Mszyce (Aphidomorpha lub Aphidoidea) – infrarząd lub nadrodzina owadów z rzędu pluskwiaków i podrzędu piersiodziobych. Obejmuje między 4,6 a 5 tysięcy opisanych gatunków. Występują masowo, żerują na roślinach. W wydanym w 2016 roku zeszycie z serii Klucze do oznaczania owadów Polski zastosowano nazwy: Aphidomorpha – mszyce, Aphidoidea – mszyce właściwe.
Charakterystyka thumb|left|200px|Mszyce z gatunku Aphis nerii żerujące na pąkach kwiatowych oleandra Są to małe owady o miękkim, delikatnym ciele i błoniastych skrzydłach, często zredukowanych. Odwłok baryłkowaty, z zaznaczoną wyraźnie segmentacją. Przechodzą przeobrażenie niezupełne.
Mszyce są roślinożerne: wysysają sok z roślin, trawiąc go częściowo, a pozostałość wydalają w postaci spadzi. Ilość pobieranego soku jest bardzo duża, sięgając ⅓ masy owada/godz. Często są przyczyną znacznych szkód w uprawach. Przeciw mszycom stosuje się opryskiwanie pestycydami. Naturalnymi wrogami mszyc są biedronkowate i złotookowate.
Mszyce, mrówki i pszczoły thumb|left|200px|Mrówka wśród mszyc Niektóre gatunki mszyc żyją w symbiozie z mrówkami. Wydaliny mszyc, zawierające znaczne ilości cukrów, aminokwasów i innych związków, są atrakcyjnym pokarmem dla niektórych gatunków mrówek, które z kolei zapewniają mszycom ochronę przed drapieżnikami i dbają o zapewnienie im wydajnych miejsc żerowania. Wydaliny mszyc w połączeniu z sokiem roślinnym wyciekającym z uszkodzonych tkanek tworzą tzw. spadź. Jest ona zbierana przez pszczoły, a wytworzone z niej miody zwane są miodami spadziowymi.
Rozprzestrzenienie Owady te występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego. Współczesną faunę mszyc (afidofaunę) podzielić można na grupę arktyczno-trzeciorzędową, zasiedlającą półkulę północną oraz grupę antarktyczno-kredową, która ma charakter reliktowy, a jej przedstawiciele występują w strefie umiarkowanej półkuli południowej i w górzystych rejonach tropikalnych. Najlepiej przebadana jest fauna europejska. W jej skład wchodzi około 1000 gatunków, z których w Polsce stwierdzono prawie 700. (zobacz: mszyce Polski)
Systematyka Do mszyc należy według różnych źródeł ponad 4600 lub blisko 5000 opisanych gatunków. W starszych systemach, w których pluskwiaki równoskrzydłe miały rangę rzędu, mszycom nadawano rangę podrzędu. Później jednak wykazano parafiletyzm pluskwiaków równoskrzydłych, a mszyce włączono w skład rzędu pluskwiaków i podrzędu piersiodziobych. Część systematyków nadaje mszycom rangę infrarzędu (Aphidomorpha), w obrębie którego jedną z nadrodzin są Aphidoidea. Inni rezygnują z podziału piersiodziobych na infrarzędy i operują wyłącznie podziałem na nadrodziny – jedną z nich są mszyce (Aphidoidea). Wińcowate i ochojnikowate mogą być włączone w skład nadrodziny Aphidoidea, wyłączone w osobną nadrodzinę nazwaną Adelgoidea lub Phylloxeroidea albo wyłączone w dwie różne nadrodziny: Adelgoidea i Phylloxeroidea. Liczba podawanych rodzin mszyc może być bardzo różna – wiele tradycyjnie wyróżnianych rodzin część systematyków włącza w skład mszycowatych (Aphididae).
Klasyfikacja według Aphid Species File (2017):
infrarząd: Aphidiomorpha – mszyce nadrodzina: Adelgoidea Schouteden, 1909 rodzina: Adelgidae Schouteden, 1909 – ochojnikowate rodzina: †Elektraphididae Steffan, 1968 rodzina: †Mesozoicaphididae Heie, 1992 nadrodzina: Aphidoidea Latreille, 1802 rodzina: Aphididae Latreille, 1802 – mszycowate rodzina: †Bajsaphididae Homan, Zyla & Wegierek, 2015 rodzina: †Canadaphididae Richards, 1966 rodzina: †Cretamyzidae Heie, 1992 rodzina: †Drepanochaitophoridae Zhang & Hong, 1999 rodzina: †Isolitaphididae Poinar, 2017 rodzina: †Oviparosiphidae Shaposhnikov, 1979 rodzina: †Parvaverrucosidae Poinar & Brown, 2006 rodzina: †Sinaphididae Zhang, Zhang, Hou & Ma, 1989 rodzina: incertae sedis rodzaj: †Palaeoforda Kononova, 1977 rodzaj: †Penaphis Lin, 1980 rodzaj: †Plioaphis Heie, 1968 rodzaj: †Sbenaphis Scudder, 1890 rodzaj: †Sunaphis Hong & Wang, 1990 rodzaj: †Xilutiancallis Wang, 1991 rodzaj: †Yueaphis Wang, 1993 nadrodzina: †Genaphidoidea Handlirsch, 1908 rodzina: †Genaphididae Handlirsch, 1908 nadrodzina: †Lutevanaphidoidea Szwedo, Lapeyrie & Nel, 2014 rodzina: †Lutevanaphididae Szwedo, Lapeyrie & Nel, 2014 nadrodzina: †Naibioidea Shcherbakov, 2007 rodzina: †Dracaphididae Hong, Zhang, Guo & Heie, 2009 rodzina: †Naibiidae Shcherbakov, 2007 rodzina: †Sinojuraphididae Huang & Nel, 2008 nadrodzina: †Palaeoaphidoidea Richards, 1966 rodzina: †Ellinaphididae Kania & Wegierek, 2008 rodzina: †Juraphididae Zyla, Blagoderov & Wegierek, 2014 rodzina: †Palaeoaphididae Richards, 1966 rodzina: †Rasnitsynaphididae Homan & Wegierek, 2011 rodzina: †Shaposhnikoviidae Kononova, 1976 rodzina: †Szelegiewicziidae Wegierek, 1989 nadrodzina: Phylloxeroidea Herrich-Schaeffer, 1854 rodzina: Phylloxeridae Herrich-Schaeffer, 1854 – wińcowate nadrodzina: †Tajmyraphidoidea Kononova, 1975 rodzina: †Burmitaphididae Poinar & Brown, 2005 rodzina: †Grassyaphididae Heie, 2000 rodzina: †Khatangaphididae Heie, 2000 rodzina: †Lebanaphididae Heie, 2000 rodzina: †Retinaphididae Heie, 2000 rodzina: †Tajmyraphididae Kononova, 1975 rodzina: incertae sedis rodzaj: †Koonwarraphis Martin, Skidmore & Stilwell, 2016 nadrodzina: †Triassoaphidoidea Heie, 1999 rodzina: †Creaphididae Shcherbakov & Wegierek, 1991 rodzina: †Triassoaphididae Heie, 1999 nadrodzina: incertae sedis rodzaj: †Anconatus Buckton, 1883 rodzaj: †Aphidinius Heie, 2006 rodzaj: †Aphidioides Motschulsky, 1857 rodzaj: †Canaphis Heie, 2006 rodzaj: †Dataiaphis Lin, 1995 rodzaj: †Dubiaphis Brauckmann & Schlüter, 1993 rodzaj: †Echinaphis Cockerell, 1913 rodzaj: †Geranchon Scudder, 1890 rodzaj: †Holmaniella Shaposhnikov, 1985 rodzaj: †Jurocallis Shaposhnikov, 1979
Klasyfikacja współczesnych rodzin polskich według Biodiversity Map: nadrodzina: Aphidoidea rodzina: Anoeciidae rodzina: Aphididae – mszycowate rodzina: Drepanosiphidae rodzina: Eriosomatidae – bawełnicowate rodzina: Hormaphididae rodzina: Lachnidae – miodownicowate rodzina: Mindaridae rodzina: Phloeomyzidae rodzina: Thelaxidae
Filogeneza thumb|Mszyca w bursztynie bałtyckim Mszyce (Aphidomorpha) wyewoluowały prawdopodobnie w permie, natomiast w zapisie kopalnym znane są od wczesnego anizyku. Jako ich grupę siostrzaną większość analiz wskazuje czerwce, z którymi tworzą klad Aphidiformes. Filogeneza mszyc jest słabo rozpoznana. Niejasne są relacje pomiędzy rodzinami współczesnymi, chociaż większość analiz wskazuje, że ochojnikowate i wińcowate stanowią grupy siostrzane. Ponad 97% współczesnych gatunków należy do rodziny mszycowatych sensu lato, wyróżniającej się obecnością endosymbiotycznej bakterii Buchnera. Relacje filogenetyczne w jej obrębie również są niewystarczająco rozpoznane i monofiletyzm tylko kilku podrodzin potwierdzono w badaniach molekularnych.
Zobacz też ekologiczne badania węchu mszyc
Uwagi
Przypisy