Klasyfikacja języków indoeuropejskich

Klasyfikacja języków indoeuropejskich – podział indoeuropejskiej rodziny językowej oparty na pokrewieństwie filogenetycznym.

Główne gałęzie językowe thumb|300px|alt=Schemat blokowy. Duże prostokąty z nazwami|Schemat głównych gałęzi języków indoeuropejskich – ich pokrewieństwo filogenetyczne, historyczny podział geograficzny oraz fonetyczny podział kentum–satem W literaturze z XXI w. wyróżniane są następujące główne gałęzie języków indoeuropejskich – grupy i podrodziny:

albańska; anatolijska†Symbolem † oznaczono języki lub gałęzie językowe całkowicie wymarłe.; bałtosłowiańska – podrodzina, którą stanowią dwie grupy, bałtycka, słowiańska; celtycka; germańska; helleńska (lub greckaCzęsto w literaturze językoznawczej grupa, w której znajduje się język grecki, nosi nazwę „greckiej” (zob. ) – gdyż tradycyjnie klasyfikowano go jako jedynego jej przedstawiciela. Jednak od czasu umieszczania w obrębie owej gałęzi większej liczby języków właściwsze jest określanie jej jako „helleńskiej” (zob. ).); indoirańska – podrodzina, którą stanowią trzy grupy, indoaryjska, irańska, nuristańska; italska(†)Symbolem (†) oznaczono gałęzie lub języki zasadniczo martwe, ale zachowane w niektórych dziedzinach (jak np. łacina). wraz z kontynuującą ją współcześnie romańską; ormiańska; tocharska†.

Istnieją jednak znaczne różnice w klasyfikacjach poszczególnych grup oraz w szacowanej liczbie języków rodziny indoeuropejskiej – czego główną przyczyną jest niemożność ustalenia precyzyjnych kryteriów pozwalających jednoznacznie stwierdzić, czy dana mowa jest językiem odrębnym, czy tylko jakąś odmianą (np. dialektem) innego. Dodatkowo na owe liczby wpływa ewentualne ignorowanie (w rozmaitym zakresie) języków martwych oraz różne traktowanie makrojęzyków i języków kreolskich. Zauważalna jest tendencja do uznawania za pełnoprawne języki coraz większej liczby etnolektów – stąd tak duże różnice w danych liczbowych pomiędzy publikacjami z różnych okresów.

W niniejszym artykule zostały przedstawione dwie odrębne szczegółowe klasyfikacje:

Merritta Ruhlena z 1991 r., opublikowana w A Guide to the World's Languages; Ethnologue z 2022 r., opublikowana w 25. wydaniu Languages of the World.

W obu przypadkach zachowano oryginalne nazwy poszczególnych jednostek językowych. Kursywą w nawiasach podano synonimy, pod którymi dana gałąź bądź język są również znane.

Klasyfikacja Merritta Ruhlena Merritt Ruhlen w swojej książkowej klasyfikacji z 1991 r. wyróżnia 180 języków rodziny, którą określa jako indo-hetycka. Podstawowym podziałem w jego publikacji jest podział na języki anatolijskie oraz języki indoeuropejskie właściwe, do których należą wszystkie pozostałe grupy językowe.

I. Języki anatolijskie† → Język hetycki† → Język palajski† → Język lidyjski† Języki luwijskie† → Język luwijski† | Język licyjski†

II.-X. Języki indoeuropejskie (właściwe)

II. Języki albańskie → Język albański

III. Języki bałtosłowiańskie III.1. Języki bałtyckie

Języki zachodniobałtyckie† → Język staropruski† (pruski) Języki wschodniobałtyckie → Język łotewski | Język litewski

III.2. Języki słowiańskie Języki wschodniosłowiańskie Języki północno-wschodnioslowiańskie → Język rosyjski | Język białoruski Języki południowo-wschodniosłowiańskie → Język ukraiński Języki zachodniosłowiańskie Języki północno-zachodniosłowiańskie (lechickie) → Język polski | Język kaszubski | Język połabski† Języki środkowo-zachodniosłowiańskie (łużyckie) → Język górnołużycki | Język dolnołużycki Języki południowo-zachodniosłowiańskie (czesko-słowackie) → Język czeski | Język słowacki Języki południowosłowiańskie → Język staro-cerkiewno-słowiański† Języki zachodnio-południowosłowiańskie → Język słoweński | Język serbsko-chorwacki Języki wschodnio-południowosłowiańskie → Język macedoński | Język bułgarski

IV. Języki celtyckie Języki celtyckie kontynentalne† → Język galijski† Języki celtyckie wyspiarskie Języki goidelskie → Język irlandzki | Język szkocki (gaelicki) | Język manx† Języki brytańskie → Język bretoński | Język walijski | Język kornijski†

V. Języki germańskie Języki wschodniogermańskie† → Język gocki† | Język wandalski† | Język burgundzki† Języki północnogermańskie → Język runiczny† Języki wschodnio-północnogermańskie → Język duński | Język szwedzki Języki zachodnio-północnogermańskie → Język norweski | Język islandzki | Język farerski Języki zachodniogermańskie Języki zachodniogermańskie kontynentalne Języki zachodniogermańskie wschodniokontynentalne → Język niemiecki | Język jidysz | Język luksemburski Języki zachodniogermańskie zachodniokontynentalne → Język niderlandzki | Język afrikaans Języki Morza Północnego (anglofryzyjskie) → Język fryzyjski | Język angielski

VI. Języki greckie (helleńskie) → Język grecki klasyczny† → Język grecki (nowogrecki) → Język cakoński

VII. Języki indoirańskie VII.1. Języki indyjskie (indoaryjskie)

→ Język sanskrycki(†) Języki romskie → Język romski Języki syngalesko-malediwskie → Język malediwski | Język syngaleski | Język wedda Języki północnoindyjskie Języki dardyjskie Języki środkowodardyjskie → Język baszkarik | Język maiya (kohistański induski) | Język tirahi | Język torwali | Język wotapuri Języki Czitralu → Język kalasza | Język khowar Języki kunar → Język dameli | Język gawar-bati | Język szumaszti | Język nangalami | Język paszai Języki szina → Język dumaki (domaaki) | Język phalura (palula) | Język szina | Język kaszmirski Języki zachodnio-północnoindyjskie Języki zachodnio-północnoindyjskie południowe → Język marathi | Język konkani Języki zachodnio-północnoindyjskie północnozachodnie → Język sindhi | Język lahnda Języki środkowo-północnoindyjskie → Język parija | Język baludź | Język pendżabski | Język marwari | Język bandźari | Język malwi | Język lohar Gade | Język gudźarati | Język bhili | Język khandesi | Język hindi | Język urdu | Język dogri | Język pahari (zachodni) | Język garhwali | Język kumauni Języki wschodnio-środkowo-północnoindyjskie → Język nepalski → Język awadhi Języki bihari → Język bhodźpuri | Język maithili | Język magadhi Języki wschodnio-północnoindyjskie → Język orija Języki bengalsko-asamskie → Język bengalski | Język asamski

VII.2. Języki irańskie Języki wschodnioirańskie Języki północno-wschodnioirańskie Języki zachodnioscytyjskie → Język scytyjski† | Język osetyjski Języki chorezmijskie† → Język awestyjski† | Język chorezmijski† Języki sogdyjskie → Język sogdyjski† | Język jagnobijski Języki baktryjskie → Język baktryjski† Języki wschodnioscytyjskie → Język saka† → Język paszto Języki pamirskie Języki wachańskie → Język wachański Języki yidgha-mundżi → Język mundżański | Język yidgański Języki sangleczi-iszkaszmi → Język sangleczi | Język iszkaszmi Języki szugni-jazgulami → Język szugnański | Język jazgulamski Języki południowo-wschodnioirańskie → Język paraczi | Język ormuri Języki zachodnioirańskie Języki północno-zachodnioirańskie → Język medyjski† → Język partyjski† Języki środkowoirańskie → Język yazdi | Język nayini | Język natanzi | Język soi | Język khunsari | Język gazi | Język sivandi | Język vafsi Języki semnani → Język semnani | Język sangisari Języki kaspijskie → Język giliański | Język mazanderański Języki tałyskie → Język tałyski | Język harzani Języki zaza-gorani → Język zazaki | Język gurani (gorani) Języki beludżi → Język beludżi | Język baszkardi Języki kurdyjskie → Język kurmandżi | Język kurdyjski | Język kermanszahi (południowokurdyjski) Języki południowo-zachodnioirańskie Języki perskie → Język staroperski† | Język perski | Język tadżycki Języki tackie → Język tacki Języki fars → Język fars | Język lari Języki luri → Język luri | Język kumzari

VII.3. Języki nuristańskie → Język aszkun → Język kalasza-ala → Język kati → Język tregami → Język wasi-weri

VIII. Języki italskie(†) Języki oskijsko-umbryjskie† → Język oskijski† | Język umbryjski† | Język sabelski† Języki latynofaliskie(†) → Język faliski† → Język łaciński(†) Języki romańskie Języki sardyńskie → Język sardyński Języki romańskie kontynentalne Języki wschodnioromańskie Języki północno-wschodnioromańskie → Język rumuński | Język istrorumuński Języki południowo-wschodnioromańskie → Język meglenorumuński | Język arumuński Języki zachodnioromańskie Języki italoromańskie Języki dalmatyńskie† → Język dalmatyński† Języki włoskie → Język włoski Języki retoromańskie → Język friulski | Język ladyński | Język romansz Języki gallo-ibero-romańskie Języki galloromańskie Języki galloromańskie północne → Język franko-prowansalski | Język francuski Języki galloromańskie południowe → Język prowansalski (oksytański) Języki iberoromańskie Języki iberoromańskie północne Języki iberoromańskie wschodnio-północne → Język kataloński Języki iberoromańskie środkowo-północne → Język hiszpański Języki iberoromańskie zachodnio-północne → Język galicyjski | Język portugalski Języki iberoromańskie południowe† → Język mozarabski†

IX. Języki ormiańskie → Język ormiański klasyczny(†) (grabar) → Język ormiański

X. Języki tocharskie† → Język tocharski A† → Język tocharski B†

Klasyfikacja Ethnologue W klasyfikacji Ethnologue z 2022 r. wyróżnianych jest 448 języków indoeuropejskich. Nie uwzględnia ona jednak w ogóle wymarłych języków anatolijskich† i tocharskich†.

I. Języki albańskie Języki gegijskie → Język gegijski Języki toskijskie → Język arbaryjski | Język arwanicki | Język toskijski

II. Języki bałtosłowiańskie II.1. Języki bałtyckie

Języki wschodniobałtyckie → Język łatgalski | Język łotewski | Język litewski | Język żmudzki Języki zachodniobałtyckie → Język pruski†

II.2. Języki słowiańskie Języki wschodniosłowiańskie → Język białoruski | Język rosyjski | Język ruteński | Język rusiński | Język ukraiński Języki południowosłowiańskie Języki wschodnio-południowosłowiańskie → Język bułgarski | Język macedoński | Język staro-cerkiewno-słowiański† Języki zachodnio-południowosłowiańskie → Język bośniacki | Język czakawski | Język chorwacki | Język czarnogórski | Język serbski | Język molizańsko-chorwacki | Język słoweński Języki zachodniosłowiańskie Języki czesko-słowackie → Język czeski | Język słowacki Języki lechickie → Język kaszubski | Język polski | Język śląski Języki łużyckie → Język dolnołużycki | Język górnołużycki

III. Języki celtyckie Języki celtyckie wyspiarskie Języki brytańskie → Język bretoński | Język kornijski | Język walijski Języki goidelskie → Język irlandzki | Język manx | Język szkocki (gaelicki)

IV. Języki germańskie Języki północnogermańskie Języki wschodnioskandynawskie (wschodnio-północnogermańskie) → Język elfdalski Języki duńsko-szwedzkie Języki duńskie-bokmal → Język norweski Języki duńskie-riksmal Języki duńskie → Język duński Języki szwedzkie → Język szwedzki Języki zachodnioskandynawskie (zachodnio-północnogermańskie) → Język farerski | Język islandzki Języki zachodniogermańskie Języki angielskie → Język angielski | Język scots Języki fryzyjskie → Język fryzyjski | Język północnofryzyjski | Język zachodniofryzyjski Języki wysokoniemieckie Języki niemieckie → Język hunsrik Języki środkowoniemieckie Języki wschodnio-środkowoniemieckie → Język niemiecki | Język górnosaksoński | Język dolnośląski | Język wilamowski Języki zachodnio-środkowoniemieckie → Język pensylwański | Język palatynacki | Język rypuaryjski Języki mozelsko-frankońskie → Język luksemburski Języki wysokoniemieckie → Język wschodniofrankoński Języki alemańskie → Język Colonia Tovar | Język szwajcarski | Język szwabski | Język Walser Języki bawarsko-austriackie → Język bawarski | Język cymbryjski | Język huttrisch | Język Mócheno Języki jidysz → Język jidysz wschodni | Język jidysz zachodni Języki dolnosaksońsko-dolnofrankońskie Języki dolnofrankońskie → Język afrikaans | Język niderlandzki | Język limburski | Język flamandzki | Język zelandzki