Bazylika mniejsza () – tytuł honorowy, nadawany przez papieża lub w drodze prawa zwyczajowego, który otrzymują kościoły wyróżniające się wartością zabytkową, liturgiczną, pielgrzymkową i duszpasterską.
Po raz pierwszy nadał go papież Pius VI w 1783 kościołowi św. Mikołaja w Tolentino. Od 1836 przysługuje on również kościołom kolegiackim (co było związane z przeniesieniem przez Kongregację Obrzędów przywilejów kościołów kolegiackich na bazyliki mniejsze oraz z ustaleniem przez kongregację warunków spełnianych przez kościół dla otrzymania tego tytułu).
Posiadają go obecnie znaczniejsze kościoły katedralne, kolegiackie i klasztorne, a także znane sanktuaria maryjne, m.in. Jasna Góra, Altötting, Fátima, Kevelaer, Lourdes, Mariazell, Ottobeuren, Werl, Bardo, Gidle, Dębowiec, Tuchów, Krzeszów, Wambierzyce, Kalwaria Zebrzydowska, Kalwaria Pacławska.
Przywilejem bazylik jest uzyskanie odpustu zupełnego w czasie ich nawiedzenia w następujące dni: uroczystość Apostołów Piotra i Pawła (29 czerwca), święto tytułu, święto „Porcjunkuli” (2 sierpnia) i jeden raz w ciągu roku w dniu określonym według uznania, pod zwykłymi warunkami: odbycia spowiedzi sakramentalnej, przyjęcia komunii świętej, odmówienia modlitwy w intencjach wyznaczonych przez papieża. thumb|Bazylika Zwiastowania w Nazarecie Bazylika mniejsza musi spełniać następujące warunki: kościół otwarty przez cały dzień, miejsce otrzymywania szczególnych łask za przyczyną patrona lub patronki kościoła (m.in. uzdrowienia, łaski, nawrócenia itp.), wartość zabytkowa, miejsce szczególnego kultu i pielgrzymowania walory duszpasterskie (wieczysta Adoracja Najświętszego Sakramentu, całodzienna spowiedź, duża częstotliwość odprawianych mszy świętych i nabożeństw), stali przewodnicy oprowadzający po danym kościele.
Tytuł nadawany jest zazwyczaj przez papieża w porozumieniu z watykańską Kongregacją ds. Kultu Bożego, co poprzedza procedura prawno-urzędowa przeprowadzana w episkopacie danego kraju.
Decyzję o rozpoczęciu procesu przyznania kościołowi tego tytułu podejmuje biskup danej diecezji.
Bazyliki mniejsze w Polsce Archikatedry Zdjęcie Nazwa Data nadania tytułu Diecezja100px Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie XVIII w. archidiecezja krakowska100px Bazylika archikatedralna w Gnieźnie 1931 archidiecezja gnieźnieńska100px Bazylika archikatedralna w Przemyślu 1960 archidiecezja przemyska100px Bazylika archikatedralna w Warszawie 1961 archidiecezja warszawska100px Bazylika archikatedralna w Częstochowie 1962 archidiecezja częstochowska100px Bazylika archikatedralna w Poznaniu 1962 archidiecezja poznańska100px Bazylika archikatedralna we Fromborku 1965 archidiecezja warmińska100px Bazylika archikatedralna w Gdańsku-Oliwie 1976 archidiecezja gdańska100px Bazylika archikatedralna w Szczecinie 1983 archidiecezja szczecińsko-kamieńska100px Bazylika archikatedralna w Białymstoku 1985 archidiecezja białostocka100px Bazylika archikatedralna w Łodzi 1989 archidiecezja łódzka
Katedry Zdjęcie Nazwa Data nadania tytułu Diecezja 100px Bazylika katedralna we Włocławku 1907 diecezja włocławska 100px Bazylika katedralna w Płocku 1910 diecezja płocka 100px Bazylika katedralna w Toruniu 1935 diecezja toruńska 100px Bazylika katedralna w Sandomierzu 1960 diecezja sandomierska 100px Bazylika katedralna w Pelplinie 1965 diecezja pelplińska 100px Bazylika katedralna w Kielcach 1970 diecezja kielecka 100px Bazylika katedralna w Tarnowie 1972 diecezja tarnowska 100px Bazylika katedralna w Warszawie-Pradze 1997 diecezja warszawsko-praska 100px Bazylika katedralna w Łowiczu 1999 diecezja łowicka 100px Bazylika katedralna w Sosnowcu 1999 diecezja sosnowiecka
Konkatedry Zdjęcie Nazwa Data nadania tytułu Diecezja 100px Bazylika konkatedralna w Gdańsku 1965 archidiecezja gdańska 100px Bazylika konkatedralna w Chełmży 1982 diecezja toruńska 100px Bazylika konkatedralna w Kołobrzegu 1986 diecezja koszalińsko-kołobrzeska 100px Bazylika konkatedralna w Stalowej Woli 1998 diecezja sandomierska 100px Bazylika konkatedralna w Olsztynie 2004 archidiecezja warmińska
Kolegiaty thumb|Bazylika w Sejnach Bazylika kolegiacka w Kruszwicy, 1970 (archidiecezja gnieźnieńska) Bazylika kolegiacka w Nowym Mieście Lubawskim (diecezja toruńska), 1971 Bazylika kolegiacka w Sejnach (diecezja ełcka), 1973 Bazylika kolegiacka w Pułtusku, 1975 (diecezja płocka) Bazylika kolegiacka w Kaliszu, 1978 (diecezja kaliska) Bazylika kolegiacka w Przeworsku, 1982 (archidiecezja przemyska) Bazylika kolegiacka w Chełmie (archidiecezja lubelska), 1988 Bazylika kolegiacka w Dobrym Mieście, 1989 (archidiecezja warmińska) Bazylika kolegiacka w Parczewie (diecezja siedlecka), 1989 Bazylika kolegiacka w Limanowej (sanktuarium) 1991 (diecezja tarnowska) Bazylika kolegiacka w Nowym Sączu, 1992 (diecezja tarnowska) Bazylika kolegiacka w Miechowie (diecezja kielecka), 1996 Bazylika kolegiacka w Bochni, 1997 (diecezja tarnowska) Bazylika kolegiacka w Węgrowie, 1997 (diecezja drohiczyńska) Bazylika kolegiacka w Krośnie (archidiecezja przemyska) 1998 Bazylika kolegiacka w Kętrzynie, 1999 (archidiecezja warmińska) Bazylika kolegiacka w Krakowie-Kleparzu, 1999 (archidiecezja krakowska) Bazylika kolegiacka w Olkuszu (diecezja sosnowiecka), 2002 Bazylika kolegiacka w Strzegomiu, 2002 (diecezja świdnicka) Bazylika kolegiacka w Wiślicy, 2005 (diecezja kielecka) Bazylika kolegiacka w Mielcu, 2006 (diecezja tarnowska) Bazylika kolegiacka w Zawierciu, 2009 (archidiecezja częstochowska) Bazylika kolegiacka w Poznaniu, 2010 (archidiecezja poznańska) Bazylika kolegiacka w Grudziądzu, 2010 (diecezja toruńska) Bazylika kolegiacka w Koronowie, 2011 (diecezja pelplińska) Bazylika kolegiacka w Lesznie, 2013 (archidiecezja poznańska) Bazylika kolegiacka w Myszyńcu, 2013 (diecezja łomżyńska) Bazylika kolegiacka w Szamotułach, 2014 (archidiecezja poznańska) Bazylika kolegiacka Przemienienia Pańskiego w Brzozowie, 2017 (archidiecezja przemyska) Bazylika kolegiacka w Sieradzu, 2018 (diecezja włocławska) Bazylika kolegiacka Świętej Trójcy w Janowie Podlaskim, 2018 (diecezja siedlecka) Bazylika kolegiacka w Gdyni, 2019 (archidiecezja gdańska) Bazylika Kolegiacka w Środzie Wielkopolskiej, 2021, (archidiecezja poznańska) Bazylika kolegiacka Wniebowzięcia NMP w Uniejowie, 2025 (diecezja włocławska) thumb|Bazylika w Czerwińsku
Pozostałe bazyliki mniejsze mały|Bazylika w Świętej Lipce mały|Bazylika – Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie thumb|Bazylika w Licheniu thumb|Wieże bazyliki w Krzeszowie mały|Bazylika – sanktuarium maryjne w Wambierzycach thumb|Bazylika farna w Poznaniu thumb|Bazylika – sanktuarium Matki Bożej Królowej Męczenników w Bydgoszczy Bazylika NMP Anielskiej (Sanktuarium maryjne) w Dąbrowie Górniczej (diecezja sosnowiecka), 1901 Bazylika Znalezienia Krzyża św. i Narodzenia NMP (Sanktuarium maryjne) w Częstochowie, 1906 (archidiecezja częstochowska) mały|Bazylika i klasztor na Jasnej Górze Bazylika św. Franciszka z Asyżu w Krakowie, 1920 (archidiecezja krakowska) Bazylika Najświętszego Serca Jezusowego w Warszawie, 1923 (diecezja warszawsko-praska) Bazylika św. Mikołaja w Gdańsku, 1928 (archidiecezja gdańska) Bazylika Wniebowzięcia NMP (Sanktuarium maryjne) w Starej Wsi (archidiecezja przemyska), 1927 Bazylika Zwiastowania NMP w Leżajsku, 1928 (archidiecezja przemyska) Bazylika Nawiedzenia NMP w Wambierzycach, 1936 (diecezja świdnicka) Bazylika św. Bartłomieja Apostoła i św. Jadwigi w Trzebnicy, 1943 (archidiecezja wrocławska) Bazylika św. Trójcy w Krakowie, 1957 (archidiecezja krakowska) Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie, 1960 (archidiecezja krakowska) Bazylika NMP i św. Bartłomieja w Piekarach Śląskich, 1962 (archidiecezja katowicka) Bazylika Wniebowzięcia NMP (mariacka) w Krakowie, 1963 (archidiecezja krakowska) Bazylika MB Bolesnej (Sanktuarium maryjne) w Jarosławiu (archidiecezja przemyska), 1966 Bazylika Zwiastowania NMP (Sanktuarium Matki Boskiej Pocieszenia) w Czerwińsku nad Wisłą (diecezja płocka), 1967 Bazylika św. Stanisława Biskupa Męczennika w Lublinie, 1967 (archidiecezja lubelska) Bazylika Wniebowzięcia NMP i św. Michała Archanioła w Trzemesznie, 1969 (archidiecezja gnieźnieńska) Bazylika MB (Sanktuarium maryjne) w Gietrzwałdzie, 1970 (archidiecezja warmińska) Bazylika na Świętej Górze (Sanktuarium maryjne) w Głogówku, 1970 (archidiecezja poznańska) Bazylika św. Krzyża w Krakowie-Mogile, 1970 (archidiecezja krakowska) Bazylika św. Anny (Sanktuarium maryjne) w Kodniu (diecezja siedlecka), 1973 Bazylika św. Filipa Neri i św. Jana Chrzciciela (Sanktuarium maryjne) w Studziannie, 1973 (diecezja radomska) Bazylika św. Ludwika Króla i Wniebowzięcia NMP w Katowicach-Panewnikach, 1974 (archidiecezja katowicka) Bazylika MB Anielskiej (Sanktuarium maryjne) w Kalwarii Zebrzydowskiej, 1979 (archidiecezja krakowska) Bazylika św. Anny (Sanktuarium) na Górze św. Anny, 1980 (diecezja opolska) Bazylika Niepokalanej Wszechpośredniczki Łask w Niepokalanowie (archidiecezja warszawska), 1980 Bazylika Nawiedzenia NMP (Sanktuarium maryjne) w Świętej Lipce, 1983 (archidiecezja warmińska) Bazylika św. Piotra i św. Pawła (Sanktuarium maryjne) w Leśnej Podlaskiej (diecezja siedlecka), 1984 Bazylika Ofiarowania NMP w Różanymstoku (Sanktuarium maryjne), 1987 (archidiecezja białostocka) Bazylika św. Brygidy w Gdańsku, 1991 (archidiecezja gdańska)thumb|Bazylika Kolegiacka w Strzegomiu Bazylika Matki Pokoju (Sanktuarium) w Stoczku Warmińskim, 1988 (archidiecezja warmińska) Bazylika Ofiarowania NMP w Wadowicach, 1992 (archidiecezja krakowska) Bazylika św. Antoniego Padewskiego w Rybniku, 1993 (archidiecezja katowicka) Bazylika Ścięcia św. Jana Chrzciciela w Chojnicach (diecezja pelplińska), 1993 Bazylika Narodzenia NMP i św. Mikołaja w Bielsku Podlaskim (diecezja drohiczyńska), 1996 Bazylika Nawiedzenia NMP na Piasku w Krakowie, 1996 (archidiecezja krakowska) Bazylika św. Wincentego à Paulo w Bydgoszczy, 1997 (diecezja bydgoska) Bazylika Narodzenia NMP (Sanktuarium maryjne) w Pszowie, 1997 (archidiecezja katowicka) Bazylika Wniebowzięcia NMP w Gidlach (archidiecezja częstochowska), 1998 mały|Bazylika w Gidlach Bazylika Wniebowzięcia NMP w Krzeszowie, 1998 (diecezja legnicka) Bazylika św. Jana Apostoła w Oleśnicy (archidiecezja wrocławska), 1998 Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa w Augustowie (diecezja ełcka), 2001 Bazylika św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Braniewie, 2001 (archidiecezja warmińska) Bazylika Wniebowzięcia NMP w Ludźmierzu, 2001 (archidiecezja krakowska) Bazylika św. Wojciecha (Sanktuarium maryjne) w Wąwolnicy, 2001 (archidiecezja lubelska) Bazylika Matki Bożej Rokitniańskiej w Rokitnie, 2002 (diecezja zielonogórsko-gorzowska) Bazylika św. Michała Archanioła i św. Stanisława Biskupa na Skałce w Krakowie, 2003 (archidiecezja krakowska) mały|Bazylika na Skałce Bazylika Bożego Miłosierdzia (Sanktuarium Bożego Miłosierdzia) w Krakowie-Łagiewnikach, 2003 (archidiecezja krakowska) Bazylika św. Kazimierza w Radomiu, 2003 (diecezja radomska) Bazylika św. Marii Magdaleny i św. Stanisława w Szczepanowie (diecezja tarnowska), 2003 Bazylika MB Wspomożenia Wiernych (Sanktuarium maryjne) w Twardogórze, 2003 (diecezja kaliska) Bazylika św. Elżbiety Węgierskiej we Wrocławiu, 2003 (archidiecezja wrocławska) Bazylika św. Krzyża w Warszawie, 2003 (archidiecezja warszawska) Bazylika św. Apostołów Piotra i Pawła w Strzegomiu, 2004 (diecezja świdnicka) Bazylika Bożego Ciała w Krakowie-Kazimierzu, 2005 (archidiecezja krakowska) Bazylika MB Bolesnej Królowej Polski (Sanktuarium maryjne) w Licheniu, 2005 (diecezja włocławska) Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa w Dąbrowie Górniczej (diecezja sosnowiecka), 2008 Bazylika Imienia Najświętszej Maryi Panny w Inowrocławiu, 2008 (archidiecezja gnieźnieńska) Bazylika św. Anny w Lubartowie, 2008 (archidiecezja lubelska) Bazylika św. Wojciecha w Mikołowie, 2008 (archidiecezja katowicka)