Baza ludzi umarłych – polski film produkcyjny z 1958 roku w reżyserii Czesława Petelskiego, nakręcony na podstawie noweli Następny do raju (pierwszy tytuł Głupcy wierzą w poranek) Marka Hłaski. Tematem filmu jest marazm życia bieszczadzkich robotników tuż po II wojnie światowej, w których świat wkracza aktywista partyjny (Zygmunt Kęstowicz) obsesyjnie dążący do wykonania odgórnie narzuconego planu. Film swoją wymową i zakończeniem znacząco odbiegał od pierwowzoru literackiego, co skłoniło Hłaskę do wycofania swojego nazwiska z czołówki filmu.
Fabuła Film opowiada o surowym życiu pracowników położonej na zalesionym odludziu, w Bieszczadach, bazy „na skarpie” (w rzeczywistości samotnej, prymitywnej chałupy) zwózki drewna, tuż po zakończeniu II wojny światowej. Do odbudowy Polski, kopalń i codziennego życia ludność w kraju potrzebuje drewna. W fatalnych bieszczadzkich warunkach pracują życiowi wykolejeńcy i wyrokowcy. Brakuje im porządnych samochodów ciężarowych do zwożenia ściętych w górach drzew. Brakuje również ludzi do prowadzenia tych zrujnowanych ciężarówek, a ci, którzy są, planują wyjazd i porzucenie miejsca pracy. Kierowcy-mechanicy niemal co dzień stają oko w oko ze śmiercią na krętych i stromych drogach gruntowych.
Pewnego dnia do bazy przyjeżdża Zabawa – kierowca-mechanik i aktywista partyjny. Został przysłany przez dyrektora przedsiębiorstwa, by powstrzymać załogę przed ucieczką, bo bez ludzi niemożliwe jest wykonanie planu. Od razu po przybyciu rodzi się bardzo poważny konflikt między nim a pozostałymi kierowcami. Zabawa przywozi ze sobą żonę Wandę, która wywołuje zamieszanie w tym całkowicie męskim towarzystwie. Wanda za wszelką cenę chce wrócić do miasta, do normalnych warunków życia. Po kolei próbuje przeciągać na swoją stronę kolejnych mężczyzn. Oddaje się każdemu, kto tylko obiecuje zabrać ją stąd, jednak odrzuca awanse „Warszawiaka” z powodu jego wyglądu. Tymczasem ginie „Dziewiątka” (były lekarz, skazany za zabójstwo kochanka żony), wypadając ciężarówką z drogi, by ocalić przed najechaniem oddział wojska. Następnie ginie alkoholik „Apostoł”, podczas pracy przywalony kłodami drewna. „Orsaczek” zbiera na własną taksówkę, więc kradnie leśne drewno i sprzedaje je Marcinkowskiemu, który na koniec oszukuje go. Nawet nieustraszony „Partyzant” poddaje się i ucieka. „Buźka”, goniec przywożący motocyklem wypłaty do bazy, po wykorzystaniu Wandy zostaje poturbowany przez „Warszawiaka”. Wanda ucieka do miasteczka, gdzie znajduje następnego wielbiciela. Kiedy wreszcie nadjeżdżają nowe samochody, w bazie pozostają tylko Zabawa i jego najzagorzalszy wróg – „Warszawiak”.
Odstępstwa od noweli Film był powodem konfliktu między scenarzystą a reżyserem. Pierwotnie tytuł filmu miał brzmieć Głupcy wierzą w poranek, stanęło jednak na Bazie ludzi umarłych. Również ze zmian w treści Hłasko nie był zadowolony. W zakończeniu filmu, inaczej niż w noweli, jest akcent optymistyczny - partyjniak Zabawa i jego najzagorzalszy przeciwnik Warszawiak w zgodzie pozostają w opuszczonej bazie i słyszą nadjeżdżające, długo wyczekiwane nowe ciężarówki.. Propagandowa wymowa filmu skłoniła Hłaskę do wycofania swojego nazwiska z czołówki oraz zmiany tytułu adaptacji.
Obsada thumb|Tadeusz Łomnicki, odtwórca roli „Partyzanta” thumb|Droga Złoty Stok – Lądek Zdrój, na której zrealizowano część zdjęć do filmu Zygmunt Kęstowicz – Stefan Zabawa Teresa Iżewska – Wanda Zabawa, żona Stefana Emil Karewicz – Tadeusz „Warszawiak” Leon Niemczyk – „Dziewiątka” Aleksander Fogiel – „Apostoł” Tadeusz Łomnicki – „Partyzant” Roman Kłosowski – „Orsaczek” Adam Kwiatkowski – „Buźka”, goniec z wypłatami z przedsiębiorstwa Juliusz Grabowski – Marcinkowski Henryk Hunko – kelner w knajpie (nie występuje w czołówce) Mieczysław Łoza – szatniarz w knajpie Tadeusz Kosudarski – Dzwonkowiak, amant Wandy w knajpie Stanisław Milski – dyrektor przedsiębiorstwa Edward Wichura – inspektor z dyrekcji Włodzimierz Kwaskowski – mechanik Kowalski Józef Łodyński – mechanik Roman Hubczenko – leśniczy Antoni Odrowąż – kościelny
Produkcja Baza ludzi umarłych została wyprodukowana przez Zespół Filmowy „Studio”, z Czesławem Petelskim jako reżyserem oraz Kurtem Weberem jako operatorem zdjęć. Muzykę do filmu skomponował Adam Walaciński, natomiast za montaż odpowiadała Felicja Rogowska. Zdjęcia do filmu kręcono w Sudetach niedaleko wsi Bielice, w Lądku-Zdroju oraz na drodze Złoty Stok – Lądek-Zdrój. Premiera filmu odbyła się 10 sierpnia 1959 roku.
Odbiór Po latach Mariola Dopartowa oceniła Bazę ludzi umarłych następująco:
Odmienną opinię wyraził Robert Birkholc:
Zobacz też Cena strachu
Przypisy
Linki zewnętrzne
Baza ludzi umarłych w bazie Akademia Polskiego Filmu
Kategoria:Polskie dramaty filmowe Kategoria:Polskie filmy obyczajowe Kategoria:Polskie filmy psychologiczne Kategoria:Polskie filmy z 1958 roku Kategoria:Filmy w reżyserii Petelskich Kategoria:Filmowe adaptacje utworów Marka Hłaski Kategoria:Polskie adaptacje filmowe Kategoria:Polskie filmy czarno-białe Kategoria:Filmy kręcone w Kotlinie Kłodzkiej Kategoria:Filmy kręcone w Lądku-Zdroju