thumb|Mapa wysp wchodzących w skład Baliwatu Jersey thumb|Widok na wyspę z kosmosu |alt=Zdjęcie satelitarne. Widać na nim wyspę Jersey z kosmosu. Na wyspie, na tym zdjęciu widoczne są pola, zabudowania oraz lasy, skaliste klify i plaże Jersey thumb|Niemieccy żołnierze na Jersey, sierpień 1941 thumb|Banknoty funta Jersey thumb|Zamek Mont Orgueil w Gorey|alt=Zdjęcie przedstawia położony na wzgórzu zamek Mont Orgueil w miejscowości Gorey. Na zdjęciu widać wielki, kamienny zamek z kilkoma wieżyczkami i różnymi poziomami murów, znajdujący się na wzgórzu, którego jedno zbocze opada bezpośrednio do morza. Twierdza góruje nad niewielkim miasteczkiem w którym widać kilka kamieniczek i mały port, pełny małych łódek. thumb|Widok na pola uprawne w Saint Clement, na południowym wybrzeżu wyspy|alt=Zdjęcie przedstawia widok z powietrza na pola uprawne i znajdujące się nieopodal nich zabudowania miasteczka Saint Clement. W tle, za miasteczkiem widoczna jest plaża i skały na brzegu morza. thumb|Widok na port i miasteczko Saint Aubin|alt=Zdjęcie przedstawia niewielkie miasteczko i port Saint Aubin. Na pierwszym planie fotografii znajduje się port pełen małych łódek i żaglówek. Dalej widać nabrzeża i ląd, na którym znajdują się różnokolorowe budynki i niewielki kościółek. W tle, za zabudowaniami widać zbocze porośnie gęsto krzakami i drzewami thumb|Latarnia morska La Corbière z 1874 r. na południowym wybrzeżu wyspy |alt=Zdjęcie przedstawia znajdującą się na niewielkiej skalnej wysepce latarnię morską. Latarnia morska pomalowana jest na biało. Koło wysepki z latarnią znajduje się wiele innych małych, skalistych wysp. Wszystkie wyspy otacza lekko wzburzone morze thumb|Autobus LibertyBus linii 15 w Saint Brelade Jersey (wym. ), oficjalnie (, jèrriais ) – dependencja korony brytyjskiej obejmująca administracyjnie wyspę Jersey, jedną z Wysp Normandzkich, oraz kilkadziesiąt sąsiednich, niezamieszkanych wysepek.
terytorium zależne Wielkiej Brytanii. Oficjalną władzę na wyspie sprawuje gubernator, działający w imieniu króla brytyjskiego (który w Jersey nosi tytuł Księcia Normandii), przez niego powoływany i odwoływany. Praktyczną władzę sprawuje lokalny rząd wybierany w wyborach.
Pod względem prawnym nie jest częścią Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (nie był również częścią Unii Europejskiej), ale za obronę i bezpieczeństwo odpowiada Wielka Brytania. Jersey posiada również swoją własną walutę, którą jest funt Jersey wymienny 1:1 na funt brytyjski.
Historia Wyspę przyłączył do Księstwa Normandii Wilhelm Długi Miecz, książę Normandii w 933. Jego potomek, Wilhelm Zdobywca, zdobył Anglię w 1066, co doprowadziło do połączenia Księstwa Normandii i królestwa Anglii pod jednym monarchą. Król Jan bez Ziemi stracił wszystkie terytoria w Normandii w 1204 na rzecz króla Francji, ale zachował w posiadaniu Jersey, wraz z Guernsey i innymi Wyspami Normandzkimi, które odtąd miały już wewnętrzny samorząd.
W XVIII w. Francuzi podjęli dwie próby zdobycia wyspy: nieudany desant w 1779 i desant, zakończony bitwą w Saint Helier w 1781, w obydwu przypadkach bez powodzenia.
Dzięki neutralności wyspy kwitł handel pomiędzy Anglią a Francją, co bogaciło mieszkańców. Wyspa jest jednym z najbardziej znanych rajów podatkowych.
Jersey zostało zajęte przez nazistowskie Niemcy 1 lipca 1940 i było okupowane aż do 9 maja 1945, końca II wojny światowej w Europie.
Geografia Powierzchnia wyspy Jersey, największej i najbardziej wysuniętej na południe z Wysp Normandzkich wynosi 120 km². Do Baliwatu Jersey należą również grupy niezamieszkałych wysp Minquiers, Ecréhous, Pierres de Lecq i Dirouilles. Jersey i towarzyszące jej mniejsze wysepki zbudowane są z granitów i gnejsów.
Najwyższym punktem wyspy jest wzgórze Les Platons, które osiąga wysokość 142 m n.p.m.
Klimat na wyspie jest umiarkowany ciepły morski, z łagodnymi zimami i umiarkowanym latem. Roczna suma opadów wynosi ok. 800 mm i przypada głównie na okres od listopada do stycznia.
Ustrój polityczny Głową terytorium jest król brytyjski Karol III tytułowany na Jersey Księciem Normandii. Na wyspie reprezentowany jest przez zastępcę, którym jest gubernator Jersey.
Rząd Wyspa Jersey posiada swój własny parlament nazywany Zgromadzeniem Stanów (ang. ).
Parlament wyspy jest jednoizbowy, a jego skład stanowi 49 członków. W obecnym Zgromadzeniu Stanów znajduje się: ośmiu Senatorów, dwudziestu dziewięciu Deputowanych oraz dwunastu, zasiadających z racji pełnionej funkcji Konstablów (), reprezentujących każdy z okręgów Jersey.
Wszyscy członkowie rządu wybierani są w powszechnych wyborach odbywających się co cztery lata.
Podział administracyjny Jersey Wyspa Jersey podzielona jest na 12 okręgów ().
Lista okręgów na wyspie Jersey (liczba ludności pochodzi ze spisu z 2011 roku, natomiast podana powierzchnia każdego parisha jest zgodna z danymi ze strony internetowej rządu Jersey): lp.Okręg (parish)Liczba ludności (2011)Powierzchnia (w km²)Gęstość zaludnienia (osób/km²)120x20px Saint Helier 33522 10 3200220x20px Saint Saviour 13580 9 1500320x20px Saint Brélade 10568 13 830420x20px Saint Clement 9221 4 2200520x20px Saint Lawrence 5418 10 570620x20px Saint Peter 5003 12 430720x20px Grouville 4866 8 620820x20px Saint Ouen 4097 15 270920x20px Saint Martin 3763 10 3701018x18px Trinity 3156 13 2601120x20px Saint John 2911 9 3301220x20px Saint Mary 1752 7 270
Demografia Według szacunków z 2021 roku Jersey zamieszkuje około 103 267 osób, z czego 34% ludności wyspy mieszka w stolicy wyspy Saint Helier.
Większość osób mieszkających na wyspie urodziła się na niej; oprócz nich większymi grupami narodowymi na Jersey są Brytyjczycy (ok. 31%), Portugalczycy (głównie z Madery, ok. 7%), Polacy (ok. 3%) oraz Irlandczycy (ok. 2%).
Spisy ludności na wyspie prowadzone są od 1821 roku i przeprowadzane są co ok. 5–10 lat (ostatni spis odbył się w 2021).
Dane szczegółowe
Liczba mieszkańców Wyspę Jersey w różnych latach, według różnych szacunków i spisów zamieszkiwało:
107 800 osób – wg danych z 2019;
99 602 osób – wg danych z 2018;
97 857 osób – wg wyników oficjalnego spisu ludności z 2011
Struktura wieku + Struktura wieku mieszkańców (wg szacunkowych danych z 2018)WiekProcent w populacjiMężczyźniKobiety0 – 1416,37%8430787015 – 2413,63%7004657225 – 5440,71%203922016055 – 6412,73%6187649765+16,56%70159475
Średni wiek mieszkańców Średni wiek mieszkańców Jersey w 2018 roku:
ogółem: 37,7 lat;
mężczyźni: 35,9 lat;
kobiety: 40,2 lat
Średnia długość życia Średnia długość życia mieszkańców wyspy (2018):
ogółem: 82 lata
mężczyźni: 79,5 lat
kobiety: 84,7 lat
Pozostałe dane Przedstawione poniżej dane pochodzą z szacunków z 2018
Przyrost populacji na Jersey: 0,76%
Współczynnik urodzeń: 11,65 urodzeń/1000 osób (2000)
Współczynnik zgonów: 9,26 zgonów/1000 osób (2000)
Współczynnik imigracji: 2,81 imigranta/1000 osób (2000)
Współczynnik zgonu niemowląt: 5,71 zgonów/1000 żywych urodzeń (2000)
Współczynnik płodności: 1,56 dzieci/kobietę (2000)
Współczynnik płci na Jersey (wg danych z 2018)
Po urodzeniu: 1,06 mężczyzny / kobiety
Do 14 lat: 1,07 mężczyzn / kobietę
15–24 lata: 1,07 mężczyzn / kobietę
25–54 lata: 1,01 mężczyzny / kobiety
55–64 lata: 0,95 mężczyzn / kobietę
65 lat i więcej: 0,74 mężczyzn / kobietę
Ogółem: 0,97 mężczyzn / kobietę
Wyznania Na wyspie mieszkają m.in. anglikanie, katolicy, baptyści, wyznawcy Congregational New Church, metodyści, prezbiterianie, Świadkowie Jehowy, kwakrzy.
Języki Języki urzędowe Na wyspie Jersey obowiązują dwa języki urzędowe: angielski i francuski (francuski to tzw. , jest to język nietożsamy z językiem mówionym we Francji, prowadzi się w nim czynności urzędowe oraz postępowania sądowe).
Jèrriais (język lokalny) Oprócz angielskiego i francuskiego na Jersey ważnym językiem jest lokalny język Jèrriais, język ten jest tradycyjną mową mieszkańców wyspy, ale niewielu z nich posługuje się nim na co dzień. By język nie zginął i nie został zapominany, prowadzone są przedsięwzięcia mające na celu przywrócenie tej mowy do codziennego życia (jednym z takich przedsięwzięć jest nauka Jèrriais w szkołach).
W lokalnym języku wydawane są niektóre gazety, a gdzieniegdzie pod angielskimi zwrotami można zauważyć zwroty i słowa w Jèrriais.
Inne języki Innymi językami często używanymi na wyspie są portugalski i polski; oba są popularne ze względu na dużą liczbę mieszkających na Jersey Polaków oraz Portugalczyków z Madery.
Gospodarka Po II wojnie światowej poważną rolę w gospodarce Jersey zaczęły odgrywać usługi finansowe, które stanowiły ponad 60% PKB, a to za przyczyną odrębnego ustawodawstwa oraz specyficznego położenia politycznego i geograficznego. W końcu Jersey stało się rajem podatkowo-finansowym, jednak w ostatnich latach Unia Europejska wymusza ograniczenie tych przywilejów, co skutkuje utratą setek miejsc pracy. Poza tym wyspa jest też popularnym miejscem wypoczynku, dzięki czemu ok. 8,3% PKB pochodzi właśnie z turystyki (2017). Dochód narodowy Jersey wynosi 3,6 mld funtów (2012), czyli w przybliżeniu ok. 40 000 funtów na jednego mieszkańca. Wyspa charakteryzuje się też stosunkowo niskim bezrobociem, które wynosi poniżej 3,5% (2021) i roczną inflacją wynoszącą ok. 2,5% (2025).
Transport Transport lotniczy i morski Na Jersey można dostać się drogą powietrzną lub morską.
Lotnisko Jersey znajduje się w południowo-zachodniej części wyspy w miejscowości Saint Peter. Bezpośrednim lotem na Jersey można dostać się z portów lotniczych w Wielkiej Brytanii, Guernsey oraz sezonowo z Hiszpanii.
Drugim sposobem dostania się na wyspę jest dotarcie na nią statkiem lub promem. Na Jersey znajduje się kilka portów morskich, najważniejszym i największym z nich jest port w Saint Helier, a także mniejsze, w Gorey i Saint Aubin (Saint Brelade). Do portów na wyspie zawijają statki z Guernsey, Francji i Wielkiej Brytanii.
Transport wewnątrz wyspy Na wyspie wg danych z 2010 roku znajduje się 576 km dróg.
Na Jersey istnieje autobusowa komunikacja publiczna. Połączenia autobusowe na wyspie obsługuje przewoźnik (część ). W październiku 2020 roku na wyspie istniało 20 linii autobusowych łączących ze sobą wszystkie okręgi na Jersey.
Od lat 70 XIX wieku do przełomu lat 20 i 30 XX wieku na Jersey istniały dwie linie kolejowe łączące stolicę wyspy z jej południowo-wschodnimi i południowo-zachodnimi krańcami. Jednak przez rozwój transportu samochodowego i znaczny spadek liczby pasażerów stały się one nierentowne co doprowadziło do ich likwidacji.
Galeria
Zobacz też HMS „Jersey” - brytyjski niszczyciel
Przypisy
Kategoria:Wyspy Wysp Normandzkich Kategoria:Dependencje Korony brytyjskiej