Konklawe 29 listopada 1549 – 8 lutego 1550 – konklawe, które odbyło się po śmierci papieża Pawła III i zakończyło się wyborem Juliusza III.
Śmierć Pawła III Paweł III zmarł 10 listopada 1549 w wieku 81 lat. Jego nadspodziewanie długi, 15-letni pontyfikat nie jest oceniany jednoznacznie. Z jednej strony był krytykowany za nepotyzm, z drugiej strony podjął długo oczekiwane działania mające na celu reformę Kościoła, w tym zwołał sobór. W chwili jego śmierci obrady soboru były jednak zawieszone z powodu konfliktu papieża z cesarzem Karolem V. Co więcej, pomimo tych kroków katolicyzm w dalszym ciągu był w odwrocie – w trakcie pontyfikatu tego papieża protestantyzm przyjęły królestwa Danii i Norwegii, elektoraty Saksonii i Brandenburgii i szereg pomniejszych terytoriów niemieckich, w Genewie rozpoczął działalność Jan Kalwin, a w Anglii ugruntowała się schizma. Jego niewątpliwą zasługą było natomiast mianowanie wielu nowych kardynałów, którzy widzieli potrzebę gruntownych reform w Kościele, co w ciągu poprzednich stu lat bynajmniej nie było regułą.
Lista uczestników konklawe W chwili śmierci Pawła III Kolegium Kardynalskie liczyło 54 członków, z czego na konklawe przybyło 51, jednak dwóch z nich zmarło w jego trakcie, a dwóch opuściło je z powodu chorobyLista elektorów i nieobecnych za The Cardinals of the Holy Roman Church; Eubel, s. 31 przyp. 1.:
Giovanni Domenico de Cupis; Kardynał z TraniOd XIV do XVI wieku (a sporadycznie nawet i jeszcze później) rozpowszechniony był zwyczaj nazywania kardynałów (nawet w oficjalnych dokumentach) nie według ich imion i nazwisk, lecz według pseudonimów nawiązujących najczęściej do miejsca pochodzenia, diecezji lub kościoła tytularnego danego kardynała. (nominacja kardynalska 1 lipca 1517) – kardynał biskup Ostia e Velletri; komendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Lorenzo in Lucina; dziekan Świętego Kolegium Kardynałów; archiprezbiter bazyliki laterańskiej; administrator diecezji Trani i Adrii Giovanni Salviati (1 lipca 1517) – kardynał biskup Porto e Santa Rufina; subdziekan Świętego Kolegium Kardynałów; administrator diecezji Ferrary Philippe de la Chambre; Kardynał z Boulogne (7 listopada 1533) – kardynał biskup Frascati; administrator diecezji Quimper; komendatariusz opactwa terytorialnego Saint-Pierre-de-Corbie (1 stycznia 1550 opuścił konklawe z powodu choroby) Giovanni Maria Ciocchi del Monte; Kardynał del Monte (22 grudnia 1536) – kardynał biskup Palestriny; biskup Pawii; legat apostolski w Bolonii Gian Pietro Carafa CRT; Kardynał z Neapolu (22 grudnia 1536) – kardynał biskup Sabiny; inkwizytor generalny Świętego Oficjum Inkwizycji; arcybiskup Neapolu † Ennio Filonardi; Kardynał z Veroli (22 grudnia 1536) – kardynał biskup Albano; biskup Montefeltro (opuścił konklawe 14 grudnia 1549, zmarł 19 grudnia 1549) Louis de Bourbon de Vendôme; Kardynał de Bourbon (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Sabina; protoprezbiter Świętego Kolegium Kardynałów; administrator archidiecezji Sens; biskup Laon François de Tournon CRSAnt (9 marca 1530) – kardynał prezbiter Ss. Marcellino e Pietro; administrator archidiecezji Auch; generał zakonu antonianów Jean du Bellay (21 maja 1535) – kardynał prezbiter S. Crisogono; biskup Paryża i Le Mans; administrator archidiecezji Bordeaux Rodolfo Pio di Carpi; Kardynał Carpi (22 grudnia 1536) – kardynał prezbiter S. Maria in Trastevere; administrator diecezji Girgenti Juan Álvarez de Toledo OP; Kardynał z Burgos (20 grudnia 1538) – kardynał prezbiter S. Clemente; inkwizytor generalny Świętego Oficjum Inkwizycji; arcybiskup Burgos Robert de Lénoncourt (20 grudnia 1538) – kardynał prezbiter S. Apollinare; biskup Châlons-sur-Marne Antoine Sanguin de Meudon; Kardynał z Orleanu (19 grudnia 1539) – kardynał prezbiter S. Maria in Portico; biskup Orleanu Marcello Cervini; Kardynał S. Croce (19 grudnia 1539) – kardynał prezbiter S. Croce in Gerusalemme; inkwizytor generalny Świętego Oficjum Inkwizycji; biskup Gubbio; protektor Austrii (22 grudnia 1549 opuścił konklawe z powodu choroby) Miguel da Silva; Kardynał z Viseu (19 grudnia 1539) – kardynał prezbiter S. Prassede; administrator diecezji Massa Marittima Giovanni Girolamo Morone (2 czerwca 1542) – kardynał prezbiter S. Stefano in Monte Celio; biskup Modeny; kamerling Świętego Kolegium Kardynałów Marcello Crescenzi (2 czerwca 1542) – kardynał prezbiter S. Marcello; prefekt Sygnatury Brewe Apostolskich; administrator archidiecezji Conzy Cristoforo Madruzzo; Kardynał z Trydentu (2 czerwca 1542) – kardynał prezbiter S. Cesareo in Palatio; biskup Trydentu i Brixen Georges d’Armagnac (19 grudnia 1544) – kardynał prezbiter Ss. Giovanni e Paolo; biskup Rodez; arcybiskup Tours Francisco Mendoza de Bobadilla; Kardynał z Corii (19 grudnia 1544) – kardynał prezbiter S. Giovanni a Porta Latina; biskup Corii Bartolomé de la Cueva y Toledo (19 grudnia 1544) – kardynał prezbiter S. Matteo in Merulana Otto Truchsess von Waldburg; Kardynał z Augsburga (19 grudnia 1544) – kardynał prezbiter S. Balbina; biskup Augsburga Francesco Sfondrati (19 grudnia 1544) – kardynał prezbiter S. Anastasia; biskup Cremony; inkwizytor generalny Świętego Oficjum Inkwizycji Federico Cesi (19 grudnia 1544) – kardynał prezbiter S. Pancrazio; administrator diecezji Caserty Durante Duranti; Kardynał z Cassano (19 grudnia 1544) – kardynał prezbiter Ss. XII Apostoli; biskup Cassano; legat apostolski w Camerino Pedro Pacheco de Villena; Kardynał z Jaén (16 grudnia 1545) – kardynał prezbiter bez tytułu; biskup Jaén Georges d’Amboise; Kardynał z Rouen (16 grudnia 1545) – kardynał prezbiter bez tytułu; arcybiskup Rouen Ranuccio Farnese OSIoHieros; Kardynał S. Angelo (16 grudnia 1545) – kardynał prezbiter S. Angelo in Pescheria; penitencjariusz większy; archiprezbiter-koadiutor bazyliki laterańskiej; legat apostolski w Marchii Ankońskiej; administrator archidiecezji Rawenny; tytularny patriarcha Konstantynopola; wielki przeor zakonu joannitów w Wenecji; komendatariusz opactwa terytorialnego Farfa Charles de Lorraine-Guise; Kardynał de Guise (27 lipca 1547) – kardynał prezbiter S. Cecilia; arcybiskup Reims; komendatariusz opactwa terytorialnego Cluny Girolamo Veralli (8 kwietnia 1549) – kardynał prezbiter S. Martino ai Monti; arcybiskup Rossano; biskup Capaccio Giovanni Angelo Medici (8 kwietnia 1549) – kardynał prezbiter S. Pudenziana; arcybiskup Raguzy Bernardino Maffei; Kardynał z Messyny (8 kwietnia 1549) – kardynał prezbiter S. Ciriaco e Ss. Quirico e Giulitta; arcybiskup Chieti Innocenzo Cibo (23 września 1513) – kardynał diakon S. Maria in Domnica; protodiakon Świętego Kolegium Kardynałów; arcybiskup Genui; administrator diecezji Marsylii i archidiecezji Messyny; protektor Rzeszy Niemieckiej † Nicolò Ridolfi (1 lipca 1517) – kardynał diakon S. Maria in Via Lata; administrator diecezji Vicenzy (opuścił konklawe 20 stycznia 1550, zmarł 31 stycznia 1550) Francesco Pisani (1 lipca 1517) – kardynał diakon S. Marco; biskup Padwy Jean de Lorraine; Kardynał z Metzu (28 maja 1518) – kardynał diakon S. Onofrio; biskup Metz; administrator archidiecezji Narbonne oraz diecezji Agen i Nantes Niccolò Gaddi (3 maja 1527) – kardynał diakon Ss. Vito e Modesto Ercole Gonzaga; Kardynał z Mantui (3 maja 1527) – kardynał diakon S. Maria Nuova; biskup Mantui; protektor Hiszpanii; regent księstwa Mantui Girolamo Doria (styczeń 1529) – kardynał diakon S. Tommaso in Parione; administrator archidiecezji Tarragony Odet de Coligny de Châtillon; Kardynał de Châtillon (7 listopada 1533) – kardynał diakon S. Adriano; administrator archidiecezji Tuluzy i diecezji Beauvais Alessandro Farnese (18 grudnia 1534) – kardynał diakon S. Lorenzo in Damaso; sekretarz Państwa Kościelnego; wicekanclerz Świętego Kościoła Rzymskiego; archiprezbiter bazyliki watykańskiej; legat apostolski w Awinionie; administrator archidiecezji Awinionu i Monreale oraz diecezji Viseu; tytularny patriarcha Jerozolimy; komendatariusz opactw terytorialnych S. Paolo fuori le mura i Tre Fontane; protektor Polski Guido Ascanio Sforza; Kardynał S. Fiora (18 grudnia 1534) – kardynał diakon S. Eustachio; kamerling Świętego Kościoła Rzymskiego; archiprezbiter bazyliki liberiańskiej; administrator diecezji Parmy; protektor Portugalii Reginald Pole; Kardynał z Anglii (22 grudnia 1536) – kardynał diakon S. Maria in Cosmedin Niccolò Caetani; Kardynał Sermoneta (22 grudnia 1536) – kardynał diakon S. Nicola in Carcere Tulliano; arcybiskup Kapui Ippolito d’Este; Kardynał z Ferrary (20 grudnia 1538) – kardynał diakon S. Maria in Aquiro; administrator archidiecezji Mediolanu i Lyonu; biskup Autun; gubernator Tivoli; protektor Francji Giacomo Savelli (19 grudnia 1539) – kardynał diakon Ss. Cosma e Damiano; administrator diecezji Nicastro Andrea Cornaro (19 grudnia 1544) – kardynał diakon S. Teodoro; biskup Brescii Girolamo Recanati Capodiferro (19 grudnia 1544) – kardynał diakon S. Giorgio in Velabro; biskup Saint-Jean-de-Maurienne; legat apostolski w Romanii Tiberio Crispi (19 grudnia 1544) – kardynał diakon S. Agata alla Suburra; administrator archidiecezji Amalfi Giulio Feltre della Rovere; Kardynał z Urbino (27 lipca 1547) – kardynał diakon S. Pietro in Vincoli; biskup Urbino e Recanati; legat apostolski w Umbrii; gubernator Città della Pieve; komendatariusz opactwa terytorialnego Saint-Victor de Marseille Charles de Bourbon-Vendôme (9 stycznia 1548) – kardynał diakon S. Sisto; biskup Saintes
Wśród elektorów było dwunastu Francuzów, czterech Hiszpanów i po jednym Niemcu, Angliku oraz Portugalczyku; resztę stanowili Włosi. Trzydziestu ośmiu z nich mianował Paweł III, sześciu papież Klemens VII, a siedmiu Leon X.
Nieobecni Trzech kardynałów nie uczestniczyło w konklawe, w tym dwóch Francuzów i Portugalczyk:
Claude de Longwy de Givry; Kardynał z Langres (7 listopada 1533) – kardynał prezbiter S. Agnese in Agone; administrator diecezji Poitiers i Langres Jacques d’Annebaut; Kardynał z Lisieux (19 grudnia 1544) – kardynał prezbiter S. Susanna; biskup Lisieux Henryk z Portugalii; Kardynał z Évory (16 grudnia 1545) – kardynał prezbiter Ss. IV Coronati; arcybiskup Évory; generalny inkwizytor Portugalii
De Givry został mianowany przez Klemensa VII, pozostali dwaj przez Pawła III.
Frakcje i kandydaci W Świętym Kolegium wyróżniano trzy grupy kardynałów: zwolenników cesarza, zwolenników Francji oraz „farnesian”, czyli włoskich kardynałów mianowanych przez Pawła III i skupionych wokół jego wnuka kardynała Alessandro Farnese. Jednakże w końcowym okresie pontyfikatu Pawła III Farnese wszedł w ścisły sojusz z cesarzem Karolem V, licząc na odzyskanie dla swego rodu księstwa Parmy i Piacenzy. Tym samym Kolegium Kardynałów na konklawe było podzielone jedynie na dwie duże frakcjePastor, s. 5-6.: Partia cesarska – kardynałowie Álvarez de Toledo, Mendoza, Cueva, Pacheco, Gonzaga, Doria, Sforza, Pio di Carpi, Morone, Madruzzo, Truchsess, Pole, Alessandro Farnese, Crescenzi, Sfondrati, Duranti, Ranuccio Farnese, Medici, Maffei, Savelli, Cornaro, della Rovere Partia francuska – kardynałowie de Guise, Armagnac, Meudon, Lenoncourt, du Bellay, Chatillon, Charles de Vendome, Tournon, de la Chambre, Louis de Bourbon, Amboise, Jean de Lorraine, Cupis, Salviati, del Monte, Carafa, Cesi, Veralli, Ridolfi, Pisani, Sermoneta, Este, Capodiferro, Crispi, Filonardi Kardynałowie Cibo, Gaddi, da Silva i Cervini byli uważani za neutralnych.