zakresie ochrony dziedzictwa. W 2014 uhonorowana Nagrodą Polskiego PEN Clubu im. Mieczysława i Ksawerego Pruszyńskich. W 2021 przyznano jej Nagrodę im. Kazimierza Wyki za całokształt twórczości. W 2025 została nominowana do Nagrody im. Cypriana Kamila Norwida za książkę „Śmierć przed obrazem. O sztuce, starości i znikaniu” (wyd. słowo/obraz terytoria).
Publikacje Kuźnia: mit, alegoria, symbol (redakcja Jan Białostocki; Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1972); Akademizm, (Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1977; wydanie drugie: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1980, ; wydanie trzecie rozszerzone: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989, ; Czas wyobrażony. O sposobach opowiadania w polskim malarstwie XIX w. (Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1986; seria: Rozprawy Uniwersytetu Warszawskiego. Dissertationes Universitatis Varsoviensis, 0509-7177, 255); Polskie malarstwo salonowe (Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe,, Warszawa 1991, ); Arcydzieła malarstwa polskiego. Masterpieces of Polish painting (tł. na język angielski Aleksandra Rodzińska-Chojnowska; Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1997, ; liczne wznowienia); O złej sztuce (Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1998, ); Pochwała malarstwa. Studia z historii i teorii sztuki (Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk 2000, ); Galeria. Sztuka patrzenia (Wydawnictwo Stentor, Warszawa 2003, ); Kochankowie z masakrą w tle i inne eseje o malarstwie historycznym (Wydawnictwo Stentor, Warszawa 2004, ); Akt polski (Edipresse Polska, Warszawa 2006, ; seria: Kolekcja "Przekroju" Malarze Polscy, t. 14); Inne obrazy. Oko, widzenie, sztuka. Od Albertiego do Duchampa (Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk 2008, ; wydanie drugie: Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk 2013, ); 55 skarbów Polski. Treasures of Poland (tł. na ang. Joanna Holzman; Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2012, ; wydanie drugie jako: Skarby sztuki w Polsce. Treasures of Poland: Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2017, ); Uczta bogiń. Kobiety, sztuka i życie (Wydawnictwo "Agora", Warszawa 2012, ); Na oko (Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria-Narodowy Instytut Audiowizualny, Gdańsk-Warszawa 2015, ); Impas. Opór, utrata, niemoc, sztuka (Fundacja Terytoria Książki, Gdańsk 2019, ; wydanie drugie: Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk 2026, ); Śmierć przed obrazem. O sztuce, starości i znikaniu (Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk 2024, ).
Udział w pracach zbiorowych, opracowania (wybór) Teoretycy, artyści, krytycy o sztuce 1700–1870 (wybór, przedmowa i komentarz; wspólnie z Elżbietą Grabską; Warszawa 1974, seria: Historia doktryn artystycznych. Wybór tekstów, cz. 2; wydanie drugie uzupełnione: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1989, ); Sztuka dzisiaj. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Warszawa, listopad 2001 (redakcja; Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Warszawa 2002, ); Widoki władzy. Konrad Pustoła (teksty: Maciej Gdula, Grzegorz Jankowicz, Marek Krajewski, Adam Mazur, Grzegorz Piątek, Maria Poprzęcka, Konrad Pustoła, Jarosław Trybuś; zespół redakcyjny: Magdalena Kobus, Ela Petruk, Bogna Świątkowska; Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, Warszawa 2011, ); Hipotezy i hipostazy. Hypotheses and hypostases. Łukasz Huculak (autorzy tekstów: Bogusław Deptuła, Maria Poprzęcka; tłumaczenie Anita Wincencjusz-Patyn; Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Geppert-Muzeum Regionalne, Wrocław-Stalowa Wola 2012, ); Róża jest różą - Rose is a rose (katalog wystawy Biura Wystaw Artystycznych w Tarnowie, 10 października - 24 listopada 2013 r.; Redakcja: Ewa Łączyńska-Widz, Jadwiga Sawicka; autorzy: Adam Bartosz, William Blake, Urszula Gieroń, Katarzyna Górawska, Aleksandra Jackowska, Ewa Łączyńska-Widz, Katarzyna Nalezińska, Maria Poprzęcka, Jadwiga Sawicka, Gertruda Stein; Biuro Wystaw Artystycznych, Tarnów 2013, ); Fakt, fikcja i fotografia albo Co się zdarzyło we Freshwater (zawiera: Virginia Woolf: Freshwater. Komedia, Julia Margaret Cameron, Maria Poprzęcka: Szaleństwa babki Julii, Magda Heydel: "Daleko wam do niej". Virginia Woolf. Julia Margaret Cameron i kobiece fotografie niekonwencjonalne; pomysł, wstęp i przekład Magda Heydel; Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 2013, ); Historia sztuki wobec globalizacji (redakcja; Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Warszawa 2013, ); Historyczna rezydencja we współczesnym mieście (redakcja; Materiały z konferencji w Warszawie 12-14 października 2012 r.; Ośrodek Badań nad Epoką Stanisławowską. Muzeum Łazienki Królewskie, Warszawa 2014, ); Łazienki - pamięć i niepamięć (zawiera ponadto: Wiktor Jerofiejew: Natura wolności. Łazienki między Wschodem a Zachodem w przekładzie Michała B. Jagiełły; dwa eseje o Łazienkach Królewskich: o historii parku i jego roli jako miejsca pamięci znaczących wydarzeń w historii kraju oraz o architekturze i klimacie Łazienek jako świadectwach związku kultury polskiej z Zachodem. Publikacja zawiera ryciny ze zrealizowanymi i niezrealizowanymi projektami budowli w Łazienkach autorstwa Jana Christiana Kamsetzera, Dominika Merliniego i Vincenzo Brenny; Muzeum Łazienki Królewskie, Warszawa 2014); Obraz między kultem a lękiem (redakcja; zawiera: Michał Janocha: Ikonoklazm wczoraj i dziś, Antoni Ziemba: Późnośredniowieczne oblicza Chrystusa, Maria Poprzęcka: Gioconda - fetysz i ofiara, Waldemar Baraniewski: Zachować - zniszczyć - przekształcić; Wydawnictwo Pracownia, Gdańsk 2015, ); Obraz żywy (redakcja; Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Warszawa 2015, ); Sztuka w naszym wieku. Kolekcje Zachęty - Narodowej Galerii Sztuki oraz Fundacji Sztuki Polskiej ING - Art in our age. Collections of Zachęta - National Gallery of Art and the ING Polish Art Foundation (publikacja towarzysząca wystawie w Zachęcie - Narodowej Galerii Sztuki, 12.12.2015 r.-31.01.2016 r.; autorzy: Jakub Banasiak, Kamila Bondar, Klara Czerniewska, Sebastian Cichocki, Marta Czyż, Oskar Dawicki, Łukasz Gorczyca, Dorota Jarecka, Ewa Łączyńska-Widz, Krzysztof Nowakowski, Maria Poprzęcka, Dawid Radziszewski, Karol Sienkiewicz, Hanna Wróblewska, Iwo Zmyślony, Szymon Żydek; redakcja Magdalena Miecznicka; tłumaczenie Soren Gauger; Fundacja Sztuki Polskiej ING-Zachęta - Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa 2015, ); XYZ. O profesorze Mieczysławie Porębskim (teksty: Krystyna Czerni, Maria Poprzęcka, Jerzy Porębski, Maria Anna Potocka; Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK, Kraków 2015, ); Magia kwadratu. The magic of the square (autorzy tekstów: Bogusław Deptuła, Paweł Drabarczyk, Krystyna Greub-Frącz, Maria Poprzęcka; redakcja Bogusław Deptuła, Paweł Drabarczyk; tłumaczenie: Ewa Kanigowska-Giedroyć, Aleksandra Sobczak; Wystawa: Państwowa Galeria Sztuki, Sopot, 7 października 2016 r. - 29 stycznia 2017 r. Tekst równoległy w języku polskim i angielskim; Państwowa Galeria Sztuki, Sopot 2016, ); Sztuka przeciwko historii sztuki (redakcja; Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Warszawa 2017, ; seria: Studia z Metodologii Historii Sztuki); Sztuka w sztuce. Art in art (katalog wystawy w Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK, Kraków, 28 kwietnia - 1 października 2017 r.; tekst równoległy w języku polskim i angielskim; teksty: W. J. T. Mitchell, Maria Poprzęcka, Maria Anna Potocka, Joanna Wojnicka; redakcja: Delfina Jałowik, Monika Kozioł, Maria Anna Potocka; przekład Ben Koszalka, Anda MacBride, Anna Rucińska-Barnaś; Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK, Kraków 2017, ); Artysta/kurator (redakcja; Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Warszawa 2019, ; seria: Studia z Metodologii Historii Sztuki); Jacek Sempoliński. Z malarstwem sobie poradzę. Galeria aTAK, Warszawa - I think I can handle painting. aTAK Gallery, Warsaw 16 V - 31 VII 2019 (nota biograficzna Agnieszka Szewczyk; tłumaczenie Teresa Ossowska; Galeria aTAK, Warszawa 2019, ); Każdemu jego śmietnik. Szkice o śmieciach i śmietniskach (autorzy: Beata Chomątowska, Paweł Dunin-Wąsowicz, Natasza Goerke, Zbigniew Mikołejko, Włodzimierz Karol Pessel, Maria Poprzęcka, Małgorzata Rejmer, Anda Rottenberg, Filip Springer, Ziemowit Szczerek, Krzysztof Środa, Ilona Wiśniewska, Urszula Zajączkowska; Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2019, ); Jan Dobkowski (redakcja Marika Kuźmicz; teksty: Jakub Dąbrowski, Marianna Dobkowska, Marika Kuźmicz, Maria Poprzęcka, Post Brothers; przekład: Łukasz Mojsak, Karol Waniek; Fundacja Arton, Warszawa 2020, ); My i psy, psy i my. Us and dogs, dogs and us (katalog wystawy Państwowej Galerii Sztuki w Sopocie, 15 października 2021 r. - 16 stycznia 2022 r.; teksty: Bogusław Deptuła, Maria Poprzęcka, Milena Niedziela; tłumaczenia Paulina Bożek; Państwowa Galeria Sztuki, Sopot 2021, ); Michał Stonawski (katalog wystawy w Galerii Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki, Kraków, 23 lipca - 2 października 2022 r.; tekst równolegle w języku polskim i w przekładzie angielskim; redakcja Agnieszka Mazoń; teksty: Andrzej Bednarczyk, Agnieszka Mazoń, Maria Poprzęcka, Maria Anna Potocka, Michał Stonawski; przekład Anda MacBride; Wydawnictwo Bunkier, Kraków 2022, ); Edward Dwurnik. Robotnicy - Workers (eseje: Maria Poprzęcka, Jörg Heiser, Łukasz Gorczyca; inne teksty: Teresa Gierzyńska, Pola Dwurnik, Daniel Ożga, Osman Djajadisastra; tłumaczenie: Michał Golubiewski; Fundacja Edwarda Dwurnika, Warszawa 2023, );