Suchość pochwy (ang. vaginal dryness) – objaw polegający na odczuwanym niedostatecznym nawilżeniu pochwy, mogący współwystępować z pieczeniem, świądem, podrażnieniem oraz bólem podczas stosunku płciowego. Najczęściej występuje w stanach związanych z niedoborem estrogenów, zwłaszcza u kobiet w okresie okołomenopauzalnym i postmenopauzalnym, ale może pojawiać się także m.in. w okresie poporodowym, podczas laktacji, w związku ze stosowaniem niektórych leków, chorobami przewlekłymi lub czynnikami miejscowymi.
U kobiet po menopauzie suchość pochwy jest jednym z częstych objawów menopauzalnego zespołu układu moczowo-płciowego (ang. genitourinary syndrome of menopause, GSM), ale nie jest z nim tożsama, ponieważ może mieć także inne przyczyny i występować poza okresem menopauzy.
Definicja Suchość pochwy oznacza subiektywnie odczuwane niedostateczne nawilżenie pochwy. Może mieć charakter przejściowy albo przewlekły i bywa związana zarówno z niewystarczającym pobudzeniem seksualnym, jak i ze zmianami hormonalnymi, działaniem leków, chorobami ogólnoustrojowymi lub czynnikami miejscowymi.
Etiologia Do najczęstszych przyczyn suchości pochwy należą: niedobór estrogenów, występujący naturalnie w okresie okołomenopauzalnym i postmenopauzalnym, a także po chirurgicznym usunięciu jajników lub po leczeniu wpływającym na czynność gonad, okres poporodowy i laktacja, związane ze zmianami hormonalnymi, stosowanie niektórych leków, m.in. części leków przeciwdepresyjnych, antyhistaminowych oraz niektórych metod antykoncepcji hormonalnej, choroby przewlekłe, w tym cukrzyca i niektóre choroby autoimmunologiczne, np. zespół Sjögrena, czynniki miejscowe, takie jak drażniące środki myjące, nadmierna higiena intymna lub irygacja pochwy, czynniki psychoseksualne, w tym przewlekły stres i niewystarczające pobudzenie seksualne.
Patofizjologia Patofizjologia suchości pochwy zależy od jej przyczyny. Najlepiej opisana jest w przypadkach związanych z hipoestrogenizmem, w których dochodzi do ścienienia nabłonka pochwy, zmniejszenia zawartości glikogenu, pogorszenia ukrwienia i elastyczności tkanek oraz zmiany środowiska pochwy, w tym wzrostu pH. Zmiany te zwiększają podatność błony śluzowej na podrażnienia, mikrourazy i ból podczas stosunku.
Objawy Do najczęstszych objawów współwystępujących z suchością pochwy należą: uczucie suchości, pieczenia i świądu w obrębie pochwy i sromu, dyskomfort lub ból podczas stosunku płciowego (dyspareunia), podrażnienie i nadwrażliwość błony śluzowej, skłonność do mikrourazów i powierzchownych krwawień po stosunku, w przypadkach związanych z GSM także objawy ze strony dolnych dróg moczowych, takie jak częstomocz, parcie naglące, nietrzymanie moczu lub nawrotowe zakażenia układu moczowego.
Rozpoznanie Rozpoznanie suchości pochwy opiera się przede wszystkim na wywiadzie i badaniu ginekologicznym. W ocenie uwzględnia się czas trwania objawów, związek z menopauzą, laktacją lub farmakoterapią, a także obecność objawów ze strony układu moczowego i chorób współistniejących.
W zależności od obrazu klinicznego diagnostyka może obejmować ocenę stanu błony śluzowej pochwy i sromu, pomocniczą ocenę pH pochwy, badania mikrobiologiczne wydzieliny pochwowej lub inne badania służące wykluczeniu zakażeń, dermatoz i innych przyczyn dolegliwości sromowo-pochwowych.
Leczenie Leczenie zależy od przyczyny suchości pochwy oraz nasilenia objawów.
Postępowanie ogólne Podstawą postępowania jest ograniczenie lub eliminacja czynników sprzyjających, takich jak drażniące środki do higieny intymnej, irygacje pochwy lub – jeśli to możliwe – leki mogące nasilać dolegliwości. Objawowo stosuje się lubrykanty i preparaty nawilżające dopochwowe, zwłaszcza w przypadkach o łagodnym nasileniu oraz wtedy, gdy leczenie hormonalne nie jest wskazane lub nie jest akceptowane przez pacjentkę.
Suchość pochwy związana z menopauzą i GSM W przypadkach związanych z menopauzą i menopauzalnym zespołem układu moczowo-płciowego dobrze udokumentowaną skuteczność mają miejscowe estrogeny dopochwowe, które poprawiają trofikę nabłonka i zmniejszają nasilenie objawów. U części pacjentek można rozważyć także systemową hormonalną terapię menopauzalną, zwłaszcza gdy suchości towarzyszą inne objawy menopauzalne.
Nowsze wytyczne wymieniają również stosowanie prasteronu dopochwowo jako opcję u osób, u których miejscowe estrogeny albo środki niefarmakologiczne są nieskuteczne lub źle tolerowane, a jako opcję doustną, gdy leczenie miejscowe jest niepraktyczne.
Metody zabiegowe Metody zabiegowe z użyciem energii, w tym laseroterapię dopochwową, badano głównie w kontekście menopauzalnego zespołu układu moczowo-płciowego. Według aktualnych zaleceń nie powinny one być oferowane rutynowo poza randomizowanymi badaniami klinicznymi.
Powikłania Przewlekła suchość pochwy może prowadzić do utrwalonej dyspareunii, unikania współżycia oraz obniżenia jakości życia. W przypadkach związanych z hipoestrogenizmem lub GSM może współwystępować z innymi dolegliwościami sromowo-pochwowymi i moczowymi.
Epidemiologia Częstość występowania suchości pochwy zależy od badanej populacji i przyjętej definicji objawu. W przeglądach dotyczących GSM i objawów menopauzalnych opisywano znaczny rozrzut wyników, przy czym objaw ten występuje wyraźnie częściej u kobiet po menopauzie niż przed menopauzą. W metaanalizie z 2024 roku częstość suchości pochwy oszacowano na 44,8% u kobiet po menopauzie wobec 21,2% u kobiet przed menopauzą.
Klasyfikacja ICD-10 W klasyfikacji chorób ICD-10 „suchość pochwy” nie występuje jako oddzielna pozycja (kod); pojawia się natomiast jako objaw w opisach niektórych jednostek, np. w definicji F52.2 (Failure of genital response), gdzie wskazano suchość pochwy jako główny problem).
Przypisy
Kategoria:Ginekologia i położnictwo Kategoria:Żeński układ płciowy Kategoria:Płyny ciała