Powiat częstochowski – powiat w Polsce, w województwie śląskim. Jego siedzibą jest Częstochowa, która sama stanowi miasto na prawach powiatu.
Pod względem powierzchni jest to największy powiat województwa śląskiego i 34. powiat w Polsce.
Według danych z 31 grudnia 2019 roku powiat zamieszkiwało 134 555 osób, według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwało 134 341 osób, a według danych z 31 grudnia 2022 roku powiat zamieszkiwało 132 009 osób.
Przez powiat częstochowski przepływa rzeka Warta.
Historia Pierwszy powiat Powiat częstochowski został utworzony w 1793 jako jednostka podziału administracyjnego prowincji Prusy Południowe Królestwa PrusJan Wąsicki, Ziemie polskie pod zaborem pruskim. Prusy Południowe 1793-1806. Studium historycznoprawne, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1957.; w latach 1795–1807 leżał w departamencie kaliskim. W latach 1807–1815 powiat leżał w granicach w Księstwa Warszawskiego, w departamencie kaliskim. Po utworzeniu Królestwa Polskiego (1815) powiat częstochowski został włączony do województwa kaliskiego, do obwodu wieluńskiego. Kiedy w 1842 obwody przekształcono w powiaty, powiat częstochowski został zniesiony, a jego obszar włączono do powiatu wieluńskiego guberni kaliskiej (w 1837 województwa przemianowana na gubernie).
Drugi powiat W 1867 roku powstał nowy powiat częstochowski z fragmentów powiatu wieluńskiego i powiatu olkuskiegoHenryk Ogrodniczak, Zarys historii ziem województwa częstochowskiego, w: Ziemia Częstochowska, t. XII, Towarzystwo Popierania Kultury Regionalnej, Częstochowa 1978, s. 71., wprowadzono wtedy także podział na gminy. Przetrwał okres 1867-1952 w prawie niezmienionym kształcie. Wchodził w skład guberni piotrkowskiej, po 1918 roku znalazł się w województwie kieleckim.
Prawa miejskie zostały odebrane ukazem carskim z 1870 r. szeregu miasteczkom w powiecie, ale część z nich stało się miastami powtórnie: Krzepice i Kłobuck w 1919, Olsztyn w 2022 a Przyrów w 2024. mały|lewo|Gmach niemieckiego starostwa powiatowego w Częstochowie, 1942 r.
W okresie międzywojennym granice powiatu częstochowskiego zmieniły się 1 lipca 1925, kiedy to niewielki obszar (wieś Czatachowa w gminie Olsztyn) włączono do gminy Żarki w powiecie będzińskim (1 stycznia 1927 Czatachowa weszła w skład nowo utworzonego powiatu zawierciańskiegoDz.U. 1926 nr 125 poz. 727). 1 kwietnia 1928 do Częstochowy włączono m.in. Kamień, Lisiniec, Ostatni Grosz, Raków i Stradom, oraz części Boru i Zacisza w wyniku wyodrębnienia z powiatu Częstochowy i przekształcenie jej w powiat grodzki 12 kwietnia 1928. 25 sierpnia 1930 do Częstochowy włączono jeszcze folwark Kamień i osadę Błeszno II a 8 listopada 1934 tereny państwoweFranciszek Sobalski, Powiat częstochowski w okresie II Rzeczypospolitej (1918–1939), w: Ziemia Częstochowska, t. XXVI, Częstochowskie Towarzystwo Naukowe, Częstochowa 1999, , s. 57..
Po II wojnie światowej powiat należał początkowo do województwa kieleckiego. Od 1950 roku włączono go w skład województwa katowickiego i rozpoczęto zmiany jego granic. W 1950 roku do powiatu lublinieckiego przekazano Herby Polskie i Pietrzaki. Natomiast w 1952 roku z północno-zachodniej części powiatu wyodrębniono powiat kłobuckiNa mocy Rozporządzenia Rady Ministrów z 12.04.1952 r., a do powiatu częstochowskiego włączono fragmenty powiatu radomszczańskiego i powiatu włoszczowskiegoIgnacy Heromiński, Układ i zmiany administracyjne powiatu, w: Ziemia Częstochowska, t. X, Towarzystwo Popierania Kultury Regionalnej, Częstochowa 1974..
W 1975 powiaty został zniesione w wyniku reformy administracyjnej, utworzono wtedy województwo częstochowskie.
Trzeci powiat Powiat częstochowski powołano po raz kolejny w ramach reformy administracyjnej w 1999 roku, która przywróciła powiaty. Na obecny powiat częstochowski złożyło się 16 gmin byłego województwa częstochowskiego. Częstochowa, która jest siedzibą władz powiatu, nie wchodzi w jego skład, stanowiąc odrębny powiat jako miasto na prawach powiatu.
Struktura powiatu W skład powiatu wchodzą: gminy miejsko-wiejskie: Blachownia, Janów, Koniecpol, Przyrów, Olsztyn gminy wiejskie: Dąbrowa Zielona, Kamienica Polska, Kłomnice, Konopiska, Kruszyna, Lelów, Mstów, Mykanów, Poczesna, Rędziny, Starcza miasta: Blachownia, Janów, Koniecpol, Przyrów, Olsztyn
Gminy mały|upright=1.5|Mapa gmin w powiecie częstochowskim Gmina Ludność (2017)Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2017 r., tabl. 26. Ludność (2025)Zmiana ludności (2017-2025) Powierzchnia24px Blachownia(w tym miasto) 13 132(9 738) 12 239 (8 875) -893 (-863) 66,61 km²(36,66 km²)24px Janów (w tym miasto) 5 959 (?) 5 774 (?) -185 (?) 146,75 km² (9,21 km²)24px Koniecpol(w tym miasto) 9690(6 050) 8 377 (5 161) -1 313 (-889) 146,62 km²(36,92 km²)24px Olsztyn (w tym miasto) 7 814 (2 331) 8 178 (2 436) +364 (+105) 109,10 km² (34,29 km²)24px Przyrów (w tym miasto) 3 833 (1 138) 3 457 (1 079) -376 (-59) 80,40 km² (12,07 km²)24px Dąbrowa Zielona 3 909 3 552 -357 100,21 km²24px Kamienica Polska 5 621 5 347 -274 46,45 km²24px Kłomnice 13 638 12 622 -1 016 147,73 km²24px Konopiska 10 755 10 859 +104 78,51 km²24px Kruszyna 4 887 4 635 -252 93,55 km²24px Lelów 4 941 4 383 -558 123,69 km²24px Mstów 10 783 10 841 +58 119,57 km²24px Mykanów 15 012 15 505 +493 141,56 km²24px Poczesna 12 762 12 287 -475 59,98 km²24px Rędziny 10 055 9 368 -687 41,23 km²26x26px Starcza 2 820 2 991 +171 20,09 km²Razem 135 611 130 415 -5 196 1 522,05 km²
Demografia mały|Budynek Starostwa Powiatowego w Częstochowie
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców powiatu częstochowskiego w 2014 roku
Ludność w latach
Lista starostów
Księstwo Warszawskie (podprefekci): Wincenty Kowalski (1807–1809) Stanisław Nieszkowski (1809–1813)
II RP: Józef Marczewski (prezydent Częstochowy) – jako komisarz rządu polskiego na powiat częstochowskiFranciszek Sobalski, Zarys historii gospodarczej powiatu częstochowskiego do 1939 r., w: Ziemia Częstochowska, t. X, Częstochowa 1974, s. 156. Antoni Rączka (2 X 1919 – V 1920)Franciszek Sobalski, Powiat częstochowski w okresie II Rzeczypospolitej (1918–1939), w: Ziemia Częstochowska, t. XXVI, Częstochowa 1999, s. 58. Kazimierz Kühnhttp://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:ZSKo7GPIdYIJ:www.bs.katowice.pl/bibliografia/pdf/2010-01-07_kalendarium_rocznic_2010.pdf+Kazimierz+K%C3%BChn+1926&hl=pl&gl=pl&pid=bl&srcid=ADGEESgJnPMRVeAEpy9Zt3a8pN_WfjpG_kSPXukY8gy_o4EqHYm8FGah1NXIzxUwYO6OETrjfv6GrHd9mZdmKrd-4h7zv3s01UuGeYNNu7Nq6eOQdNTkKrb2ZEmdfggo8nQy6hBRGmLj&sig=AHIEtbSPUAQppdKHCLd8R3Y2sdfRJTN4GA (1920–1932) Kazimierz Eustachiewicz (1932–1933) Bazyli Rogowski (1933–1936) Władysław Rozmarynowski (1936–1939)
Dodatkowo od 1933 roku starosta częstochowski pełnił równolegle funkcję starosty powiatu grodzkiego częstochowskiego
RP: Józef Kaźmierczak (1945–1947) Zygmunt Kapalski (1947–1948) ? (1948–1950)
III RP: Wiesław Bąk (1999–2002) Ireneusz Skubis (2002–2004) Mieczysław Chudzik (2004–2006) Andrzej Kwapisz (2006 – 9 lutego 2017 r.) Krzysztof Smela (9 lutego 2017 r. –)
Rada Powiatu thumb|Rada Powiatu Częstochowskiego 2018-2023Koalicję w radzie stworzyły: PSL (kolor zielony), KO (kolor pomarańczowy) i ugrupowania lokalne (kolor czarny). PiS (kolor niebieski) pozostało w opozycji. Ugrupowanie 2002−2006 2006−2010 2010−2014 2014−20182018−20232024−2029 Polskie Stronnictwo Ludowe 9 9 6 149 (28,56%)7 (TD-PL2050-PSL) Prawo i Sprawiedliwość – 3 3 38 (25,41%)9 Platforma Obywatelska / Koalicja Obywatelska – 2 5 –1 (7,82%)1Sojusz Lewicy Demokratycznej 8 (SLD–UP) – 4 1 (SLD LR) – Inicjatywa Społeczna Wspólnota Samorządowa 7 – – – –Samoobrona 1 1 – – – Wspólnota Samorządowa – 2 3 45 (20,20%)5 Porozumienie dla Powiatu Częstochowskiego – 8 4 22 (8,03%)2 Razem dla Powiatu – – – 1 –Bezpartyjni Samorządowcy1Łącznie 25 25 25 252525
Sąsiednie powiaty Częstochowa (miasto na prawach powiatu) powiat zawierciański powiat myszkowski powiat lubliniecki powiat kłobucki powiat pajęczański (łódzkie) powiat radomszczański (łódzkie) powiat włoszczowski (świętokrzyskie)
Przypisy
Bibliografia Ziemia Częstochowska, tom X. Powiat częstochowski. Szkice monograficzne, pod red. Mieczysława Stańczyka, Towarzystwo Popierania Kultury Regionalnej, Częstochowa 1974 Ziemia Częstochowska, tom XXVII. Szkice i materiały dotyczące ziem powiatu częstochowskiego, pod red. Marcelego Antoniewicza, Częstochowskie Towarzystwo Naukowe, Częstochowa 2000, . Samorząd powiatu częstochowskiego 1998-2002, Wydawnictwo „Dom Książki” na zlec. Starostwa Powiatowego, Częstochowa 2002 .
częstochowski