Biskupi krakowscy – biskupi diecezjalni, biskupi koadiutorzy, biskupi pomocniczy oraz administratorzy apostolscy diecezji krakowskiej (od 1925 archidiecezji).

W latach 1443–1790 kolejni biskupi diecezjalni byli książętami siewierskimi.

Biskupi Biskupi problematyczni Historycznie biskupstwo krakowskie powołano w roku 1000. Zaś najstarszy kalendarz katedry wawelskiej pochodzący z ok. 1257 roku wymienia przed pierwszym historycznym biskupem Popponem dwóch jego poprzedników: Prohora i Prokulfa, o których brakuje przekazów historycznych. Stąd według różnych hipotez mogli to być albo biskupi krakowscy, albo ołomunieccy jednak na siedzibie krakowskiej albo też mogli to by być kontynuatorzy słowiańskiej misji Metodego. Inni badacze sugerują, że dedykacja katedry na Wawelu Wacławowi I wskazuje, że została ona ufundowana jeszcze w okresie przynależności Krakowa do państwa czeskiego, co mogło mieć miejsce przed rokiem 990. Jeszcze inne teorie uznają Prohora i Prokulfa za osoby włączone do katalogu biskupów krakowskich przypadkowo. Dla przykładu Alfons Parczewski wykazał podobieństwo imion Prokora i Prokulfa do imion Porchariusa i Prokulejana – biskupów diecezji Auch z VI w. we Francji.

Lata urzędowania BiskupUwagiok. 973–986? Prohorbyć może biskup misyjny podległy kościelnej jurysdykcji biskupa praskiego986–995?Prokulfbyć może biskup misyjny podległy kościelnej jurysdykcji biskupa praskiego

Biskupi diecezjalni Lata urzędowania BiskupUwagi1000–1008? Popponbiskup krakowski podległy metropolicie gnieźnieńskiemu1009–1018?GomponWojciech Kętrzyński utożsamia go z poprzednikiem1019–1030Lambert I1030/1032?–1046?Rachelin1046?–1059Aaronarcybiskup1061–1071Lambert II Suła1072–107975pxStanisław ze Szczepanowaświęty Kościoła katolickiego1082–1101Lambert III1101Czasław1102–1109Baldwin1109/1110–1118Maurus1118–1142Radost1142–1143Robert1143–1166Mateusz1166?–1185?75pxGedko1185?–1207Pełka1208–121875pxWincenty Kadłubekrezygnacja z funkcji biskupiej, następnie mnich cysterskibłogosławiony Kościoła katolickiego1218–122975pxIwo Odrowąż1229–124275pxWisław z Kościelca1242–126675pxJan Prandota1266–129275pxPaweł z Przemankowa1292–1294Prokop1294–132075pxJan Muskata1320–132675pxNanker1326–134775pxJan Grot1347–1348Piotr z Falkowa1348–136675pxBodzęta1367–138075pxFlorian Mokrski1380–138275pxZawisza Kurozwęcki1382–139275pxJan Radlica1392–1412Piotr Wysznastępnie biskup diecezjalny poznański1412–142375pxWojciech Jastrzębiecnastępnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski1423–145575pxZbigniew Oleśnickikardynał1455–1460Tomasz Strzępiński1461–146375pxJakub z Siennanastępnie biskup diecezjalny kujawskipóźniejszy arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski1463–146475pxJan Gruszczyńskinastępnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski1464–1471Jan Lutkowic z Brzezia1471–1488Jan Rzeszowski1488–150375pxFryderyk Jagiellończykod 1493 jednocześnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polskikardynał1503–1524Jan Konarski1524–153575pxPiotr Tomicki1536–153775pxJan Latalskinastępnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski1537–153875pxJan Chojeński1538–154575pxPiotr Gamratod 1541 jednocześnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski1546–155075pxSamuel Maciejowski1551–156075pxAndrzej Zebrzydowski1560–157275pxFilip Padniewski1572–157775pxFranciszek Krasiński1577–159175pxPiotr Myszkowski1591–160075pxJerzy Radziwiłłkardynał1600–160575pxBernard Maciejowskinastępnie arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polskikardynał1607–161675pxPiotr Tylicki1616–163075pxMarcin Szyszkowski1630–1631centruj|75pxAndrzej Lipski1632–163475pxJan Albert Wazakardynał1635–164275pxJakub Zadzik1642–165775pxPiotr Gembicki1658–167975pxAndrzej Trzebicki1681–169975pxJan Małachowski170075pxStanisław Kazimierz Dąmbski1701–170275pxJerzy Albrecht Denhoff1710–171975pxKazimierz Łubieński1720–173275pxKonstanty Felicjan Szaniawski1732–174675pxJan Aleksander Lipskikardynał1746–175875pxAndrzej Stanisław Załuski1759–178875pxKajetan Ignacy Sołtyk1788–180075pxFeliks Paweł Turski1805–181375pxAndrzej Gawroński1815–182975pxJan Paweł Woronicznastępnie arcybiskup metropolita warszawski i prymas Królestwa Polskiego1830–1836 (formalnie do 1851)75pxKarol Skórkowskiz przyczyn politycznych w 1835 opuścił diecezję i do śmierci pozostał na wygnaniu; w jego imieniu rządy w diecezji sprawowali administratorzyFranciszek Zglenicki75pxLudwik Łętowskiadministrator apostolski części diecezji krakowskiej w zaborze austriackim w latach 1841–1849, sakra w 184575pxMateusz Gładyszewiczadministrator apostolski części diecezji krakowskiej w zaborze austriackim w latach 1849–186275pxAntoni Junosza Gałeckiadministrator apostolski części diecezji krakowskiej w zaborze austriackim w latach 1862–18791879–189475pxAlbin Dunajewskikardynał1895–191175pxJan Puzynakardynał1911–195175pxAdam Stefan Sapiehaod 1925 arcybiskup metropolita, kardynał75pxEugeniusz Baziakadministrator apostolski w latach 1951–1962jednocześnie arcybiskup metropolita lwowski1964–197875pxKarol Wojtyłaarcybiskup metropolita, kardynałnastępnie papież Jan Paweł IIświęty Kościoła katolickiego1979–200575pxFranciszek Macharskiarcybiskup metropolita, kardynał2005–201675pxStanisław Dziwiszarcybiskup metropolita, kardynał2017–202575pxMarek Jędraszewskiarcybiskup metropolitaod 202575pxGrzegorz Ryśarcybiskup metropolita, kardynał

Uwaga! Kolejność i okresy sprawowania władzy biskupiej pierwszych biskupów do Fulka włącznie są mocno niepewne. Podstawowe źródła (Katalogi biskupów krakowskich) różnią się zarówno co do samego ich istnienia (Prohor, Prokulf, Gompon, Lambert), ich kolejności oraz lat pontyfikatu. Historyczność postaci biskupów Prohora i Prokulfa jest przedmiotem sporu historiograficznego. Pierwsze źródło, które o nich wspomina, to Katalog biskupów krakowskich z poł. XIII w., zawierający obok informacji sprawdzonych o pierwszych biskupach ewidentne bałamuctwa. Część historyków (Aleksander Gieysztor, Gerard Labuda) uważa, że mogli być biskupami morawskimi z ostatniej ćwierci X w., w jurysdykcji których znajdował się Kraków. Aron nosił tytuł arcybiskupa ad personam, tzn. że otrzymał paliusz arcybiskupi jako osobiste wyróżnienie, ale nie oznaczało automatycznego objęcia i sprawowania urzędu metropolity.

Biskupi pomocniczy Lata urzędowania BiskupUwagi1303–1306 Marcin1347–1348Jannastępnie biskup pomocniczy kujawski1360–ok. 1371Tomasz z Sienna1395–1412Zbigniew z Łapanowanastępnie biskup diecezjalny łuckipóźniejszy biskup diecezjalny kamieniecki1423–1444Jarosław z Lublina1446–1461Jerzy1464–1498Paweł z Krakowa1499–1503Marian Lulias1503–1526Jan Amicinus1527–1544Dominik Małachowski1544–1546Erazm Ciołek1547–1559Andrzej Spot1560–1565Stanisław Słomowskinastępnie arcybiskup metropolita lwowski1566–157775pxMarcin Białobrzeskinastępnie biskup diecezjalny kamieniecki1578–1586Jakub Milewski1587–1614Paweł Dembski1614–164575pxTomasz Oborski1645–1657Olbracht Lipnicki1658–1689Mikołaj Oborski1690–170075pxStanisław Szembeknastępnie biskup diecezjalny kujawskipóźniejszy arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski1700–170575pxKazimierz Łubieńskinastępnie biskup diecezjalny chełmskipóźniejszy biskup diecezjalny krakowski1706–1726Michał Szembek1726–1751Michał Ignacy Kunicki1753–1786Franciszek Potkański1786–180675pxJózef Olechowski1787–1798Wojciech Radoszewski1767–1807Jan Kanty Lenczowski1814Augustyn Karol Lipiński1816–183075pxTomasz Nowiński1824–1841Franciszek Zglenickiw latach 1836–1841 administrator apostolski części diecezji krakowskiej w zaborze austriackim1845–186875pxLudwik Łętowskiw latach 1841–1849 administrator apostolski części diecezji krakowskiej w zaborze austriackim1862–187975pxAntoni Junosza Gałeckiw latach 1862–1879 administrator apostolski części diecezji krakowskiej w zaborze austriackim1900–192475pxAnatol Nowaknastępnie biskup diecezjalny przemyski1927–195875pxStanisław Rospond195175pxEugeniusz Baziakkoadiutor, następnie administrator apostolski archidiecezji krakowskiejjednocześnie arcybiskup metropolita lwowski1958–196475pxKarol Wojtyłanastępnie arcybiskup metropolita krakowski i kardynałpóźniejszy papież Jan Paweł IIświęty Kościoła katolickiego1960–1992Julian Groblicki1962–198875pxJan Pietraszko1970–1993Albin Małysiak1970–1992Stanisław Smoleński1985–199275pxKazimierz Górnynastępnie biskup diecezjalny rzeszowski1988–200475pxKazimierz Nycznastępnie biskup diecezjalny koszalińsko-kołobrzeskipóźniejszy arcybiskup metropolita warszawski i kardynał1988–202275pxJan Szkodoń2004–201475pxJan Zając2004–201075pxJózef Guzdeknastępnie biskup polowy Wojska Polskiegopóźniejszy arcybiskup metropolita białostocki2011–201775pxGrzegorz Ryśnastępnie arcybiskup metropolita łódzki i kardynałpóźniejszy arcybiskup metropolita krakowskiod 201175pxDamian Muskus75pxFranciszek Ślusarczyknominat (2018), zrezygnował z przyjęcia sakry biskupiejod 201975pxJanusz Mastalskiod 202175pxRobert Chrząszcz

Przypisy

Bibliografia

Katalogi biskupów krakowskich, ed. J. Szymański, [Pomniki Dziejowe Polski, seria II, t. X, cz. 2], Warszawa 1974

Prokop K.R., Poczet biskupów krakowskich, Kraków 1999.

Czaplewski P., Tytularny episkopat w Polsce średniowiecznej (ciąg dalszy), Towarzystwo Przyjaciół Nauk Poznańskie, Poznań 1915.

Linki zewnętrzne

Kraków