thumb thumb|Ppłk Stanisław Pietrzyk - I zastępca dowódcy 76 pp.
76 Lidzki Pułk Piechoty im. Ludwika Narbutta (76 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.
Świętem pułkowym był w latach 1920 – 1925 dzień 5 stycznia, na honor decyzji III batalionu o nieoddaniu broni Niemcom, a w latach 1926 – 1939 dzień 2 sierpnia, na honor obrony Łomży.
Przed 1939 pułk stacjonował w Grodnie.
Formowanie i zmiany organizacyjne Pułk początek bierze w samoobronie Litwy i Białorusi. Trzeci batalion piechoty samoobrony na początku stycznia 1919 wszedł w skład oddziału mjr. Władysława Dąbrowskiego, gdzie przemianowano go na pierwszy batalion zwany „Wileńskim”. Pod koniec stycznia utworzono drugi batalion zwany „Lidzkim”.
6 czerwca 1919 dowódca Frontu Litewsko-Białoruskiego z oddziału mjr. Dąbrowskiego utworzył dwa pułki: z piechoty – Lidzki pułk strzelców, a z jazdy – Wileński pułk ułanów. Batalion piechoty „lidzki” otrzymał nr I a bp „wileński” nr II. Dowództwo pułku objął ppłk Zubrzycki. W lipcu tegoż roku pułk wszedł w skład III Brygady nowo zorganizowanej 2 Dywizji Litewsko-Białoruskiej.
W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Lidzie.
Po 21 X 1922 – zmieniono nazwę na 76 Lidzki pułk piechoty i włączono go do 29 Dywizji Piechoty. Pełną nazwę nadano pułkowi w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. nr 2 z 1938, poz. 26.
Pułk w walce o granice Po reorganizacji pułk wyruszył na front biorąc udział w ofensywie na Mińsk. Od 5 do 8 lipca 1919 działał w obszarze Puszczy Nalibockiej, po czym przeszedł do odwodu. 23 lipca atakował w kierunku na wieś Kamień. W ataku poległ dowódca I baonu, kpt. Mienicki. Do 29 lipca pułk odpierał ataki bolszewików, a po tej dacie miały miejsce tylko utarczki patroli. Z uwagi na wsparcie grupy gen. Lasockiego przez 14 Dywizję Piechoty, Mińsk w końcu zdobyto, a oddziały ruszyły do pościgu nad Berezynę. I i II batalion pułku tymczasem odeszły na postój w Kojdanowie, gdzie stały do 31 sierpnia. 1 września po osiągnięciu rzeki Berezyny I i II batalion lidzkiego pułku skierowano koleją przez Mińsk, Mołodeczno i Wilno do Suwałk. W początkach września 1919 pułk został zluzowany, przerzucony na zachód i pełnił służbę patrolową na polsko-litewskiej linii demarkacyjnej.
Dopiero w lipcu 1920 jego dwa bataliony wzięty udział w obronie Wilna, po czym wycofały się do Klepacz. Tu dołączył do nich I batalion będący do tej pory na linii demarkacyjnej. Pod Klepaczami pułk stoczył zaciętą walkę z Litwinami i wycofał się do Oran. Tu walczył już z wojskami rosyjskimi, wspomaganymi przez oddziały litewskie.
Oderwawszy się od nieprzyjaciela, pułk dotarł do Marcinkaniec i dalej transportem kolejowym do Grodna. Po walkach w okolicach Kuźnicy i Nowego Dworu pułk przeszedł do Ostrowi Mazowieckiej, a stąd został przetransportowany pod Łomżę. 1 sierpnia 1920 pułk odrzucił nieprzyjaciela z przedpola fortu IV z południowego brzegu Łomżyczki. Następnego dnia zaciekłe walki toczyły się już u bram Łomży, przy mostach na Narwi i w samym mieście. W nocy musiano Łomżę opuścić. W dalszych bojach odwrotowych pułk doszedł nad Wkrę. Tu zreorganizowano jego pododdziały i sformowano na ich bazie jedynie jeden batalion piechoty.
W okresie kontrofensywy pułk działał w składzie 5 Armii. Wraz z innymi oddziałami doszedł pod Chorzele. W końcu sierpnia pułk został skierowany do Modlina na odpoczynek i uzupełnienie.
21 października 1920 pułk w sile jednego batalionu złożonego z żołnierzy kresowych wszedł w skład wojsk generała Żeligowskiego.
Pułk brał udział ogółem w 41 bitwach. W latach 1919–1920 zginęło w walkach 116 oficerów i szeregowych. Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari odznaczono – 12 żołnierzy, 114 – Krzyżem Walecznych, Krzyżem Zasługi Wojsk Litwy Środkowej – 26.
Kawalerowie Virtuti Militari
40x40px|left Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920kpt. Leon Bąkowski nr 4487kpt. Witold Chmielewski nr 4133kpt. Piotr Mienicki nr 4924 †22 VII 1919 Kamieńkpt. Jan Ogiński nr 3893kpt. Wilhelm Zagórski nr 4068por. Bolesław Dmochowski nr 4486por. Józef Wolski nr 8066 †21 VIII 1920 Przasnyszppor. Władysław Gliński nr 8051 †11 VIII 1920 Zegrzepchor. Stefan Tomkiewicz nr 4063szer. Jerzy Laskarys nr 4100
Ponadto 128 żołnierzom nadano Krzyż Walecznych, w tym trzem oficerom czterokrotnie, pięciu oficerom trzykrotnie oraz trzem oficerom i trzem szeregowcon dwukrotnie. Krzyżem Zasługi Wojsk Litwy Środkowej odznaczono 18 oficerów i 8 szeregowców.
Wśród odznaczonych Krzyżem Walecznych po raz pierwszy znajdował się plut. Stefan Nagat (1900–1978), na którego sporządzony został wniosek o odznaczenie Orderem Virtuti Militari i który figuruje „Zarysie historji wojennej ...” jako kawaler tego orderu, lecz faktycznie go nie otrzymał. Stefan Nagat odznaczył się odwagą 6 sierpnia 1920 pod Różanem, a jego czyn opisał Henryk Koppel w artykule „Jak szeregowiec Nagat spalił most”, opublikowanym na łamach „Żołnierza Polskiego”..
Mapy walk pułku
Pułk w okresie pokoju thumb|Uczczenie pamięci Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego - 76 pp przed katedrą na Wawelu; sierpień 1939 thumb|left|29 DP w 1938 W okresie międzywojennym 76 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr III w Grodnie, wchodząc w skład 29 Dywizji Piechoty. Pułk stacjonował w Koszarach Legionów Polskich w kwartale ulic Kolejowej, Bema i Kościuszki. W Grodnie jako dużym garnizonie znajdowało się dużo instytucji garnizonowych takich jak, Kościół Garnizonowy tzw. Fara Witoldowa, Kasyno Garnizonowe, Biblioteka DOK z salami balowymi, reprezentacyjną i bilardową i czytelniami dla każdego pułku. Dla szeregowych był Dom Żołnierza z teatrem, Dom Strzelca. Święto pułku obchodzono w dniu 3 stycznia, a od 1926 w dniu 2 sierpnia. 6 sierpnia 1933 odbyło się uroczyste odsłonięcie pomnika w miejscu śmierci płk. Ludwika Narbutta w Dubiczach. W 76 pp istniał Wojskowy Klub Sportowy 76 pp, drużyna piłki nożnej reprezentowała cały garnizon Grodna i grała od 1929 roku w lidze okręgowej klasy A, zdobywając 8 razy tytuł mistrza Okręgu ZPN w Białymstoku. Od 1934 roku, po zmianie nazwy, występowała jako WKS Grodno. Nad drużynami harcerskimi w Grodnie opiekę sprawował również 76pp organizował zawody o odznakę POS, prowadził szkolenie z zakresu opl, ppoż., strzeleckie i sanitarne.
Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 76 pułk piechoty zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych). W każdym roku otrzymywał około 845 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 68 oficerów oraz 1900 podoficerów i szeregowców. Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny, w okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku „normalnego” (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy. Prowadzono szkolenie podoficerów i oficerów rezerwy w pułku na kursach i doraźne np. w strzelaniu. Wydłużono okres szkolenia podoficerów i oficerów rezerwy z 4 tygodni rocznie do 10 tygodni. Prowadzono dwumiesięczne kursy oficerów rezerwy dla dowódców kompanii, jednorazowo na organizowanym przez dowództwo OK III brało 2 oficerów rezerwy z 76 pp. 15 sierpnia na pułkowej strzelnicy zebrano wszystkich oficerów, podoficerów i po trzech strzelców wyborowych z każdej kompanii, po zaprzysiężeniu przystrzelano wszystkie karabiny wz. 35 "Ur". Po 15 sierpnia pułk przebywał na ćwiczebnym obozie letnim "Rumlówka". W dniu 24 sierpnia o godz. 6.00 ogłoszono mobilizację alarmową niejawną dla jednostek garnizonu Grodno. Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939StanowiskoStopień, imię i nazwiskoPrzydział we wrześniu 1939Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalnedowódca pułkupłk Stanisław CzuryłłoI z-ca dowódcyppłk Stanisław Pietrzykadiutantkpt. adm. (piech.) Stanisław II Bieleckistarszy lekarzppłk dr Jerzy Stanisław Krzywiecmłodszy lekarzpor. lek. Mirosław Bogdan GrubińskiII z-ca dowódcy (kwatermistrz)mjr Jan Torońoficer mobilizacyjnykpt. adm. (piech.) Czesław Gałyńskiz-ca oficera mobilizacyjnegokpt. adm. (piech.) Henryk Biernackioficer administracyjno-materiałowykpt. Władysław Zygmunt Żołnierczykoficer gospodarczypor. int. Mikołaj Wyskoczyloficer żywnościowychor. Władysław Berstlingoficer taborowypor. tab. Witold Jan Lepieszokapelmistrzvacatdowódca plutonu łącznościkpt. Lucjan Grajewskidowódca plutonu pionierówpor Bronisław Antoni Zgorzelskidowódca plutonu artylerii piechotykpt. art. Mieczysław Chmielowiecdowódca plutonu ppanc.p o. kpt. Wilhelm Leopold Stawarz (*)dowódca oddziału zwiadupor. Wacław BujkoI bataliondowódca batalionumjr Korneliusz Kosińskidowódca 1 kompaniikpt. Jan Grażulcwiczdowódca plutonupor. Władysław Godlewskidowódca 2 kompaniikpt. Wilhelm Leopold Stawarz (*)dowódca plutonuppor. Eryk Griinerdowódca 3 kompaniikpt. Szacki Antonidowódca plutonupor. Zbigniew Wiktor Józef Trybadowódca plutonuppor. Jan Krzywickidowódca 1 kompanii kmkpt. Józef Marian Ekiertdowódca plutonupor. Władysław Niezgodadowódca plutonuppor. Roman Kurpińskidowódca plutonuchor. Stefan TomkiewiczII bataliondowódca batalionumjr Eugeniusz Tomasz Justyniakdowódca 4 kompaniikpt. Czarkowski Karoldowódca plutonupor. Józef Władysław Gniewkowskidowódca plutonupor. Jan Piotr Radzewiczdowódca plutonuppor. Konstanty Budadowódca 5 kompaniikpt. Stefan II Sopoćkodowódca plutonupor. Franciszek Ciągłodowódca plutonuppor. Ernest Sikoradowódca 6 kompaniipor. Wilhelm Bergieldowódca plutonuppor. Zdzisław Gumkowskidowódca 2 kompanii kmkpt. Stefan Myśliwskidowódca plutonuppor. Edward Władysław DzierżekIII bataliondowódca batalionuvacatdowódca 7 kompaniikpt. Stanisław Olechnowiczdowódca plutonupor. Zdzisław Julian Malinowskidowódca plutonuppor. Franciszek Józef Śniechotadowódca 8 kompaniikpt. Józef II Malinowskidowódca plutonupor. Wiktor Dawidowiczdowódca 9 kompaniikpt. Alfred Ernest Wiesław Machnickidowódca plutonuppor. Michał Józef Pulchnydowódca 3 kompanii kmkpt. Stanisław Górskidowódca plutonuppor. Lech Kazimierz Grygierna kursiepor. Władysław Jaczynicna kursiepor. Wilhelm JakubianiecDywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 29 DPdowódcamjr Balcerzak Józefdowódca plutonupor. Oszczakiewicz Franciszekdowódca plutonupor. Szczęsny Mieczysławdowódca plutonupor. Dowgiało Bronisławdowódca plutonuppor. Mickiewicz Mikołaj76 obwód przysposobienia wojskowego „Grodno”komendant obwodowy PWkpt. adm. (piech.) Tadeusz Józef Erbenkomendant powiatowy PW „Grodno”ppor. kontr. piech. Witold Tomaszewskikomendant powiatowy PW „Wołkowysk”ppor. kontr. piech. Alfons Wróblewski
76 pp w kampanii wrześniowej thumb|300px|Narew w okolicach Łomży – tu toczyły się walki
Mobilizacja W ramach grupy brązowej zmobilizowano kompanię karabinów maszynowych przeciwlotniczych typu B nr 36, trzy plutony artylerii pozycyjnej typu II nr 31, 32 i 35. W ramach grupy żółtej zmobilizowano własne pododdziały pułku oraz inne pododdziały: kompanię asystencyjną nr 131, kompanię kolarzy nr 34 i kolumnę taborową nr 317. 26 sierpnia pułk terminowo ukończył mobilizację i przeszedł na kwatery do wsi Kaplica. 28 sierpnia rozpoczął załadunek na transporty kolejowe, został przewieziony przez Białystok i Warszawę do Skierniewic. 30 sierpnia wieczorem został wyładowany i marszem pieszym przemieścił się do rejonu wsi i folwarku Prusy, gdzie 31 sierpnia odpoczywał, prowadził ćwiczenia terenowe i wspierał okoliczną ludność w żniwach.
Działania bojowe W bitwie pod Piotrkowem Trybunalskim