English Electric Lightning (później BAC Lightning) – brytyjski odrzutowy ponaddźwiękowy samolot myśliwski z lat 60., produkowany w zakładach English Electric (od 1960 British Aircraft Corporation) i zbudowany w liczbie 339 sztuk. Był to pierwszy myśliwiec brytyjski osiągający dwukrotną prędkość dźwięku (2 macha).
Historia powstania Prace nad pierwowzorem Lightninga – eksperymentalnym samolotem P.1, rozpoczęto w nowo utworzonym biurze konstrukcyjnym zakładów English Electric (EE) już w 1947 roku, w odpowiedzi na złożone w tym roku zapotrzebowanie eksperymentalne nr 103 (ER.103) brytyjskiego Ministerstwa Zaopatrzenia (Ministry of Supply), na ponaddźwiękowy samolot doświadczalnyOznaczenie P.1 pochodziło od Project (), lub według innych publikacji, Pursuit (pościgowy) (). W 1949 roku powstał projekt samolotu. Drugim konkurentem był doświadczalny rekordowy Fairey FD.2, jednak w odróżnieniu od niego zespół English Electric przewidywał od razu możliwość rozwoju swojego samolotu jako myśliwca. Dzięki temu, spełniał on większość ogłoszonych latem 1949 wymagań ministerstwa nr F.23/49 na ponaddźwiękowy samolot myśliwski. Prace rozpoczęto pod kierunkiem głównego konstruktora W.E.W. Pettera, lecz projekt wkrótce przejął jego następca Frederick Page. 1 kwietnia 1950 zakłady otrzymały zamówienie na budowę dwóch prototypów oraz płatowca do prób statycznychR.Levy, R.Ward, English Electric.... W projektowaniu wykorzystano wyniki prób skrzydeł o różnych kątach skosu oraz różnych konfiguracji sterów wysokości, prowadzonych na samolocie doświadczalnym Short SB.5, zamówionym na potrzeby badań przez Royal Aircraft Establishment (Królewski Instytut Statków Powietrznych) i oblatanym 2 grudnia 1952. Próby te wykazały słuszność koncepcji EE, żeby umieścić stery wysokości nisko, zamiast na szczycie usterzenia, co forsowało RAE.
Pierwszy doświadczalny samolot English Electric o oznaczeniu P.1A (nr WG 760) został oblatany w bazie Boscombe Down 4 sierpnia 1954 (pilot Roland Beamont). Charakteryzował się nieortodoksyjnym układem dwóch silników odrzutowych umieszczonych w kadłubie jeden nad drugim, z dyszami obu silników na końcu kadłuba. Drugą nietypową cechą były skrzydła o dużym skosie 60°, z końcówkami ściętymi prostopadle do kadłuba, na których znajdowały się lotki (przypominały one skrzydło delta, lecz z wyciętym trójkątem w tylnej części przykadłubowej). Charakterystyczną sylwetkę tworzyły ponadto nisko umieszczone w dolnej części kadłuba stery wysokości o kształcie powtarzającym kształt skrzydeł. Cechy te przetrwały w późniejszym Lightningu. Samolot P.1A miał centralny nieregulowany owalny wlot powietrza w nosie kadłuba. Napęd stanowiły silniki Armstrong Siddeley Sapphire Sa.5 o ciągu 35,6 kN (3639 kg). 11 sierpnia 1954, w trzecim locie, przekroczył on prędkość dźwięku w locie poziomym, jako pierwszy samolot brytyjskiR.Lindsay, Lightning, s.6. Drugi prototyp (WG 763), oblatany 18 lipca 1955, otrzymał wersję silników z dopalaczem, o ciągu 44.54 kN (4540 kg) i uzbrojenie w działka.
Na bazie samolotu doświadczalnego P.1A opracowano prototyp myśliwca P.1B, oblatany 4 kwietnia 1957 (pilot R. Beamont)R.Lindsay, Lightning, s.7. Zmieniono w nim nos kadłuba, stosując naddźwiękowy wlot powietrza z ruchomym centralnym stożkiem, dostosowującym podczas lotu geometrię wlotu silnika do liczby Macha, i mieszczącym w samolotach seryjnych stację radiolokacyjną. Napęd stanowiły 2 mocniejsze silniki Rolls-Royce Avon 24R z dopalaczami o ciągu 64,2 kN (6545 kg). Kabinę pilota umieszczono wyżej, dla lepszej widoczności, a za nią na kadłubie pojawił się wąski garb, ciągnący się do usterzenia i mieszczący część urządzeń. Oprócz trzech prototypów P.1B (XA 847, 853, 856), zbudowano w latach 1958–1959 partię 20 samolotów przedseryjnych (po raz pierwszy w brytyjskiej praktyce), z których pierwszy oblatano 3 kwietnia 1958. Na samolotach P.1B prowadzono próby w locie i badano różne systemy, w tym uzbrojenie, oraz mały podkadłubowy konforemny (przylegający do kadłuba) dodatkowy zbiornik paliwa o pojemności 1136 l (250 galonów). W toku prób powiększono o 30% powierzchnię trójkątnego statecznika pionowego ze sterem kierunku. Jako jedyny z nowo projektowanych brytyjskich myśliwców, z uwagi na stopień zaawansowania, program P.1B uniknął likwidacji podczas cięć budżetowych związanych z przejściem na technikę rakietową w 1957 (tzw. Biała Księga Obrony), chociaż zmniejszono skalę zamówień. 23 października 1958 samolot otrzymał wojskową nazwę Lightning (ang. błyskawica; rozważano też m.in. nazwę Excalibur). 25 listopada 1958 prototyp P.1B jako pierwszy brytyjski samolot przekroczył dwukrotną prędkość dźwiękuA.Hall, British..., s.5.
Produkcja seryjna Wczesne wersje myśliwskie thumb|Lightning F.1A z pociskami Firestreak Pierwszym wariantem seryjnym był Lightning F Mk.1 (w skrócie F.1), oblatany 29 października 1959. Zbudowano tylko 19 samolotów seryjnych tej wersji, lecz czasami zalicza się do niej także 20 przedseryjnych P.1BF.Martin, English..., s.132. Miały one silniki Avon 200R i wyposażone były w radar Ferranti AI.23 AIRPASS w stożku wlotowym. Wprowadzono na niej powiększony trójkątny statecznik pionowy. Zasadnicze uzbrojenie stanowiły dwa samonaprowadzające się pociski rakietowe powietrze-powietrze Firestreak podwieszane nietypowo na belkach po bokach kadłuba. Pociski te i radar umożliwiały tylko zwalczanie celów oddalających się. Samolot miał ponadto 2 stałe działka 30 mm ADEN w nosie kadłuba. Jako opcję zamiast pocisków kierowanych można było zamontować dwie wyrzutnie Microcell po 24 niekierowane pociski powietrze-powietrze kalibru 50 mm, wysuwane spod kadłuba, lecz były rzadko stosowane z uwagi na małą skuteczność. Ewentualnie zamiast nich można było zamontować dwa dodatkowe działka ADEN w konfiguracji do ataków na cele naziemne. Samoloty przenosiły z reguły w locie mały podkadłubowy konforemny zbiornik paliwa, który mógł być odrzucany.
Kolejną wersją był nieco ulepszony BAC Lightning F.1A, zbudowany w liczbie 28 sztuk w latach 1960–1961 (plus jeden płatowiec do testów). Pierwszy oblatano 16 sierpnia 1960. Wersja ta napędzana była ulepszonymi silnikami Avon 210R o tym samym ciągu, najistotniejszą zmianą było wprowadzenie na niej możliwości uzupełniania paliwa w powietrzu za pomocą demontowalnej sondy pod lewym skrzydłem. Ponadto, radiostację VHF zamieniono na UHF. Zewnętrzną różnicę z wersją F.1 stanowiły osłony kabli wzdłuż burt kadłuba.
W wersji F.2, oblatanej 11 lipca 1961, zbudowano 44 samoloty, dostarczane od 1962. Wprowadzono w niej drobne ulepszenia w awionice, napęd stanowiły silniki Avon 210R z ulepszonym ciągłym sterowaniem ciągiem dopalacza. Zewnętrzną różnicę stanowił mały wlot powietrza na grzbiecie kadłuba dla generatora elektrycznego. Pięć samolotów przebudowano na wersję eksportową F.52, a później 31 zmodyfikowano do wersji F.2A (o czym dalej).
W najliczniejszej wersji F.3 zastosowano ulepszony radar AI.23B, umożliwiający przechwycenie celu także na kursie zbliżeniowym, współpracujący z nowymi pociskami Red Top oraz silniki Avon 301R o większym ciągu 72,77 kN (7420 kg). Zmieniono kształt i zwiększono powierzchnię statecznika pionowego, ścinając go u góry i poszerzając. Usunięto działka 30 mm w związku z panującym wówczas przekonaniem o zbędności uzbrojenia strzeleckiego (ponadto, strzelanie z nich powodowało zadymianie przedniej szyby). Nieco zwiększono w tej wersji wewnętrzne zbiorniki paliwa, lecz zasięg spadł z uwagi na większe jego zużycie. Prototyp przebudowany z F.2 oblatano 16 czerwca 1962. Zbudowano 70 sztuk tej wersji w latach 1962–1965.
Myśliwce o przedłużonym zasięgu thumb|Lightning F.6 W kolejnych wersjach skupiono się na zwiększeniu zapasu paliwa w celu eliminacji głównej wady Lightninga – małego zasięgu i długotrwałości lotu. Prototyp ulepszonej wersji, przebudowany z samolotu wersji F.3 oblatano 17 kwietnia 1964. W wersji tej zastosowano nowe skrzydła o lepszej skuteczności aerodynamicznej przy mniejszych prędkościach, w których prosta krawędź natarcia została zastąpiona krawędzią o podwójnym skosie w okolicy końcówek. Najbardziej widoczną zmianą był znacznie powiększony zbiornik podkadłubowy pojemności maksymalnie 2727 l (600 galonów). Dzięki ukształtowaniu z uwzględnieniem reguły pól, zbiornik ten, chociaż nadawał samolotowi pękaty wygląd, stawiał nawet mniejszy opór, niż poprzedni mały zbiornik. Oprócz powiększonego podkadłubowego zbiornika paliwa, wprowadzono dwa dodatkowe zbiorniki po 1227 l mocowane nietypowo na pylonach nad skrzydłami (spowodowane było to niemożnością podwieszenia zbiorników w typowym miejscu pod skrzydłami z powodu chowania podwozia w skrzydła).
Ponieważ trwała produkcja samolotów F.3, najpierw w latach 1965–1966 zbudowano 16 samolotów przejściowej serii F.3A, w której zastosowano nowe skrzydła i podkadłubowy zbiornik paliwa. Pierwszy z nich oblatano 16 czerwca 1965. Oznaczane są także jako model „Interim F.6” (przejściowy F.6) i oprócz jednego, który się rozbił, wszystkie zmodyfikowano pod koniec lat 60. do wersji F.6.
Ostateczną wersją myśliwską była F.6, w której zastosowano dalsze ulepszenia, przede wszystkim zbiorniki nadskrzydłowe. Wersja ta otrzymała także hak do lądowania w celu skracania dobiegu. Od 1971 w przedniej sekcji podkadłubowego zbiornika paliwa montowano 2 działka 30 mm ADEN kosztem zmniejszenia zapasu paliwa. Zbudowano 39 samolotów wersji F.6 w latach 1965–1967 oraz przebudowano na nią 8 samolotów wersji F.3 i 15 F.3A.
31 samolotów wersji F.2 zmodyfikowano w drugiej połowie lat 60. do wersji F.2A, według standardu płatowca zbliżonego do F.6 – z większym podkadłubowym zbiornikiem paliwa, ściętym statecznikiem i nowymi skrzydłami oraz hakiem do lądowania. Silniki wymieniono na nieco nowsze Avon 211R, lecz o podobnym ciągu; radar, pociski Firestreak i 2 działka 30 mm w nosie pozostały te same. Uzbrojenie strzeleckie mogły stanowić 4 działka zamiast pocisków kierowanych. Z uwagi na mniejszą masę i zużycie paliwa, wariant ten miał największą długotrwałość lotu z Lightningów – 2 godziny.
Wersje szkolno-bojowe Oprócz wersji myśliwskich, produkowano samoloty szkolno-bojowe, różniące się przede wszystkim poszerzonym o 29 cm nosem kadłuba, z szerszą kabiną, z dwoma miejscami obok siebie i podwójną szybą przednią. Wersje te nie miały działek, lecz miały radar i mogły przenosić pociski rakietowe. Pierwszą był Lightning T.4, bazujący konstrukcyjnie na wersji F.1A. Jego prototyp oblatano 6 maja 1959, pod oznaczeniem fabrycznym P.11. Zbudowano 2 prototypy i 20 samolotów seryjnych. Kolejną wersją był T.5, bazujący na konstrukcji wersji F.3, oblatany 29 marca 1962 (dwa prototypy przebudowano z T.4). Zbudowano 22 samoloty wersji T.5, wizualną różnicę od T.4 stanowił ścięty statecznik. Obie wersje przenosiły mały podkadłubowy zbiornik paliwa.
Wersje eksportowe Zbudowano także dwie myśliwskie wersje eksportowe samolotu. Pierwszą z nich była F.52 dla Arabii Saudyjskiej, której pięć sztuk przebudowano z brytyjskich Lightningów F.2, z niewielkimi modyfikacjami.