thumb|Pomnik Ofiar Obozu Pracy w Treblince. Ściana śmierci (1964) thumb|Rzeźba Oświęcim II w Warszawie (1945 lub 1948) Franciszek Strynkiewicz, ps. „Skiba” (ur. 15 września 1893 w Mogielnicy, zm. 20 listopada 1996 w Ząbkach) – polski działacz niepodległościowy, rzeźbiarz.

Życiorys Urodził się w rodzinie Ignacego (1865–1917) i Julii z Nastulów (1867–1948). Po ukończeniu gimnazjum brał udział w tajnych kursach samokształceniowych, za co został aresztowany i uwięziony przez władze carskie. Ukończył seminarium nauczycielskie w Warszawie. Od sierpnia 1915 walczył w szeregach 4 kompanii III baonu 1 Pułku Piechoty Legionów Polskich w kampanii wołyńskiej, gdzie został ranny. Po rekonwalescencji został przydzielony do 5 baterii 1 Pułku Artylerii, w późniejszym czasie wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej. Jako ochotnik walczył w wojnie polsko-bolszewickiej.

W latach 1921–1927 studiował w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych (obecnie Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie) pod kierunkiem prof. Tadeusza Breyera. Następnie kontynuował naukę we Włoszech, Francji, Szwecji i Jugosławii. Przez wiele lat pracował na Akademii Sztuk Pięknych jako asystent, następnie od 1946 do 1963 jako profesor wykładał rzeźbę. W latach 1947–1951 oraz 1957–1959 był rektorem tej uczelni. Do jego uczniów należą Kazimierz Gustaw Zemła i Barbara Zbrożyna, Jan Kucz, Adam Roman, Ryszard Wojciechowski.

W listopadzie 1949 został członkiem Ogólnokrajowego Komitetu Obchodu 70-lecia urodzin Józefa StalinaŻycie Warszawy, nr 306 (1808), 6 listopada 1949, s. 1.. Jako prezes ZPAP (od 1951) i członek komisji Ogólnopolskiej Wystawy Plastyki (OWP) był wpływową postacią okresu socrealizmu. Z tego czasu pochodzą m.in. jego projekty pomnika Feliksa Dzierżyńskiego i rzeźb dla Domu Partii. Jednak po śmierci Stalina (1953) zaniechał działalności publicznej i portretem van Gogha (1954) zamanifestował swoją niezależność artystyczną.

Zmarł w Ząbkach, pochowany razem z drugą żoną i ich córką na cmentarzu leśnym w Laskach (kwatera D-VIII-15).

Życie prywatne Był dwukrotnie żonaty. Od 11 września 1917 był mężem Stanisławy z Dembowskich (ur. 1890), z którą mieli dwie córki: Agnieszkę Marię (1919–1944), łączniczkę ps. „Katarzyna”, która zginęła w powstaniu warszawskim oraz Barbarę (ur. 1924), także łączniczkę w powstaniu warszawskim, ps. „Romka”. 9 stycznia 1944 Franciszek Strynkiewicz poślubił Barbarę Bieniulis (1922–1996), swoją byłą uczennicę, rzeźbiarkę, z którą miał córkę Annę Dorotę (1949–1983), artystkę malarkę.

Twórczość Tworzył kompozycje figuralne, pomniki, rzeźby sportowe, akty i portrety. Jest także autorem rzeźb nagrobnych, w tym pomnika nagrobnego Żwirki i Wigury na Cmentarzu Powązkowskim (1934) oraz tablic pamiątkowych. Budował formy zwarte i dynamiczne, zmierzając do coraz większych uproszczeń. Poszukiwał własnej formuły przedstawienia figuracji w sposób aluzyjny, odwołując się do różnych technik rzeźbiarskich. Wraz ze swoją drugą żoną Barbarą Bieniulis-Strynkiewicz prowadził stałą wystawę rzeźb plenerowych w Mogielnicy.

Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy (22 lipca 1949) „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie (...), kultury i sztuki”. Krzyż Niepodległości (20 lipca 1932) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (5 listopada 1993Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 listopada 1993 r. o nadaniu orderów ().) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (11 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 11 listopada 1934 „za zasługi na polu pracy artystycznej”., 22 lipca 1951 „za wybitną działalność naukową”.) Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki, s. 1632.

Nagrody Grand Prix na Wystawie światowej w Paryżu (1937) Nagroda Państwowa II stopnia za twórczość rzeźbiarską w minionym 10-leciu (1955)

Ważniejsze prace pomnika Ofiar Obozu Zagłady w Treblince (wspólnie z Adamem Hauptem i Franciszkiem Duszeńką); jego wkładem artystycznym w ten projekt była przede wszystkim ściana straceń w lesie nieopodal byłego obozu pracy Treblinka I (1964) popiersie Waleriana Łukasińskiego (1927) portret Gabriela Narutowicza (przed 1928) Głowa Chinki (1928) pomnik Jana Kochanowskiego w Lublinie (1931) kariatyda przed wejściem do budynku Urzędu Patentowego w Warszawie (1939) popiersie Józefa Piłsudskiego (1936) cykl martyrologiczny „Oświęcim” (1945–1952) m.in. rzeźba Oświęcim II w Warszawie Portret Isi (1947) Na mecie (1948) Portret van Gogha (1953) Matka i dziecko (1960) Pokolenia (1965–1967) Autoportret (1967) Głowy dzieci, w polskiej misji dyplomatycznej w Budapeszcie

Przypisy

Bibliografia

Lech Grabowski: Strynkiewicz, Wydawnictwo „Sztuka”, 1957. Wacława Milewska, Maria Zientara: Sztuka Legionów Polskich i jej twórcy, 1914–1918, Wydawnictwo „Arkady”, 1999, . Franciszek Strynkiewicz. Stulecie urodzin rzeźbiarza, pod red. M. Lewańskiej, Wydawnictwo ASP w Warszawie, Warszawa 1993.

Linki zewnętrzne Biogram Franciszka Strynkiewicza na stronie gminy Mogielnica Franciszek Strynkiewicz na portalu culture.pl

Kategoria:Absolwenci Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Ludzie związani z Mogielnicą Kategoria:Ochotnicy w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu leśnym w Laskach Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Polscy rzeźbiarze Kategoria:Polscy stulatkowie Kategoria:Rektorzy Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1893 Kategoria:Zmarli w 1996 Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich