Dom Polski „Ul” – murowany budynek u zbiegu ulic Korfantego i Sokoła wzniesiony w 2. połowie XIX Wieku w Bytomiu, w latach 1910–1922 siedziba szeregu organizacji społecznych i kulturalnych walczących o zachowanie polskości na Górnym Śląsku, ujęty w gminnej ewidencji zabytków Bytomia. Decyzją z 14 maja 2024 wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiegoSpis obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków z terenu województwa śląskiego (stan na 4 czerwca 2024 r.) wkz.katowice.pl [dostęp 2024-06-08].
Pochodzenie nazwy Poza pełnieniem funkcji siedziby organizacyjnej budynek był miejscem spotkań Polaków w niemieckim Górnym Śląsku, dyskusji i rozmów prowadzonych po polsku, zabaw i śpiewu. Było tam gwarno i rojno jak w ulu, stąd nazwa „Ul”.
Historia mały|lewo|Tablica pamiątkowa z 1959 roku na budynku (2016) mały|Elewacja południowa (2022) Budynek został wzniesiony pod koniec XIX wieku, około 1880 roku, działał jako restauracja. Później dobudowano do niego nieistniejącą obecnie dużą salę widowiskową. W 1910 roku całość została nabyta przez drogistę Michała Wolskiego. Od tego czasu w budynku odbywały się przedstawienia, uroczystości i zebrania, przygotowywano tu również działania zbrojne w I powstaniu śląskim.
W 1921 roku Wolski sprzedał Ul. Po 1922 roku działalność Towarzystwa Ul została zawieszona.
Budynek nadal mieścił restaurację, przez jakiś czas należał do niemieckich komunistów. Mieściła się w nim również hitlerowska siedziba związków zawodowych, a od 1938 roku – kino, po adaptacji sali widowiskowej.
Kino zostało spalone przez Sowietów w 1945 roku. Po II wojnie światowej w części budynku znajdowało się przedszkole.
W 1978 roku właścicielem Ula zostało Muzeum Górnośląskie w Bytomiu.
Właściciele posesji przed 1893 – inżynier Kramer 1893-1894 – architekt Sobociński 1894-1906 – Franz Bonsch 1906-1912 – M. Friedländer 1912-1921 – Michał Wolski – udostępnienie budynków Towarzystwu „Ul” po 1922 – j. pol. Górnośląskie Towarzystwo Akcyjne Browarów.
Działalność Towarzystwa „Ul” Na tej samej działce znajdowały się oprócz ocalałego budynku jeszcze zabudowania gospodarcze oraz restauracja ze sceną o wymiarach 14×7 m. Siedziba organizacji: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” (w latach 1910–1921), Związek Towarzystw Polek, Zjednoczenie Zawodowe Polskie, Polskie Kółko Graficzne, chórów „Halka” i „Jedność”, teatru amatorskiego (wystawił m.in. „Kordiana” J. Słowackiego i „Królową Jadwigę” St. Wyspiańskiego). W okresie powstań śląskich według przekazów w „Ulu” odbierano przysięgę od powstańców.
Po 1945 lata 50 XX w. – przeznaczony do rozbiórki listopad 1956 – przerwano rozbiórkę po apelu działaczy PTTK lata 60 XX w. i 70 XX w. – siedziba przedszkola 1978 – otwarcie Izby Tradycji i Perspektyw Miasta Bytom „Ul”, potem filia Muzeum Górnośląskiego piwiarnia od 2015 należy do Hufca ZHP Bytom
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Obiekty kulturalne w Bytomiu Kategoria:Rozbark Kategoria:Zabytki nieruchome w Bytomiu