Izydor Modelski (ur. 10 maja 1888 we Lwowie, zm. 25 września 1962 w Waszyngtonie) – doktor filozofii, działacz niepodległościowy i społeczny, generał dywizji ludowego Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys thumb|Izydor Modelski Syn Teofila i Rozalii z domu Widackiej, urodzony 10 maja 1888 we Lwowie. Studiował na Uniwersytecie Lwowskim, działając jednocześnie w latach 1910–1914 w „Zarzewiu” i Polskich Drużynach Strzeleckich.
W czasie I wojny światowej, 14 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich. Początkowo, do 4 października tego roku służył w 3 kompanii I baonu 1 pułku piechoty, a następnie w Baonie Uzupełniającym w Suchej. Do lipca 1917 służył w I Brygadzie Legionów na stanowiskach: dowódcy plutonu, komendanta szkoły podoficerskiej, dowódcy batalionu 6 pułku piechoty, komendanta szkoły oficerskiej. W 1917 pełnił służbę w Głównym Urzędzie Zaciągu do Wojska Polskiego na stanowisku komendanta Inspektoratu w Grodzisku. 26 czerwca 1917 „promował się na Uniwersytecie Lwowskim na doktora filozofii”Pismo L. pers. 116/GUZ/17 por. Izydora Modelskiego do Krajowego Inspektoratu Zaciągu do WP w Warszawie z 2 lipca 1917 roku .. Po kryzysie przysięgowym internowany w Beniaminowie.
Po uwolnieniu służył w Polskiej Sile Zbrojnej i następnie w Wojsku Polskim. Komendant garnizonu Warszawa (major z listopada 1918). Dowódca Grupy Operacyjnej własnego imienia w ramach Armii „Wschód” w walkach z Ukraińcami w rejonie Lwowa, Przemyśla i w Małopolsce Wschodniej (listopad 1918–1919). W okresie czerwiec 1919–1920 w sztabie gen. Józefa Hallera, kwatermistrz Armii, potem w Oddziale IV Sztabu Generalnego. Podpułkownik z 1 czerwca 1919. Na froncie bolszewickim dowódca 79 pułku piechoty od czerwca do lipca 1920. Po wojnie członek Najwyższej Komisji Opiniującej przy Naczelnym Wodzu – do 1922. Za postawę wykazaną w czasie walk o oswobodzenie Galicji Wschodniej podczas wojny polsko-ukraińskiej, 10 sierpnia 1922 otrzymał order „Virtuti Militari” V klasy.
3 listopada 1922 został przeniesiony do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, w charakterze słuchacza II Kursu Doszkolenia. Z dniem 15 października 1923, po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, został przydzielony do Departamentu I Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie. 31 marca 1924 został awansowany na pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 21. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Następnie pełnił służbę w Inspektoracie Armii Nr 2, pozostając oficerem nadetatowym 72 pułku piechoty. W sierpniu 1924 został odkomenderowany do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr X w Przemyślu na trzy tygodnie w charakterze szefa sztabu. Następnie przedłużono mu odkomenderowanie do 1 listopada 1924. W październiku tego roku został przydzielony z Inspektoratu Armii Nr 2 do DOK X na stanowisko szefa sztabu.
W latach 1925–1926 dowódca 30 pułku piechoty. W czasie przewrotu majowego opowiedział się po stronie rządowej. Aresztowany przez podkomendnych oficerów (słowo „aresztowany” jest tu eufemizmem, Modelski w czasie „wypadków majowych” został po prostu zamknięty przez podwładnych w klozecie). Pozostawał w dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr IX. 31 marca 1927 został przydzielony z dyspozycji Szefa Sztabu Generalnego do dyspozycji Ministra Spraw Wojskowych (jako nadetatowy oficer 30 pułku piechoty znajdował się wówczas na służbowym przeniesieniu do Oddziału I Sztabu Generalnego). Z dniem 31 października 1927 został przeniesiony do kadry oficerów piechoty z równoczesnym przydziałem do Powiatowej Komendy Uzupełnień Łuniniec na stanowisko komendanta. W kwietniu 1928 został zwolniony z zajmowanego stanowiska i oddany do dyspozycji dowódcy OK IX. Z dniem 31 października 1928 został przeniesiony w stan spoczynku. W latach 1929–1939 przewodniczył Związkowi Hallerczyków.
1 października 1939 gen. Władysław Sikorski, nowy Naczelny Wódz i minister spraw wojskowych, powołał go do służby czynnej we Francji, mianując początkowo I pomocnikiem, a 24 listopada – II zastępcą ministra spraw wojskowych (pełnił tę funkcję do lipca 1940). Modelski kierował Gabinetem Ministra i Komendą Kwatery Głównej, odpowiadał za sprawy personalne (kierowanie Biurem Personalnym i Rejestracyjnym powierzył uległemu płk. Fryderykowi Mally) i za ewakuację generałów i wyższych oficerów internowanych w różnych krajach Europy do Francji, gdzie formowana była armia polska. Podczas obsadzania stanowisk zapisał się niechlubnie tropieniem sanatorów i usuwaniem niejednokrotnie wartościowych oficerów z tworzonych sił zbrojnych, kierując się animozjami politycznymi i osobistymi. Wojskowych napiętnowanych w trybie kapturowym kierowano do obozu specjalnego w Cerizay. Na tym tle powstał konflikt między nim a generałem Marianem Kukielem, I zastępcą ministra spraw wojskowych. 3 maja 1940 mianowany generałem brygady. Kierował ewakuacją części wojsk polskich przez francuski port Le Verdon-sur-Mer w czerwcu 1940.
We wrześniu 1942 kandydat na stanowisko I zastępcy dowódcy I Korpusu, niepowołany na nie wskutek negatywnej opinii dowódcy tej jednostki, gen. Kukiela, który pisał nie tylko o młodym wieku Modelskiego, ale także o jego niepopularności w wojsku z powodu zatruwania atmosfery waśniami politycznymi. Pełnił funkcję podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wojskowych (od 19 listopada 1942 Ministerstwo Obrony Narodowej), po powołaniu do kierowania resortem gen. Kukiela odsunięty od czynnego udziału w pracach przez udzielenie mu długotrwałego urlopu zdrowotnego. Do grudnia 1944 był formalnie II wiceministrem obrony narodowej i generałem do zleceń Naczelnego Wodza. W marcu 1945 został przeniesiony w stan spoczynku.
W lipcu 1945 powrócił do kraju. 1 marca 1946 awansowany na generała dywizji – szef Misji Specjalnej Wojska Polskiego w Londynie z zadaniem ewakuacji żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych do kraju. W latach 1946–1948 attaché wojskowy w Waszyngtonie. Odwołany z powodu niewywiązywania się z obowiązków, odmówił powrotu do kraju i rozpoczął publikowanie wiadomości na temat działalności wywiadowczej państw bloku wschodniego. Nawiązał współpracę ze Stanisławem Mikołajczykiem i działaczami polskiej emigracji. Skazany zaocznie na 15 lat więzienia i utratę praw obywatelskich, osiedlił się w Stanach Zjednoczonych, gdzie zmarł.
Był żonaty i miał syna Andrzeja (ur. 3 maja 1927).
Awanse podporucznik – 4 listopada 1914 porucznik – 13 czerwca 1915 kapitan – 1917 major – listopad 1918 podpułkownik – 3 maja 1922 zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 pułkownik – 31 marca 1924 ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 21. lokatą w korpusie oficerów piechoty generał brygady – 3 maja 1940 generał dywizji – 1 marca 1946
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2856 – 10 sierpnia 1922 (udekorowany 17 kwietnia 1921 we Lwowie przez gen. broni Tadeusza Rozwadowskiego) Krzyż Niepodległości – 29 grudnia 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 2 maja 1923 Krzyż Walecznych czterokrotnie (po raz 1, 2, 3 i 4 w 1921)Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2027 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 40, poz. 1854, s. 1533)Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1987 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 39, poz. 1831) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Krzyż Obrony Lwowa Odznaka pamiątkowa „Orlęta” Order Lwa Białego II klasy (wręczony przez prezydenta Czechosłowacji Edvarda Beneša w Londynie) Medal Zwycięstwa („Médaille Interalliée”)
Przypisy
Bibliografia
Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Editions Spotkania, Warszawa 1991. Janusz Zuziak, Generał Marian Kukiel 1885–1973. Żołnierz, historyk, polityk, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 1997. Henryk Piotr Kosk, Generalicja Polska, t. 2, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 2001. Janusz Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990 t. II:I–M, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2010.
Przesłuchania generała Modelskiego przed komisjami Izby Reprezentantów i Senatu USA wiosną 1949 roku
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie Kategoria:Attachés wojskowi PRL Kategoria:Członkowie Polskich Drużyn Strzeleckich Kategoria:Członkowie Związku Hallerczyków Kategoria:Dowódcy 30 Pułku Strzelców Kaniowskich Kategoria:Dowódcy 79 Pułku Piechoty (II RP) Kategoria:Generałowie brygady Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Generałowie dywizji ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Internowani w Beniaminowie Kategoria:Komendanci uzupełnień II Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Obrony Lwowa Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zwycięstwa Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Lwa Białego Kategoria:Odznaczeni odznaką pamiątkową „Orlęta” Kategoria:Politycy Frontu Morges Kategoria:Pułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy walk przewrotu majowego 1926 (strona rządowa) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Zmarli w 1962 Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze Polnische Wehrmacht Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Stanach Zjednoczonych po II wojnie światowej