Przewodniczący ZHP – najwyższa funkcja w Związku Harcerstwa Polskiego.
W latach 1919–1950 Przewodniczący ZHP stał na czele Naczelnictwa ZHP, które łączyło: Organizację Harcerzy (z Naczelnikiem Harcerzy i Główną Kwaterą Harcerzy), Organizację Harcerek (z Naczelniczką Harcerek i Główną Kwaterą Harcerek), Organizację Przyjaciół Harcerstwa. Po latach stalinowskich, na Krajowym Zjeździe Działaczy Harcerskich w 1956 w Łodzi, nie przywrócono odrębnej Organizacji Harcerzy i odrębnej Organizacji Harcerek. Nie przywrócono również funkcji Przewodniczącego ZHP, która łączyła pion męski i żeński w harcerstwie, wybrano natomiast Prezydium Naczelnej Rady Harcerskiej. W latach 1958–1964 najwyższą funkcją w ZHP był Naczelnik Harcerstwa, a następnie w latach 1964–1990 Naczelnik ZHP. Funkcję Przewodniczącego ZHP przywrócono w 1990. Przewodniczący wybierany jest na 4-letnią kadencję przez Zjazd ZHP, a w trakcie kadencji przez Radę Naczelną ZHP.
Kompetencje Przewodniczącego ZHP Przewodniczący ZHP: stoi na straży jedności, zasad ideowych i tradycji ZHP; reprezentuje Związek Harcerstwa Polskiego na zewnątrz w zakresie swoich kompetencji; kieruje działalnością Rady Naczelnej ZHP; nadaje odznaczenia i tytuły honorowe ZHP, niezastrzeżone dla innych władz.
Przewodniczący wykonuje swoje zadania przy pomocy wiceprzewodniczących ZHP.
Przewodniczący ZHP przed II wojną światową Lp. Przewodniczący Objęciestanowiska Opuszczeniestanowiska Wiceprzewodniczący 1 dr Tadeusz Strumiłło 45px 11 czerwca 1919 3 lipca 1920 2 gen. broni Józef Haller 45px 3 lipca 1920 4 lutego 1923 dr hm. Tadeusz Strumiłłophm. Okólnik NZHP z 15 XII 1920hm. Uchwała NRH z VI 1922 3 VII-31 XII 1920 i od 1 X 1921ks. hm. Jan Mauersberger 3 VII 1920phm. Piotr OlewińskiII Sprawozdanie NRH (1 I-1 IX 1921) 2 I-VI 1921 3 ks. hm. Jan Mauersberger 45px 7 kwietnia 1923 10 listopada 1923 gen. Aleksander OsińskiRozkaz NZHP L 11 z 1 V 1923 7 IV 1923hm. Stanisław Sedlaczek 7 IV 1923 4 dr hm. Tadeusz Strumiłło 45px 10 listopada 1923 19 kwietnia 1925 ks. hm. Jan MauersbergerList okólny NZHP L 9 z 10 XI 1923 10 XI 1923-27 IV 1924gen. Aleksander OsińskiList okólny NZHP L 5 z 2 V 1924 27 IV 1924hm. Stanisław Sedlaczek 27 IV 1924hm. Maria Wocalewska 27 IV 1924 5 Roman Bniński 45px 19 kwietnia 1925 12 kwietnia 1926 hm. Stanisław SedlaczekList okólny NZHP L 4 z 24 IV 1925 19 IV 1925hm. Maria Wocalewska 19 IV 1925gen. Aleksander OsińskiList okólny NZHP L 5 z 9 VI 1925 25 V 1925 6 Józef Konstanty Karśnicki 56x56px 12 kwietnia 1926 24 kwietnia 1927 hm. Helena Śliwowska z d. Gepner; 2°- Helena GrażyńskaRozkaz NZHP L 12 z 28 IV 1926 12 IV 1926Mirosław Sawicki (adwokat) 12 IV 1926 7 ks. hm. RP Jan Mauersberger 45px 24 kwietnia 1927 29 grudnia 1929 hm. Helena ŚliwowskaRozkaz NZHP L 13 z 28 IV 1927 25 IV 1927Mirosław Sawicki 25 IV 19278 Władysław Sołtan 45px 29 grudnia 1929 2 lutego 1931 Mirosław SawickiRozkaz NZHP L 13 z 30 IV 1928 15 IV 1928hm. Maria Uklejska 15 IV 1928hm.RP Helena Śliwowska[Rozkaz NZHP L 2 z 9 I 1930 29 XII 1929hm. Antoni Olbromski 29 XII 1929 9 dr Michał Grażyński 45px 2 lutego 1931 1 września 1939 hm. RP Helena ŚliwowskaRozkaz L 2 z 10 II 1931Rozkaz L 6 z 10 IV 1932Rozkaz L 10 z 24 IV 1933Rozkaz L 8 z 15 V 1934Rozkaz L 10 z 26 V 1935 2 II 1931-23 V 1936 Tadeusz Kamieński 2 II 1931-1 IV 1932hm. Marian WierzbiańskiRozkaz NZHP L 11 z 26 V 1936 26 V - 1 XI 1936ks. hm. RP Jan MauersbergerRozkaz L 9 z 22 V 1939 2 IV 1932-IX 1939 Wanda Opęchowska 1 XI 1936-IX 1939 gen. bryg. dr Józef Zając 21 V-IX 1939
Przewodniczący ZHP w czasie II wojny światowej Na emigracji Po przegranej kampanii wrześniowej 1939 na uchodźstwie znalazło się dużo starszyzny harcerskiej, wśród niej członkowie naczelnych władz harcerskich, włącznie z przewodniczącym ZHP dr. Michałem Grażyńskim, który z Rumunii przybył do Paryża 9 października 1939. Tego samego dnia Grażyński utworzył Naczelny Komitet Wykonawczy ZHP, w skład którego (oprócz Grażyńskiego) weszli: wiceprzewodniczący ZHP gen. bryg. dr Józef Zając, hm. Maria Kapiszewska oraz komisarz międzynarodowy ZHP hm. Henryk Kapiszewski. Komitet, będąc reprezentacją ZHP, miał działać eksterytorialnie, podobnie jak Rząd Rzeczypospolitej. Powstanie Komitetu prezydent RP Władysław Raczkiewicz zaakceptował już 13 października 1939, gdy otrzymał pisemną wiadomość od Grażyńskiego. Komitet został w listopadzie 1939 uznany przez Światowe Biuro Skautowe za reprezentację ZHP. W ciągu pierwszych kilkunastu tygodni działalności Komitet uzyskał bardzo wiele dla harcerstwa polskiego zarówno w kraju, jak i na obczyźnie.
Po ewakuacji do Wielkiej Brytanii, 22 grudnia 1940 w Perth z udziałem 36 instruktorów harcerskich odbyła się konferencja, na której wybrano 19 instruktorów (włącznie z Olgą Małkowską) jako kandydatów na członków Tymczasowego Komitetu ZHP. Dwa dni później w posiadłości Castlemains koło Douglas na wyspie Man odbyło się zebranie 15 członków starszyzny z hm. Michałem Grażyńskim, ukonstytuował się Komitet Harcerski w Wielkiej Brytanii z siedzibą w Castlemains, spośród instruktorów wybranych na konferencji w Perth. Powstanie Komitetu było ważnym krokiem, gdyż w Wielkiej Brytanii rozwinęła się działalność drużyn harcerzy i harcerek, kręgów starszoharcerskich w wojsku.
Hm. Michał Grażyński wkrótce jako człowiek byłego reżimu sanacyjnego został przez rząd RP pozbawiony funkcji przewodniczącego ZHP, a następnie zesłany do Rothesay na wyspę Bute u wybrzeży Szkocji, gdzie umieszczano przeciwników rządu, wyższych oficerów bez przydziału itp. Grażyński zachował jednak tak wielki autorytet, że nikt inny nie podjął się objęcia funkcji przewodniczącego ZHP. Zwłaszcza że w kraju funkcję p.o. Przewodniczącego ZHP pełnił ks. hm. RP Jan Mauersberger, a następnie Tadeusz Kupczyński. W związku z tym kierowanie Komitetem przejęła hm. Olga Małkowska.
21 sierpnia 1942 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych przyjęło listę członków Komitetu przesłaną przez Małkowską, zatwierdzając zakres działania i skład Komitetu jako Tymczasowego Komitetu Harcerskiego. Uznanie rządowe dla Komitetu umożliwiło uzyskanie subwencji na prowadzenie biur i działalności harcerskiej na terenie Wielkiej Brytanii. Dlatego też odbyte 16 stycznia 1943 w Londynie posiedzenie Komitetu zdecydowało się przenieść swoją siedzibę z Castlemains do Londynu. Uchwalono również regulamin wewnętrzny Komitetu. Gdy na początku kwietnia 1943 ppor. hm. Kazimierza Sabbata, będącego członkiem Komitetu, przeniesiono służbowo do Londynu, przewodnicząca Małkowska przybywająca w Castlemains zdecydowała, że Sabbat jako wiceprzewodniczący Komitetu będzie ją w zastępstwie reprezentował w Londynie. Zdecydowano się również zmienić nazwę Tymczasowy Komitet Harcerski na Komitet Naczelny ZHP na Czas Wojny. Organem wykonawczym Komitetu stało się biuro harcerskie w Londynie na czele z Sabbatem, który praktycznie był szefem harcerstwa polskiego czasu wojny poza granicami kraju, gdyż przewodnicząca Małkowska przebywała na stałe w Castlemains.
W okupowanej Polsce (konspiracyjne struktury ZHP: Szare Szeregi oraz Związek Koniczyn/Bądź Gotów) ks. hm. RP Jan Mauersberger – (27 września 1939 – 12 sierpnia 1942) – p.o. Przewodniczącego ZHP Wanda Opęchowska – wiceprzewodnicząca Tadeusz Kupczyński (sierpień 1942 – 17 stycznia 1945) – p.o. Przewodniczącego ZHP Wanda Opęchowska – wiceprzewodnicząca
Przewodniczący ZHP po II wojnie światowej thumb|120px|dr hm. Aleksander Kamiński thumb|120px|prof. zw. dr hab. hm. Maria Hrabowska thumb|120px|hm. Andrzej Borodzik thumb|120px|prof. zw. dr hab. hm. Adam Massalski
Przewodniczący ZHP (1945-1950) hm. Stanisław Nowakowski (10 I – 20 V 1945Załącznik nr 2 do Rozkazu NZHP L 2 z 24 V 1945) phm. Tadeusz Nawrocki (10 I - 23 V 1945Wiadomości Urzędowe Nr 1 z czerwca 1945, s. 3) hm. Janusz Wierusz-Kowalski (23 V 1945Rozkaz NZHP L 2 z 24 V 1945 – marzec 1948) hm. Józef Sosnowski (24 V 1945 - marzec 1948) - wiceprzewodniczący phm. Władysław Wieteska (24 V 1945 - 2 III 1946) - wiceprzewodniczący hm. Aleksander Kamiński (3 III 1946 - 1947) - wiceprzewodniczący hm. Józef Marian Sosnowski (marzec 1948 – 27 stycznia 1949Rozkaz NZHP L 1 z 15 II 1949) hm. Jerzy Berek (27 stycznia 1949-1950) hm. Wiktor Kleniewski (31 stycznia 1949 - 1950) - wiceprzewodniczący hm. Pelagia Lewińska (31 stycznia 1949 - 1950) - wiceprzewodnicząca
Przewodniczący Naczelnej Rady Harcerskiej dr hm. Aleksander Kamiński (grudzień 1956-1958)
Przewodniczący ZHP (od 1990) hm. Stefan Mirowski (grudzień 1990 – 13 lipca 1996) hm. Anna Zawadzka (1990-1993) – wiceprzewodnicząca hm. Jarosław Balon – wiceprzewodniczący hm. Wojciech Katner – wiceprzewodniczący hm. Maria Łyczko – wiceprzewodnicząca prof. zw. dr hab. hm. Maria Hrabowska (1996–2001) hm. Krzysztof Pater (1997–2001) – wiceprzewodniczący prof. zw. dr hab. hm. Wojciech Katner (2001 – 2 grudnia 2005)Rozkaz Naczelnika ZHP L. 12/2001 z dnia 20 grudnia 2001 r. w: Wiadomości Urzędowe ZHP, nr 7, grudzień 2001, poz. 16 (dostęp: 9 stycznia 2010). hm. Jacek Smura (2001 – 2 grudnia 2005) – wiceprzewodniczący hm. Wanda Czarnota (2001 – 2 grudnia 2005) – wiceprzewodnicząca hm. Andrzej Borodzik (3 grudnia 2005 – 9 września 2007)Rozkaz Naczelnika ZHP L. 11/2005 z dnia 20 grudnia 2005 r. (dostęp: 9 stycznia 2010). hm. Mariusz Jachta (4 grudnia 2005 – 9 września 2007) – wiceprzewodniczący hm. Anna Kirkiewicz (4 grudnia 2005 – 9 września 2007) – wiceprzewodnicząca hm. Rafał Klepacz (4 grudnia 2005 – 9 września 2007) – wiceprzewodniczący prof. zw. dr hab. hm. Adam Massalski (9 września 2007 – 4 grudnia 2009)Rozkaz Naczelnika ZHP L. 11/2007 z dnia 8 października 2007 r. (dostęp: 9 stycznia 2010). hm. Anna Kirkiewicz (9 września 2007 – 4 grudnia 2009) – wiceprzewodnicząca hm. Andrzej Starski (9 września 2007 – 4 grudnia 2009) – wiceprzewodniczący hm. Maciej Szafrański (9 września 2007 – 4 grudnia 2009) – wiceprzewodniczący prof. zw. dr hab. hm. Adam Massalski (ponownie, 5 grudnia 2009 – 6 grudnia 2013)Rozkaz Naczelnika ZHP L. 16/2009 z dnia 14 grudnia 2009 r. (dostęp: 9 stycznia 2010). hm. Rafał M. Socha (5 grudnia 2009 – 6 grudnia 2013) – wiceprzewodniczący hm. Dariusz Supeł (5 grudnia 2009 – 6 grudnia 2013) – wiceprzewodniczący hm. Dariusz Supeł (6 grudnia 2013 – 8 grudnia 2017) hm. Marian Antonik (7 grudnia 2013 – 8 grudnia 2017) – wiceprzewodniczący hm. Jolanta Kreczmańska (7 grudnia 2013 – 8 grudnia 2017) – wiceprzewodnicząca hm. Dariusz Supeł (9 grudnia 2017 – 20 maja 2022) hm. Dorota Całka (9 grudnia 2017 – 20 maja 2022) – wiceprzewodnicząca hm. Joanna Struś-Prokop (9 grudnia 2017 – 20 maja 2022) – wiceprzewodnicząca hm. Jacek Kaflowski (9 grudnia 2017 – 20 maja 2022) – wiceprzewodniczący hm. Krzysztof Pater (od 21 maja 2022) hm. Aleksandra Gawlikowska-Sroka (od 21 maja 2022) – wiceprzewodnicząca hm. Tomasz Huk (od 21 maja 2022) – wiceprzewodniczący hm. Krzysztof Pater (od 8 maja 2026) hm. Aleksandra Gawlikowska-Sroka (od 8 maja 2026) – wiceprzewodnicząca hm. Andrzej Sawuła (od 8 maja 2026) – wiceprzewodniczący hm. Kinga Żydek (od 8 maja 2026) – wiceprzewodnicząca
Przypisy
Bibliografia Wacław Błażejewski, Z dziejów harcerstwa polskiego 1910-1939, MAW, 1985, .
Linki zewnętrzne Strona ZHP
Kategoria:Harcerze Kategoria:Przewodniczący Związku Harcerstwa Polskiego Przewodniczący ZHP