Bazylika Świętego Krzyża z Jerozolimy (wł. Basilica di Santa Croce in Gerusalemme) – kościół tytularny w Rzymie, na wzgórzu laterańskim.
Świątynia ta jest kościołem parafialnym oraz kościołem tytularnym, mającym również rangę bazyliki mniejszej. Jest też kościołem stacyjnym z czwartej niedzieli Wielkiego Postu oraz Wielkiego Piątku.
Lokalizacja Kościół znajduje się w XV Rione Rzymu – Esquilino przy Piazza di Santa Croce in Gerusalemme 12.
Historia Bazylika św. Krzyża z Jerozolimy zbudowana została w połowie IV wieku w murach Palatium Sessorianum, należącego najpierw do cesarza Heliogabala, a później do Konstantyna Wielkiego i jego matki św. Heleny.
337–344 – powstanie kościoła. W celu jego stworzenia przebudowano część pałacu cesarskiego (jest to tzw. kościół pałacowy). Został ufundowany przez św. Helenę, matkę cesarza Konstantyna I dla relikwii, które przywiozła ona z Ziemi Świętej. 1144–1145 – renowacja kościoła za pontyfikatu papieża Lucjusza II, który powierzył go kanonikom regularnym z kongregacji San Frediano. 1740–1758 – przebudowa w stylu barokowym za pontyfikatu Benedykta XIV.
Architektura i sztuka Za fasadą zewnętrzną znajduje się eliptyczne atrium z lat 1741–1744, a dopiero za nim jest właściwa fasada bazyliki. Fasada zewnętrza w części środkowej ma wygięcie dopasowane do kształtu atrium. W górnej części znajdują się posągi czterech Ewangelistów, św. Heleny i Konstantyna.
Dzwonnica kościoła ma trzy kondygnacje. W niektórych miejscach kościoła można zobaczyć oryginalny rzymski mur (zwłaszcza lewa ściana nawy).
Sufit bazyliki jest wykonany z drewna i ozdobiony obrazem przedstawiającym Maryję prezentującą św. Helenę i Konstantyna Trójcy Świętej, jest to dzieło Corrado Giaquinto z 1744. W apsydzie znajduje się XV-wieczny fresk przedstawiający historię odzyskania Prawdziwego Krzyża, powyżej znajduje się przedstawienie Chrystusa w chwale.
Po utworzeniu świątyni najważniejszą jej częścią była kaplica św. Heleny, w której przechowywano relikwie przywiezione z Ziemi Świętej (w 1930 przeniesiono je do innej kaplicy). Posąg św. Heleny w kaplicy jest starożytną kopią Junony Sospita; został on odkryty w Ostii i zaadaptowany przez zastąpienie głowy i rąk oraz dodanie krzyża. Rubens w 1602 namalował trzy płótna do ołtarza w kaplicy, lecz w 1724 stwierdzono, że są one uszkodzone przez wilgoć i zostały sprzedane (dwa z nich obecnie znajdują się w Grasse we Francji, trzecie zaginęło).
Relikwie W bazylice przechowywane są relikwie przywiezione z Jerozolimy przez św. Helenę, matkę cesarza Konstantyna I. Najcenniejszymi relikwiami są: kawałki krzyża Chrystusa (stąd nazwa kościoła) Titulus Crucis, czyli fragment tabliczki ze zdaniem napisanym przez Piłata po łacinie, grecku i hebrajsku: Jezus z Nazaretu, król żydowski. Są tam również: palec św. Tomasza, ramię belki Dobrego Łotra, kopia całunu Turyńskiego.
W bazylice jest również grób Sługi Bożej Antonietty Meo, Włoszki, która pisała listy do Jezusa i wychowała się niedaleko kościoła.
Kardynałowie prezbiterzy Bazylika Świętego Krzyża w Jerozolimie jest jednym z kościołów tytularnych Rzymu, nadawanych kardynałom prezbiterom (Titulus Sanctae Crucis in Hierusalem).
Zobacz też Tytularne kościoły kardynalskie
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Chris Nyborg, "Santa Croce in Gerusalemme"
Krzyża z Jerozolimy Rzym Krzyża z Jerozolimy Kategoria:Architektura barokowa w Rzymie