thumb|220px|Skytale (współczesna replika)
Skytale (stgr. σκυτάλη skytálē lub σκύταλον skýtalon; łac. scytala) – metoda szyfrowania stosowana w starożytnej Grecji, w szczególności przez SpartanPlutarch, Powiedzenia spartańskie 51, 15..
Wąski pasek pergaminu lub skóry nawijano na laskę, zapisując tekst wzdłuż niej na stykających się brzegach. Będący adresatem posiadacz laski o identycznej grubości mógł szybko odczytać tekst przesłaniaPor. Słownik kultury antycznej, dz. cyt.. W postaci rozwiniętej, z pozbawionymi sensu, rozrzuconymi literami nie miał żadnej wartości dla osoby niepowołanej; zrozumiały był jedynie dla właściwego odbiorcy, który dopasował go do swego wzorca.
Była to forma zapewnienia tajemnicy wiadomości pisemnej, przenoszonej przez posłańców – tzw. hemerodromoi (dosł. „gońców dziennych”). Dobierano ich spośród młodych i silnych biegaczy, którzy jako długodystansowcy musieli przebiegać wielkie odległości, ponieważ w Grecji nie stosowano systemu zmian gońców pocztowychOktawiusz Jurewicz, Lidia Winniczuk: Starożytni Grecy i Rzymianie w życiu prywatnym i państwowym. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 471..
Skytale używano także w postaci skórzanego paska owijanego wokół bioder posłańca, literami do wewnątrz, a więc jako przepaska mógł nie wzbudzać żadnych podejrzeń (można to uznać za rodzaj steganografii). Określenie to odnoszono więc zarówno do laski, jak i do paska z zaszyfrowanym tekstemPlutarch, Żywoty sławnych mężów: Lizander 19, 5-7..
W okresie pokoju laskę przypuszczalnie przechowywano w tajnym depozycie urzędników lacedemońskich, zwanych eforamiKlemens Aleksandryjski, Kobierce zapisków filozoficznych… II, 19,1..
Przypisy
Bibliografia Słownik kultury antycznej. Grecja – Rzym (red. L. Winniczuk). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 397. Guy Rachet: Słownik cywilizacji greckiej. Katowice: Książnica, 2006, s. 353
Kategoria:Starożytna Sparta Kategoria:Szyfry klasyczne Kategoria:Urządzenia szyfrujące