Wsiewołod Nikołajewicz Mierkułow (; ur. w Zakatale, zm. 23 grudnia 1953 w Moskwie) – radziecki funkcjonariusz służb specjalnych, działacz partyjny, polityk i dramaturg narodowości rosyjsko-gruzińskiej, generał armii (zdegradowany). Protegowany i bliski współpracownik Berii, awansował dzięki niemu, zostając I zastępcą ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRR (1938–1941), szefem GUGB (1938–1941), członkiem KC WKP(b) (1939–1946), ludowym komisarzem bezpieczeństwa państwowego ZSRR (1941), ponownie szefem GUGB (1941–1943) i jeszcze raz ludowym komisarzem bezpieczeństwa państwowego ZSRR (1943–1946, w 1946 pod nazwą ministra). Po 1946 roku odwołany, jego kariera uległa załamaniu, do rządu powrócił dopiero po paru latach jako (1950–1953). Gdy Beria przegrał walkę o władzę po śmierci Stalina, Mierkułow został razem z nim aresztowany, po czym stracony. Deputowany do Rady Najwyższej ZSRR I i II kadencji.

Życiorys Syn szlachcica Nikołaja, kapitana carskiej armii, i gruzińskiej szlachcianki Ketowany z domu Cinamzgwariszwili. Wychował się w Tbilisi. Po maturze zdanej z wyróżnieniem w 1913 podjął studia fizyki i matematyki na Uniwersytecie Petersburskim, które jednak musiał przerwać w 1916 w związku z poborem do wojska po wybuchu I wojny światowej. Służył w różnych jednostkach, został mianowany w 1917 chorążym. W 1918 powrócił do rodzinnego Tbilisi, gdzie przez trzy lata pracował jako pracownik administracyjny w tamtejszej szkole dla niewidomych.

Służbę w aparacie bezpieczeństwa Mierkułow rozpoczął w 1921 w gruzińskiej Czeka. W 1925 wstąpił do WKP(b). Od 1931 pracował w gruzińskim aparacie partyjnym.

W 1938 był zastępcą szefa GUGB NKWD ZSRR i szefem 3 Wydziału (kontrwywiadu), zaś od grudnia tego roku pierwszym zastępcą komisarza ludowego spraw wewnętrznych (NKWD) ZSRR Ławrientija Berii i jednocześnie szefem GUGB NKWD. W czasie agresji ZSRR na Polskę nadzorował z Kijowa koordynację działań grup operacyjno-czekistowskich na okupowanym terytorium państwa polskiego. Wraz z Leonidem Basztakowem i Bogdanem Kobułowem wchodził w skład Kolegium Specjalnego NKWD, tzw. trójki NKWD (Osoboje Sowieszczanije). Był faktycznym kierownikiem operacji „rozładowania” obozów jenieckich i więzień w kwietniu i maju 1940. Ponosi odpowiedzialność za zbrodnię katyńską.

3 lutego 1941 został mianowany komisarzem ludowym bezpieczeństwa państwowego ZSRR, kierował komisariatem do 20 lipca 1941. Po jego likwidacji objął ponownie funkcję pierwszego zastępcy szefa NKWD Ławrientija Berii, którą sprawował do 16 kwietnia 1943. W międzyczasie pełnił inne funkcje m.in. szefa Wydziału I, zajmującego się ochroną kierownictwa WKP(b) i rządu.

W lutym 1942 w Mcensku Wsiewołod Mierkułow jako specjalny wysłannik Stalina odbył serię spotkań z SS-Obergruppenführerem Karlem Wolffem w ramach rokowań na temat zawieszenia broni na froncie wschodnim. Strony nie doszły jednak do porozumieniaTadeusz Kisielewski, Zabójcy. Widma wychodzą z cienia, s. 69, Wyd. „Rebis”, Poznań 2006, .Tadeusz Konecki, Labirynt dezinformacji w drugiej wojnie światowej, s. 362–364, Wyd. „Książka i Wiedza”, Warszawa 2007, ..

Po kolejnej reorganizacji aparatu bezpieczeństwa ZSRR w 1943 i ponownym utworzeniu Ludowego Komisariatu Bezpieczeństwa Państwowego (NKGB) Mierkułow stanął na jego czele. Kierował nim od 14 kwietnia 1943 i dalej od 15 marca 1946 już jako ministerstwem do 4 maja tego samego roku, kiedy został zastąpiony przez Wiktora Abakumowa.

Zwolniony ze służby bezpieczeństwa w maju 1946, został zastępcą szefa, a następnie w 1947 szefem głównego zarządu dóbr zagranicznych przy Radzie Ministrów ZSRR. W 1950 został ministrem kontroli państwowej ZSRR.

Po aresztowaniu Berii w 1953 Mierkułow został także aresztowany w sierpniu 1953 i stracony 23 grudnia 1953.

Mierkułow pod literackim pseudonimem Wsiewołod Ross napisał kilka sztuk teatralnych, które były wystawiane na scenach teatrów moskiewskich, w tym «Inżynier Siergiejew” (wystawiana w Teatrze Małym).

Odznaczenia Order Lenina – 26 kwietnia 1940 Order Czerwonego Sztandaru – 3 listopada 1944 Order Kutuzowa I Klasy – 18 marca 1944 (odebrany pośmiertnie 4 kwietnia 1962) Order Republiki (Tuwińska Republika Ludowa) (18 sierpnia 1943) dziewięć medali

Przypisy

Bibliografia Nikita Pietrow, Psy Stalina, Warszawa 2012.

Władimir Abarinow, Oprawcy z Katynia, Kraków 2007. . Н. В. Петров, К. В. Скоркин, Кто руководил НКВД 1934–1941, Москва 1999. .

Linki zewnętrzne Biografia w serwisie rosyjskiego Stowarzyszenia „Memoriał” Biografia na hrono.ru (jęz. rosyjski) Informacje (ros.)

Kategoria:Generałowie armii Sił Zbrojnych ZSRR Kategoria:Funkcjonariusze Czeki Kategoria:Komisarze bezpieczeństwa państwowego I rangi Kategoria:Członkowie Komitetu Centralnego RKP(b) i WKP(b) Kategoria:Radzieccy ministrowie Kategoria:Wykonawcy zbrodni katyńskiej Kategoria:Odznaczeni Orderem Kutuzowa Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Kategoria:Ofiary represji politycznych w ZSRR Kategoria:Uczestnicy agresji ZSRR na Polskę Kategoria:Radzieccy żołnierze II wojny światowej Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zmarli w 1953 Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Dońskim w Moskwie Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Rosyjscy funkcjonariusze służb specjalnych Kategoria:Gruzińscy funkcjonariusze radzieckich służb specjalnych Kategoria:Rosyjscy dramaturdzy XX wieku