Jerzy Broszkiewicz (ur. 6 czerwca 1922 we Lwowie, zm. 4 października 1993 w Krakowie) – polski prozaik, dramatopisarz, eseista i publicysta oraz autor utworów (m.in. biografii, powieści obyczajowych i fantastyki naukowej) adresowanych dla czytelników starszych oraz dla dzieci i młodzieży.
Życiorys Urodził się 6 czerwca 1922 we Lwowie; jego ojciec, Adam, był oficerem Wojska Polskiego. W 1934 roku został uczniem Gimnazjum im. J. Długosza we Lwowie. Po ukończeniu szkoły średniej i szkoły muzycznej, wstąpił w 1940 do Akademii Muzycznej we Lwowie. W czasie okupacji niemieckiej Lwowa (1941–1944) brał udział w konspiracyjnej działalności kulturowej (wieczory literackie, koncerty); był też karmicielem wszy w Instytucie Badań nad Tyfusem Plamistym i Wirusami profesora Rudolfa WeiglaAlfabetyczny wykaz osób zatrudnionych w Instytucie prof. Rudolfa Weigla i zawody niektórych z nich po II wojnie światowej..
W 1944 roku ożenił się z Ewą Łomnicką i przeniósł się do Krakowa, gdzie zamieszkał początkowo w Domu Literatów przy ulicy Krupniczej. Przez pewien czas studiował w Wyższej Szkole Muzycznej, ale przerwał studia muzyczne w 1945 (choć Stanisław Frycie i Tadeusz Kwiatkowski opisali go jako „świetnie zapowiadającego się pianistę”). Od tego roku był członkiem ZLP (w latach 1957–1958 był wiceprezesem zarządu głównego; od 1973 był członkiem zarządu krakowskiego oddziału ZLP, a w 1975 jego wiceprezesem). W latach 1945–1947 współpracował z redakcją tygodnika „Odrodzenie” (m.in. jako korektor i krytyk teatralny) i czasopisma „Teatr”. Współpracował też z dziennikiem „Nowiny” i „Dziennikiem Polskim” (1945–1946). W latach 1947–1949 współredagował czasopismo „Ruch Muzyczny”, później w latach 1948–1951 był redaktorem miesięcznika „Muzyka”.
W 1948 przeprowadził się do Warszawy. W latach 1950–1951 prowadził w Polskim Radiu tygodniowy program kulturalny, w latach późniejszych był autorem słuchowisk radiowych. W latach 1950–1963 publikował w „Nowej Kulturze” i w „Przeglądzie Kulturalnym” (tu był członkiem redakcji od 1953). W latach 1953–1954 redagował dodatek artystyczno-literacki w „Sztandarze Młodych” pt. „Przedpole”. W 1953 wstąpił do komunistycznej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, w tym samym roku został członkiem redakcji „Przeglądu Kulturalnego”, którego był współredaktorem do 1963. W latach 1955–1956 był dyrektorem artystycznym Teatru Estrada. W 1959 roku wrócił do Krakowa; od tego roku do 1971 był kierownikiem literackim Teatru Ludowego w Nowej Hucie. W 1960 pisał dla „Gazety Krakowskiej”. Od 1962 był członkiem Ogólnopolskiego Komitetu PokojuSkład Ogólnopolskiego Komitetu Pokoju, "Trybuna Ludu", nr 163, 14 czerwca 1962, s. 4.. W 1975 został członkiem Komitetu Krakowskiego PZPR i członkiem prezydium krakowskiego klubu Kuźnica.
Życie prywatne W Krakowie mieszkał w dzielnicy Krowodrza. Był mężem Ewy Łomnickiej (1920–2000), córki matematyka Antoniego Łomnickiego, która była lekarzem psychiatrą, dr hab. i pracownikiem Katedry Patomorfologii Collegium Medicum UJ, a ojcem (1954–2021), matematyczki, związanej przez pewien czas z kabaretem Piwnica pod Baranami.
Chorował na schizofrenię. Zmarł 4 października 1993 w Krakowie. Pochowany w Alei Zasłużonych cmentarza Rakowickiego (kwatera LXIX pas B-2-2).
Twórczość Jego twórczość literacka była różnorodna. Debiutował w 1945 jako krytyk muzyczny i równocześnie jako literat opowiadaniem Monika zamieszczonym w tygodniku „Odrodzenie” (nr 18). Debiutem książkowym Broszkiewicza stała się powieść o getcie Oczekiwanie, za którą otrzymał Nagrodę Ziemi Krakowskiej.
Kolejną książką była wielokrotnie wznawiana powieść o Fryderyku Chopinie Kształt miłości, za którą w 1951 otrzymał Nagrodę Państwową II stopnia, zaś w 1971 powieść Długo i szczęśliwie została laureatką nagrody CRZZ. Kluska, Kefir i Tutejszy została wyróżniona na IV Premio Europeo w 1968.
Autor czternastu powieści dla młodzieży, debiutujący Opowieścią olimpijską w 1948, aczkolwiek większość jego powieści dla młodszych czytelników była pisana w latach 60. i 70. Jego wcześniejsze utwory z tego gatunku były często biografiami. Z późniejszych wiele zalicza się do powieści fantastycznonaukowych, które Frycie uznał za najbardziej znaczące w jego dorobku. Znacząca jest zwłaszcza Wielka, większa i największa z 1960, która została bardzo dobrze odebrana przez krytykęKrystyna Kuliczkowska, „W świecie fantazji, marzeń i iluzji”, „Miesięcznik Literacki”, 1967/12. i stała się lekturą szkolną (dla klasy piątej). Według Fryciego w swoich utworach dla młodzieży Broszkiewicz „eksponował takie wartości moralne jak zaradność, mądrość, szlachetność i odwaga, oraz łączył różne techniki narracyjne, rozmaite gatunki i konwencje literackie”.
Oprócz tego pisał również dobrze ocenione dramaty – był wielokrotnym laureatem konkursów dramatycznych; spod jego pióra wyszło ponad 20 sztuk teatralnych, telewizyjnych i radiowych. Pisał też eseje, scenariusze telewizyjne i filmowe (np. Kopernik) oraz publikacje o muzyce. Niektóre z jego sztuk realizowano za granicą m.in. we Francji, Niemczech, Szwajcarii, Meksyku, Nowej Zelandii i USA. Utwory Broszkiewicza przełożono na co najmniej dwadzieścia języków, a łączny nakład jego powieści przekroczył liczbę miliona egzemplarzy.
Frycie ocenił Broszkiewicza jako „pisarza niezwykle utalentowanego i wszechstronnego”. mały|Grób Jerzego Broszkiewicza na cmentarzu Rakowickim w Krakowie
Broszkiewicz również pomógł w napisaniu debiutanckich powieści Sat-Okha: Ziemia słonych skał (1958) i Biały mustang (1959), a według Dariusza Rosiaka był wręcz ich faktycznym nieujawnionym autorem, który napisał je w oparciu o opowiadania Sat-Okha.
Do utworów Broszkiewicza należą m.in.:
Powieści dla młodzieży
Opowieść olimpijska (1948) Opowieść o Chopinie (1950; adaptacja Kształtu miłości) Jacek Kula (1952) Powrót do jasnej polany (1953) Emil! Emil! (1954) Wielka, większa i największa (Nasza Księgarnia 1960; lektura do klasy piątej w czasach PRL; na jej postawie nakręcono film fabularny) Ci z Dziesiątego Tysiąca (Nasza Księgarnia 1962; fantastyka naukowa) Oko Centaura (Nasza Księgarnia 1964; fantastyka naukowa; dalszy ciąg Tych z Dziesiątego Tysiąca) Długi deszczowy tydzień (Nasza Księgarnia 1966; dalszy ciąg Wielkiej, większej i największej; ukazała się w kolekcji Biblioteka młodych) Kluska, Kefir i Tutejszy (Nasza Księgarnia 1967) Mój księżycowy pech (fantastyka naukowa; Nasza Księgarnia 1970 w serii Klub Siedmiu Przygód i Nasza Księgarnia 1976 w kolekcji Biblioteka młodych) Mister Di (Nasza Księgarnia 1972) Samotny podróżny (1973; dała podstawę do serialu Kopernik z Andrzejem Kopiczyńskim; 19 lutego 1973 wypadało 500-lecie urodzin astronoma) Bracia Koszmarek, magister i ja (1980)
Inne powieści Oczekiwanie (1948) Kształt miłości (cz. I 1950, cz. II 1951; na jej podstawie powstał film fabularny Młodość Chopina) Imiona władzy (1957) Długo i szczęśliwie (1970) Dziesięć rozdziałów (1971–1974) Doktor Twardowski (1977–1979)
Dramaty Imiona władzy (1957), Jonasz i błazen (1958) Dwie przygody Lemuela Gulliwera Dziejowa rola Pigwy (1960) Skandal w Hellbergu (1961) Głupiec i inni Koniec księgi VI
Publicystyka Pożegnanie z katechizmem. Biblioteka Postępowego Wychowania t. III, Warszawa: Iskry 1958
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1975) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1954 albo 11 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Warszawski Krzyż PowstańczyNekrolog, Zarząd Główny Związku Powstańców Warszawskich. nekrologi.wyborcza.pl. Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984)Uznanie dla twórców kultury/w/Trybuna Robotnicza, nr 170, 19 lipca 1984, s. 1–2. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 101, poz. 1400 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Order Uśmiechu
Nagrody 1948 – Nagroda Ziemi Krakowskiej – za powieść Oczekiwanie 1951 – Nagroda Państwowa II stopnia w dziale Literatury i Sztuki – za powieść Kształt miłości 1960 – Nagroda Artystyczna Nowej Huty – za upowszechnianie kultury i całość działalności dramaturgicznej 1961 – nagroda MRN w Krakowie 1961 – II Nagroda w Konkursie Dramaturgicznym miasta Krakowa – za sztukę Skandal w Hellbergu 1962 – II Nagroda w Konkursie Dramaturgicznym WRN w Bydgoszczy – za sztukę Niepokój przed podróżą 1964 – I Nagroda w Konkursie na widowisko telewizyjne o tematyce współczesnej – za sztukę Ta wieś, Mogiła 1965 – Złoty Ekran za rok 1964 – za sztukę Ta wieś Mogiła 1968 – Nagroda Città di Caorle – za książkę dla młodzieży Kluska, Kefir i Tutejszy 1971 – Nagroda Centralnej Rady Związków Zawodowych – za powieść Długo i szczęśliwie 1974 – Nagroda Prezesa Rady Ministrów – za twórczość dla dzieci i młodzieży 1979 – Nagroda Prezesa Rady Ministrów I stopnia za twórczość dla dzieci i młodzieży w dziedzinie literatury z okazji 35-lecia PRL – za całokształt twórczości 1982 – Nagroda Państwowa I stopnia za całokształt twórczości literackiej 1984 – Nagroda miasta Krakowa
Przypisy
Bibliografia Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, s. 131.
Kategoria:Jerzy Broszkiewicz Kategoria:Absolwenci Konserwatorium Lwowskiego Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Uśmiechu Kategoria:Odznaczeni Warszawskim Krzyżem Powstańczym Kategoria:Pisarze związani z Krakowem Kategoria:Pisarze związani ze Lwowem Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy autorzy fantastyki naukowej Kategoria:Polscy dramaturdzy XX wieku Kategoria:Polscy dziennikarze kulturalni Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polscy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Zatrudnieni w Instytucie Badań nad Tyfusem Plamistym i Wirusami Kategoria:Zmarli w 1993